ناگفته های جنگ/ قسمت اول؛
نگاهی کوتاه به علل تجاوز رژیم بعث به ایران اسلامی
گرچه در بررسی علل تجاوز باید اختلاف های تاریخی ایران و دولت عثمانی را در نظر داشت اما تجاوز در برهه ای خاص که انقلاب اسلامی تازه به پیروزی رسیده بود و هنوز ثبات لازم برای حل و فصل امور داخلی خود نداشت این سوال را ایجاد می کند که رژیم بعث عراق چه اهدافی را در این تجاوز گسترده دنبال می کرد؟[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از صاحب نیوز، تجاوز سراسری ارتش بعث عراق از زمین، هوا و دریا به مرزهای ۱۶۰۹ کیلومتری[۱]جمهوری اسلامی ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، حادثه مهمی است که بررسی ابعاد آن برای نسل های حاضر و آینده نکات مهمی را بیان خواهد کرد. گرچه در علل تجاوز لزوماً باید به ریشه اختلاف های تاریخی ایران و دولت عثمانی نظر داشت اما تجاوز در برهه ای خاص از تاریخ ایران که تازه انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی(ره) به پیروزی رسیده بود و هنوز ثبات لازم برای حل و فصل امور داخلی خود نداشت و ارتش سروسامان قابل توجهی نداشت و نیروهای مردمی و انقلابی با حوادث داخلی درگیر بودند و حتی مرزبانی توان دفاع از مرزها را نداشت و با مشکل می توانست اینکار را انجام دهد و ده ها دلیل دیگر، این نکته را به ذهن متبادر می کند که رژیم بعث عراق در این تجاوز گسترده وحشیانه چه اهدافی را دنبال می کند؟
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, صاحب نیوز،, [۱],همچنین بررسی نحوه تجاوز ارتش بعث با در نظر گرفتن اوضاع سیاسی، اقتصادی و نظامی طرفین، نکات بسیار مهمی را در اختیار افکار عمومی قرار خواهد داد و نکات و ابهامات ظریفی را در تاریخ دو کشور روشن خواهد کرد و نقش پیچیده دولت ها و سازمان های منطقه ای و بین المللی- به ویژه قدرت های بزرگ استعماری، مدعیان دروغین حقوق بشر و فریاد زنندگان استقلال کشورها- در وقوع تجاوز و سپس موضع گیری آنها در هشت سال جنگ از فرازهای مهم این حادثه به شمار می رود.
,اختلافات مرزی ایران و عراق به قرن ۱۵ میلادی و دوران حکومت سلسله صفوی در ایران و دولت عثمانی که عراق بخشی از خاک آن بوده است، باز میگردد.
,مطالعه تاریخ روابط سیاسی ایران و عثمانی، نشان میدهد که نبردهای خونین بین دو کشور طی ۴۰۰ سال ادامه داشته است، البته نقش کشورهای اروپایی را که قصد جهانگشایی داشتهاند، نباید در تشدید جنگها بین ایران و عثمانی نادیده گرفت. کشورهای اروپایی از زمانی که دولت قدرتمند صفویه در قبال عثمانی قد علم کرد، همواره با تحریک و توطئه سعی کردند قدرت عظیم امپراتوری عثمانی را متوجه ایران کنند تا مانع توسعه فتوحات عثمانیان در اروپا شوند، آنان هرگاه نیز از ناحیه عثمانیها احساس خطر میکردند، با طرح نقشههای شوم مجدداً آتش جنگ بین ایران و عثمانی را روشن میکردند، بیدلیل نیست که «جرج وسترن» میگوید:
,«امپراتوری صوفی (صفوی) در این زمان افساری به ترکها زده و مانع از آن شده بود که دنیای مسیحیت بیش از این متحمل زیان شود.»[۲]
, [۲],سرزمین عراق قبل از تأسیس امپراتوری عثمانی، بخشی از خاک ایران بود و خاندان آققویونلو بر آن حکمروایی داشتند، که به وسیله سلطان مراد چهارم در سال ۱۶۳۸ برای همیشه از خاک ایران جدا شد.
,از سال ۱۵۵۵ میلادی که عهدنامه معروف به «آماسیه»[۳] بین ایران و عثمانی امضا شد، تا قراداد ۱۹۷۵ الجزایر، یعنی در طول بیش از ۴۲۰ سال، حدود ۱۸ عهدنامه بین دو کشور ایران و عثمانی و بعد از جنگ جهانی اول-۱۹۲۰ میلادی- بین ایران و عراق به امضا رسید که این امر نشاندهنده عمق اختلافات و منازعات بین دو کشور است.
, [۳],آخرین قرارداد
, آخرین قرارداد, آخرین قرارداد,در مارس ۱۹۷۵(اسفند ۱۳۵۳) جلسه سالانه سران اوپک در الجزیره تشکیل شد. رئیس جمهور وقت الجزایر که میزبان اجلاس بود، برای حل اختلاف بین دو کشور ایران و عراق میانجی شد و رؤسای هر دو کشور با آن موافقت کردند و در روزهای ۴ تا ۶ مارس طی دو جلسه مذاکرات طولانی بین شاه ایران و صدام حسین که در آن موقع معاون رئیس جمهور عراق بود انجام گرفت و «هواری بومدین»، رئیس جمهور الجزایر، هم در گفتگوها حضور داشت.
,در جلسه آخر اوپک، هواری بومدین در میان تعجب حاضرین خطاب به رؤسای کشورهای شرکتکننده اعلام کرد: «خوشوقتم به اطلاع شما برسانم که روز گذشته یک توافق کلی بین دو کشور برادر ایران و عراق برای پایان دادن به اختلافات آنها حاصل شد.»[۴]
, [۴],موارد چهارگانه توافق طرفین که به «اعلامیه الجزایر» معروف است در تاریخ ۶ مارس ۱۹۷۵ (۱۵ اسفند ۱۳۵۳) به شرح زیر انتشار یافت و سه پروتکل ضمیمه، یک الحاقیه و چهار پروتکل تکمیلی در نشست های بعدی وزیران و کارشناسان دو طرف به امضاء رسید.
,اگرچه انعقاد قراردادها به منزله پایان مناقشات بود و هر دو طرف امکانات زیادی را صرف بهبود روابط و رفع تنگناهای موجود سیاسی میکردند، لکن تجربه نشان میدهد که به محض روی کار آمدن دولتی مستبد، همه مناسبات و شرایط سیاسی به هم میخورد، مانند حکومت مستبد صدام حسین که دلیل خوی تجاوزگری، حقوق مردم ایران را نادیده میگیرد و حتی برای امضاء خود که ملاک شخصیت سیاسی او در جهان است، ارزش قائل نیست. و از طرفی اینگونه قراردادها به دلیل نداشتن ضمانت اجرایی، عملاً با شکست مواجه می شود.
,شرایط حاکم بر جمهوری اسلامی ایران قبل از شروع جنگ
, شرایط حاکم بر جمهوری اسلامی ایران قبل از شروع جنگ, شرایط حاکم بر جمهوری اسلامی ایران قبل از شروع جنگ,پیروزی انقلاب اسلامی در ایران خشم استکبار جهانی بویژه امریکا را برانگیخت، زیرا علاوه بر سرنگونی رژیم شاهنشاهی که حافظ منافع آنان در منطقه خاورمیانه محسوب میشد، عمدتاً با سیاست استقلالجویانه و نفی سلطه شرق و غرب منافع بینالمللی امریکا را به خطر انداخت. به طوری که با اشغال لانه جاسوسی امریکا در ایران معارضه جدیدی بین انقلاب اسلامی و استکبار جهانی آغاز شد.
,امریکا با اشغال سفارت خود در ایران، عملاً خود را در محاصره غافلگیرانه انقلاب اسلامی دید و با وجود فشارهای سیاسی و تبلیغات گسترده جهانی نتوانست از این محاصره خارج شود، تا اینکه به عملیات طبس در پنجم اردیبهشت ماه سال ۱۳۵۹ جهت آزادی گروگانهای خود دست میزد که با شکست مواجه میشود.
,امریکا پس از ناکامی در عملیات طبس، به منظور تحت فشار قرار گرفتن ایران کودتای نوژه را دامن میزند که با عدم موفقیت روبرو میشود. آنگاه امریکا و متحدانش به این فکر افتادند که ایجاد یک غائله مرزی با توجه به اوضاع سیاسی داخل و توان نیروهای مسلح ایران میتواند هدف آنها را تحقق بخشد.
,صدام حسین رئیس جمهور عراق با علم به راه حل نظامی امریکا همواره با طرح ادعاهای واهی، مبنی بر حاکمیت بر اروندرود و استرداد جزایر سهگانه و… خود را به عنوان کاندیدای حمله نظامی در منطقه مطرح مینمود و برای جلب اعتماد امریکا شرایط سیاسی و اقتصادی و نظامی خود را به نحو مطلوبی بهبود بخشید.
, ,الف) اوضاع سیاسی
, الف) اوضاع سیاسی, الف) اوضاع سیاسی,یکی از نشانههای بارز اوضاع سیاسی ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی حاکمیت لیبرالهاست. تحقیقاً آغاز نخستوزیری مهندس بازرگان (۱۶ بهمن ۱۳۵۷) تا سقوط بنیصدر در خرداد ماه ۱۳۶۰ را میتوان دوران حاکمیت لیبرالها نامید. مهندس بازرگان و همفکرانش در سیاست خارجی معتقد به عادیسازی روابط با امریکا، و سیاست داخلی معتقد به جذب تمام گروهها و دستجات سیاسی بودند، گروههایی که از نظر ماهوی با حکومت اسلامی خصوصاً حکومتی که در رأس آن ولی فقیه عادل و جامعالشرایط باشد، مخالف بودند. به همین دلیل این گروه ها با لیبرالها در مقابل نیروهای انقلابی و پیرو خط امام(ره) وحدت تاکتیکی برقرار کردند.
,ب) اوضاع اقتصادی ایران
, ب) اوضاع اقتصادی ایران, ب) اوضاع اقتصادی ایران,در سالهای قبل از پیروزی به دلیل اعتصابات انجام گرفته در بخشهای اقتصادی کشور بویژه در شرکت نفت که اقتصاد ایران به فروش آن بستگی داشت، عملاً اقتصاد کشور فلج شده بود، اگرچه بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، به فرمان امام راحل(ره) کارگران و کارمندانی فعالیت خود را از نو آغاز کردند. لکن به دلیل عدم انسجام سیاسی در داخل و تحریک گروهکهای وابسته حرکت اقتصادی شکل مناسبی نداشت.
,در مجموع مشکلات اقتصادی را قبل از شروع تجاوز رژیم عراق به ایران میتوان به شرح زیر خلاصه کرد:
,الف) معلق ماندن قراردادهای اقتصادی با کشورهای غربی که عمدتاً در زمان رژیم پهلوی منعقد شده بود.
,ب) مشکل سازماندهی مراکز اقتصادی و تولیدی به دلیل فرار کارشناسان فنی به خارج از کشور
,ج) مشکل فروش نفت و توطئه دشمنان خارجی در بازارهای نفتی و ایجاد تزلزل در قیمت پایهای نفت در سازمان اوپک
,د) فقدان سیستمی تعریفشده که بتواند الگوهای ارائه شده از سوی امام راحل(ره) را در قالب برنامههای اجرایی جامه عمل بپوشاند و دورنمای روشنی از چهره اقتصاد ایران را ترسیم نماید.
,هـ) بلوکه شدن دارائیهای ایران در بانکهای امریکا و تحریم اقتصادی ایران
,و) حرکت کند چرخهای اقتصادی به دلیل عدم امکان تهیه و خرید لوازم یدکی کارخانجات و اغتشاش گروهکها در محیطهای کارگری
,ز) عدم پیشبینی راهحلهای اقتصادی متناسب با استراتژی عدم وابستگی به شرق و غرب با حفظ سیاست و مبارزات دائمی با امریکا
,علاوه بر دلائل مذکور، تمایل لیبرالها به برقراری رابطه با امریکا بویژه در بعد اقتصادی، فرصت برنامهریزی و تدوین الگوهای اقتصادی بر مبنای رهنمودهای حضرت امام خمینی(ره) را از نیروهای مکتبی سلب کرده بود.
,ج) اوضاع نظامی ایران
, ج) اوضاع نظامی ایران, ج) اوضاع نظامی ایران,اوضاع نظامی ایران در سالهای ۵۸ و ۵۹ به مراتب بدتر از اوضاع سیاسی و اقتصادی بوده است. ارتش جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در ۲۲ بهمن سال ۵۷ دچار تحولات عمدهای گردید. زیرا ساختار ارتش متناسب با منافع شاه و اولویتهای سیاسی امریکا در منطقه بوده است و با آن ساختار نمیتوانست در خدمت اهداف انقلاب اسلامی قرار گیرد. حضرت امام خمینی(ره) ضمن تأکید بر حفظ انسجام ارتش، فرصت لازم را در اختیار این نیرو قرار داد تا ساختار جدید خود را بر مبنای معیارهای ارتش مکتبی توسعه دهد، در کنار این مأموریت مهم با مشکلات جانبی دیگری مواجه بود که عمدهترین آنها عبارتند از:
,الف) خروج کارشناسان نظامی و فرار فرماندهان نظامی به خارج از کشور که عمده فنون و تخصصهای نظامی را در اختیار داشتند.
,ب) کاهش نیروهای ارتش توسط دولت بازرگان، به طوری که در تاریخ ۹/۲/۵۸ اعلام داشت که ایران به ارتش ۵۰ هزار نفری نیازی ندارد و تعداد ارتشیان کاهش خواهد یافت.
,ج) اقدام مشکوک دولت بازرگان در زمینه لغو قراردادهای نظامی، از قبیل لغو قرارداد خرید شش فروند زیردریایی از آلمان و لغو قراردادهای نظامی امریکا، که در مجموع کاهش توان نظامی و عدم امکان توسعه طرحهای ساختاری ارتش هدف آن بوده است.
,د) کاهش مدت خدمت سربازی از ۲۴ ماه به ۱۲ ماه و اعزام کادرهای ارتش به محلهای سکونت و زادگاه خود، از دیگر اقدامات دولت بازرگان است که سازمان ارتش را دچار تزلزل کرد.
,هـ) شعار انحلال ارتش از سوی گروهکهای مخالف هماهنگ با سیاست کاهش توان دفاعی ارتش از سوی لیبرالها
,و) کودتای نوژه و فرار تعدادی از عناصر ارتشی کودتا در تیرماه ۱۳۵۹ به خارج از کشور بویژه عراق، که اطلاعات ارزشمندی از توان دفاعی ایران را در اختیار مسئولان عراق قرار داد.
,دشمنان انقلاب اسلامی خصوصا امریکا با اطلاع دقیق از ماهیت ارتش ایران، بر این باور بودند که در رویارویی با مشکلات نظامی، کارایی لازم را نخواهد داشت. از این رو در ارزیابی خود ارتش ایران را ضربهپذیر میدانستند، و این خود در ایجاد انگیزه جهت تجاوز مرزی به ایران مؤثر بوده است. اگرچه در کنار ارتش، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم شکل گرفت، لکن درگیریهای مرزی در استانهای کردستان، خوزستان، سیستان و بلوچستان در کنار شورشهای آذربایجان و ترکمنصحرا موجب گردید که سپاه به شدت با بحرانهای داخلی درگیر باشد و فرصت لازم را برای گسترش سازمان نظامی خود نیابد.
,[۱] اطلس جغرافیایی دفاع مقدس، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص ۷
, [۱] اطلس جغرافیایی دفاع مقدس، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، ص ۷, [۱],[۲] عبدالحسین نوایی، ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، تهران، نشر هما، ۱۳۶۴، ص۱۵۲
, [۲] عبدالحسین نوایی، ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، تهران، نشر هما، ۱۳۶۴، ص۱۵۲, [۲],[۳] محلی در آسیای صغیر
, [۳] محلی در آسیای صغیر, [۳],[۴] دکتر منوچهر پارسا دوست، ریشه های تاریخی اختلافات ایران و عراق، تهران، شرکت سهامی انتشار
, [۴] دکتر منوچهر پارسا دوست، ریشه های تاریخی اختلافات ایران و عراق، تهران، شرکت سهامی انتشار, [۴],مصطفی سجاد
,انتهای پیام/
,انتهای
]
ارسال دیدگاه