چهارمحال و بختیاری صاحب سبک در صنعت فرش کشور/ تقویت فرش دستباف زمینه ساز اشتغال و ارزآوری در استان

چهارمحال و بختیاری صاحب سبک در صنعت فرش کشور

دکترای پژوهش هنر، عضو هیئت علمی دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد نجف آباد و کارشناس فرش افسانه قانی در مصاحبه با مشکات برین گفت: استان چهارمحال و بختیاری با تنوع فرهنگی و هنری خود یکی از مناطق با سابقه درزمینه تولید فرش در کشور است که تولیداتش به لحاظ مرغوبیت و تنوع طرح و نقش، معروفیت بین‌المللی دارد.

قانی افزود: فرش از دیرباز در این استان سرآمد بوده و به لحاظ درآمدزایی، ارزش افزوده و مصادیق هنری پس از کشاورزی و دامپروری حرف های زیادی برای گفتن دارد. فرش بافی استان چهارمحال و بختیاری با قدمتی حدود ۲۰۰ ساله آوازه نیکویی در جهان داشته و بیشتر کشورهای صاحب هنر؛ این گونه فرش ها را به خصوص در انواع خشتی و قابی، به خوبی می شناسند.

وی علاوه بر کیفیت مواد اولیه و بافت، تنوع طرح و نقش، نبوغ ویژه در رنگرزی گیاهی و با ثبات(استفاده از روناس، برگ مو، پوست انار، پوست گردو و اسپرک، دوغ در رنگرزی خانگی و کارگاهی)، از جمله نقاط قوت فرش این استان دانست و تصریح کرد: طرح های خشتی، قابی(سرو و کاج و قاب سماوری)، لچک ترنج(گل مینا و کف ساده)، محرمات، شکارگاهی، ماهی درهم و بی بی باف از معروف ترین طرح های فرش این استان می باشند.

عضو هیئت علمی دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد نجف آباد تاکید کرد: چهارمحال و بختیاری به عنوان یکی از استان های صاحب سبک در صنعت فرش کشور قلمداد می شود که تولیدات آن در سبک های یلمه، گل پتو، اولاد، لری باف، چالشتری و گبه از طریق پایانه صادراتی استان های تهران و اصفهان به کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، آمریکا، کانادا، آلمان و برخی کشورهای اروپایی صادر می شود.

قانی با اشاره به تعداد واحدهای فعال فرش استان تصریح کرد:یک اتحادیه تعاونی های فرش دستباف روستایی، هشت شرکت تعاونی فرش دستباف روستایی، یک شرکت تعاونی فرش دستباف شهرکرد، شرکت سهامی فرش ایران، حدود ۴۰ واحد تولید متمرکز و نیمه متمرکز، قریب به ۴۰ فروشنده فرش و انجمن طراحان فرش دستباف در این استان در این امر، مشغول به فعالیت هستند.
‬‎

مشکلات فرش استان

وی کمبـود نقدینگی، نداشتن توان مالی برای تأمین مواد اولیه، عدم حمایت از فرش بافان، عدم گمرک تخصصی صادرات فرش و عدم قانون مدون و ضمانت اجرایی برای صدور شناسنامه فرش دستباف، از مهم ترین مشکلات هنر-صنعت فرش استان چهارمحال و بختیاری عنوان کرد.

عضو هیئت علمی دانشگاه گفت: از طرفی دیگر، صادرات پشم داخلی کشور و عدم واردات پنبه، افزایش تقاضای بازار داخلی به علت تحریم ها، واسطه گری و احتکار مواد اولیه فرش، عدم هماهنگی تولیدات با نیاز خریداران در نقاط مختلف جهان را می توان از دیگر مشکلات قالی بافی در این استان برشمرد، و از آنجا که قشر بافندگان فرش در تشکل های موجود عضو نیستند؛ با تهیه مواد و مصالح از بازار و بدون آگاهی از نیاز و سلیقه مشتریان اقدام به تولید فرش می کنند.

وی افزود: استفاده از مواد اولیه ارزان قیمت و نامرغوب، طرح ها و نقشه های تکراری، عدم توجه به نیازهای بازارهای هدف، از دیگر مشکلات اساسی صنعت فرش دستباف استان چهارمحال و بختیاری است.

دلایل عدم رونق و رکود بازار فرش در استان

قانی با بیان اینکه صنعت فرش دستباف در سال‌های اخیر دوران سختی را گذرانده است گفت: هرچه قیمت صنایع دستی - هنری با توجه به نرخ تورم، قیمت خدمات و کالاهای همسان افزایش یافته، این صنعت با رکود طولانی مدتی روبرو بوده است. به همین دلیل، ورود به این حوزه برای بسیاری از زنان به صرفه نیست و زنان خانه‌دار ترجیح می‌دهند به مشاغل غیر بومی مانند بافت تابلو فرش روی آورند.

کارشناس فرش تاکید کرد: همچنین تورم یکی دیگر از مهم ترین عامل ایجاد وضعیت فعلی فرش در بازار داخلی و خارجی است که کالایی گران شناخته شده و در سبد خانوار ضرورتی ندارد؛ به عبارتی دیگر فرش دستباف آخرین کالایی است که مردم برای منزل خود خریداری می‌کنند و وقتی رکود اقتصادی حاکم شد، اولین کالایی که خریداری نمی‌شود، همین فرش است.

قانی با بیان اینکه به دلیل برنامه های کاهش تورم دولت، نقدینگی کمتری در دست مردم وجود دارد و از آنجا که فرش یک کالای لوکس به حساب می آید، در حال حاضر مردم کمتر برای خرید آن هزینه می کنند و این مسئله رکود بازار را به دنبال داشته است گفت: این روزها، زندگی مدرن(آن هم به سبک اروپایی) فرش‌های ماشینی و انواع و اقسام کفپوش‌ها از پارکت گرفته تا موکت، جای خالی فرش دستباف را در خانه ایرانیان پرکرده‌اند و کمتر خانواده‌ای را می‌توان سراغ گرفت که برای مفروش کردن خانه خود دست به ریسک خرید فرش دستباف با آن قیمت نجومی‌اش زده باشد.

وی تاکید کرد: قیمت پایین و افزایش تقاضا جهت استفاده از فرش ماشینی و عدم توجه به کیفیت مناسب فرش دستباف بر این رکود و ضعف افزوده است؛ اگر چه شکی نیست که فرش دستباف از جایگاه والایی بین خانوارهای این استان برخوردار است اما چالش‌هایی که در این بین وجود دارد، موجب شده تا این هنر-صنعت کم‌نظیر این روزها به دلیل قیمت بالا مقبولیت کمتری حتی در مصارف داخلی و خانگی داشته باشد. این رکود در صنعت فرش دستباف و کاهش قابل ملاحظه زنان بافنده در امر قالیبافی نیز موجب آن شده است که معدود بافندگانی که به ناچار یا از روی علاقه شخصی به بافت فرش مشغولند از سوی دولت و جامعه نیز مورد بی‌توجهی قرار گیرند.

عوامل افت صادرات فرش دستباف

قانی با اشاره به عوامل افت صادرات فرش استان تصریح کرد:برخی عوامل داخلی مانند کاهش تعداد نیروی کار به عللی همچون روی آوری نسل جوان به شغل های دیگر، تخصیص یارانه مستقیم به بافندگان به جای ارائه تسهیلات به تولیدکنندگان و تورم داخلی بر کاهش تولید فرش استان و صادرات آن مؤثر بوده است.

وی گفت: رکود در بازارهای اروپایی و بحران سیاسی در برخی از کشورهای عربی و اروپایی که بازار هدف فرش استان چهارمحال و بختیاری بوده‌اند، همچنین تطبیق نداشتن تولیدات فرش استان با سلیقه‌ها و نیاز مصرف‌کنندگان در کشورهای هدف از دیگر عوامل افت صارات فرش دستباف به شمار می‌رود.

تاکید بر تأثیر فرش دستباف بر روند اشتغال و ارزآوری در استان

عضو هیئت علمی دانشکده هنر و معماری دانشگاه آزاد نجف آباد ضمن تاکید بر تأثیر فرش دستباف بر روند اشتغال و ارزآوری در استان اظهار داشت: به طور قطع و یقین تأثیر به سزایی دارد. در دوره‌ای که مشکلات در بخش های مختلف صنعت استان و کشور، باعث ایجاد بحران و رکود شده است، توجه به تولید فرش دستباف می‌تواند در کاهش بحران بیکاری به ویژه در بخش بانوان و با اشتغال سرمایه اندک نقش مؤثری را ایفا نماید.

وی گفت: در شرایط فعلی که کمبود آب در بخش کشاورزی مشکلات فراوانی را ایجاد کرده است و موجبات بیکاری و به تبع آن کاهش درآمد خانواده های روستایی را سبب شده، توجه به فرش دستباف می‌تواند نقش انکار ناپذیری در این زمینه از خود بروز دهد. با توجه به جایگاه ویژه فرش دستباف در بازار خارجی و تقاضاهای فراوان دیگر کشورها می‌توان با تولید فرش های مطابق با سلیقه مصرف کننده یا مخاطبین، ارز آوری قابل توجهی را برای کشور مهیا ساخت و اندکی توجه جدی و سرمایه گذاری در این امر، می‌تواند همانند گذشته‌های نه چندان دور جای خالی کالاهای غیر نفتی برای صادرات را پر کرده و ارز آوری مناسبی برای کشور و استان چهارمحال و بختیاری داشته باشد.

قانی تأثیر رونق بافت فرش در استان بر اشتغال نسل جوان را قطعی دانست و تصریح کرد: قالیبافی یک هنر-صنعت است که برخی از فعالان به خصوص بافندگان مسن، به خاطر علاقه شخصی که به این هنر دارند، هنوز این رشته را دنبال می‌کنند‌؛ اما برخی دیگر نیز به خاطر عدم سود دهی و مشکلات فراوانی که برای فعالان این حوزه است، انگیزه خود را از دست داده و آن را تقریباً رها می‌کنند. معتقدم اگر از این هنر حمایت شود، به خوبی می‌توان زمینه‌های اشتغال زایی را در استان به خصوص برای نسل جوان در زمینه های بافت و تولید، طراحی، رنگرزی و امثالهم فراهم کرد. نسلی که دیگر به دلایل سختی کار بافندگی و سود دهی کم آن به شغل های دیگری از جمله: آرایشگری، خیاطی و ... روی می آورند؛ چه بسا با نابودی هنر قالیبافی یکی از سنتی‌ترین و زیباترین هنر های استان چهارمحال و بختیاری به فراموشی سپرده خواهد شد. رونق این هنر- صنعت می تواند یکی از بهترین راهکارها برای حل معضل بی کاری باشد و برای زنان خانه دار مناسب ترین رشته مشاغل خانگی و آن هم با سرمایه مناسب و اندک است.

رونق بازار فرش دستباف در حقیقت رونق زندگی و معیشت وابستگان و صاحبان این هنر است

فرش دستباف استان چهارمحال و بختیاری با توجه به جایگاه منحصر به فردش در دنیا می تواند به عنوان یکی از کالاهای صادرات غیر نفتی تأثیر به سزایی در ارز آوری داشته باشد و با توجه به این مهم، مسئولان دست اندرکار و متخصص باید در تلاش باشند تا این هنر همانند گذشته به جایگاه واقعی خود برسد. واقعیت این است که رونق بازار فرش دستباف در حقیقت رونق زندگی و معیشت وابستگان و صاحبان این هنر است. هنر- صنعتی که سده‌های دراز برای این استان همانند استان های دیگر هم بعد اقتصادی داشته و هم بعد هنری.

آن چیزی که مسلم است اینکه: حتی با وجود ادعای بی‌پایه رقبا، فرش قرار است در بازارهای جهانی به وضعیت سابق خود بازگردد که در این میان استفاده از تبلیغات هدفمند در دنیای مدرنیته برای بازاریابی بیشتر فرش دستباف ضروری است. هرچند که شاکله فرش استان چهارمحال و بختیاری، معرف اصالت و هنری دیرینه است و همین آن را منحصر به ‌فرد و پرطرفدار می‌کند اما برای معرفی خود به زبانی تازه تر نیاز دارد. همچنین اگر پرداخت وام قالیبافی با بهره اندک، آن هم به صورت متمرکز به شرکت‌های تعاونی فرش و تولیدکنندگان و کارگاه های فعال انجام شود؛ در آن صورت بسیار مفید فایده خواهد بود. توجه به شرط تهیه مواد اولیه مناسب و مرغوب، ارائه طرح و نقشه مناسب و مختص هر منطقه با توجه به اصالت های بومی و توزیع و تحویل آن به قالی بافان و تولید متناسب با نیاز مصرف کنندگان از دیگر راهکارهای حمایتی در این امر می تواند باشد.

انتهای پیام