محمد حاتم گویا:

کاوش ها و گمانه زنی ها در باره تمدن 6000 ساله فامنین

دبیر علوم اجتماعی و تاریخ نگار شهرستان فامنین، با اشاره به موقعیت جغرافیایی منطقه گفت: فامنین دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است و از شهرهای قدیمی همدان به شمار می‌رود.

[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ محمدحاتم گویا در گفتگو با خبرنگار آوای فامنین گفت: دبیر علوم اجتماعی هستم. متولد 1354 در فامنین و حدود بیست و سه سال سابقه تدریس و بیش از بیست سال است که در زمینه تاریخ و میراث فرهنگی شهرستان مشغول پژوهش و تحقیق می باشم .

, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, آوای فامنین,

وی افزود: در حال حاضر دو کتاب در حال تدوین و تالیف دارم، یکی "گذری بر تاریخ و جغرافیای فامنین "و دیگری معرفی "مشاهیر و فرهنگ فامنین" که کار گرد آوری و تدوین آنها ادامه دارد.

دبیر تاریخ با بیان اینکه چرا چاپشان نکرده ام، اظهار کرد: به این دلیل است که معتقدم یک کتاب باید قابل دفاع باشد و دارای کمترین ایراد و اینکه این پژوهش جریان دارد و به همین دلیل معتقدم برای چاپ اثر نباید عجله نمود.

موقعیت جغرافیایی
حاتم گویا ادامه داد: شهرستان فامنین یکی از شهرستان‌های نه‌گانه استان همدان است که در شمال شرق این استان واقع شده‌ است. این شهرستان از سمت شمال به شهرستان رزن، از سمت جنوب به شهرستان همدان، از سمت شرق به استان مرکزی و از سمت غرب به شهرستان کبودراهنگ محدود شده‌است. شهرستان فامنین با مساحتی حدود 1360 کیلومتر مربع، 6.7 درصد از مساحت کل استان همدان را تشکیل می‌دهد. فامنین در 135 کیلومتری جاده ساوه به همدان و در 55 کیلومتری همدان واقع شده‌است.

, موقعیت جغرافیایی,
,

فامنین دارای آب و هوای معتدل کوهستانی است و از شهرهای قدیمی همدان به شمار می‌رود. دارای دو سهمیه در روستاهای ازناو و قطعه‌جوق است که این امر موجب توسعه گردشگری شهرستان خواهد شد. این شهر در زمان صفویه دارای بازار و ابنیه تاریخی بوده و حتی دشت سرسبز فامنین از گذشته‌های دور محل استقرار بشر بوده است.
در حال حاضر در این شهرستان 92 اثر تاریخی وجود دارد که 52 مورد از آن آثار به ثبت ملی رسیده است.
آثار تاریخی فامنین به دو دوره باستان یعنی تا پایان ساسانی و اسلامی تقسیم می کنم.

,
,
,

ابتدا می پردازم به فامنین باستان

, ابتدا می پردازم به فامنین باستان,

وی اذعان کرد: سخن از تاریخ سرزمینی است که نامش پس از گذشت هزاره ها، هنوز بر افواه عمومی می چرخد و با وجود ناملایمات هنوز زنده و پاینده و بالنده است. تطور پیرامون آثار و ابنیه هایش که نشانهایی از ازمنه باستان است، انسان را به تفکر در باره این کهن دیار شمال شرقی مادستان که بارها تجدید بنا شده وا می دارد و با آغوش باز از فرزندانش استقبال می کند. شهری وزیر و عالم پرور (زادگاه شرف الدین علی فامنینی وزیر سلطان ابوسعید ایلخان مغول ) کتاب محاسن اصفهان و عهدنامه مالک اشتر ابن ساوجی به دربار ایشان در اصفهان پیشکش شده است.

فامنین زادگاه علما و عرفای بنامی چون شهید دکتر مفتح، آیت اله «جناب»، سید احمد ملیحی شیخ بئاری از ناوی و محدث بنام قرن پنجم هجری شیخ «عبدالقادر زرقانی» است.
دکتر یحیی دولتی (بنیانگذار انجمن پوست و موی ایران) نیز در این شهر به دنیا آمده است. خانه خشتی شهید مفتح هنوز در این شهر وجود دارد و در حال مرمت است.

,
,

قره تپه تلی از خاکستر سفال و اسکلت انسانی و حیوانی

, قره تپه تلی از خاکستر سفال و اسکلت انسانی و حیوانی,

حاتم گویا با اشاره به تمدن فامنین عنوان کرد: از نخستین زمزمه های تمدن نشانی بس کهن دارد. بله قره تپه تلی از خاکستر سفال و اسکلت انسانی و حیوانی که توأم با هم آمیخته، رازی بس بزرگ در خود مدفون ساخته، در کنار رود کاهوچای .

کاوش ها و گمانه زنی ها پیرامون این تپه باستانی نشانهایی از تمدن شش هزار ساله را پرده برداری نمود. از نخستین سکونتگاه های بشری در دوره نو سنگی که اولین روستاهای فلات مرکزی ایران شکل گرفت.

استاد اسماعیل ایوکی(رحمانی) 1383 خبرگزاری میراث فرهنگی و روزنامه جام جم، خبر از کشف تمدنی باستانی در یکی از بزرگترین تپه های باستانی همدان خبر دادند که قابل مقایسه با تپه زاغه قزوین، گیان نهاوند و سیلک کاشان بود.

گلدر تپه در نزدیکی قره تپه نیز تاریخی کهن داشته، ولکن به دلیل عدم کاوش و گمانه زنی قدمت آن نامعلوم است. ولی شواهد گواهی است بر باستانی بودن آن. عده ای بر این باورند که در قره تپه فامنین، مرده سوزی رواج داشته،
مذهب عمده ترین دلیل برای مرده سوزی اعلام شده است. پیش از زرتشتیان نیز مرده سوزی در برخی اقوام نیز به قولی رایج بوده، اما با ورود زرتشت این عمل کامات منسوخ می شود.

,
,

براین اعتقاد بودند که با مرگ فرد آلودگی گسترده ای آزاد می شود که تنها راه رفع این آلودگی سوزاندن جنازه مرده ها می باشد.
اول آنکه: این کار را (سوزاندن مرده) بهترین راه تسریع در رسیدن متوفی به زندگی بعدیش می دانستند و دوم آنکه با این کار در صدد برطرف کردن آلودگی ایجاد شده بر می آمدند..
سوزاندن جنازه و دفن خاکستر آن، به مراتب ارزان تر از تهیه ی تابوت و اجاره ی یک گور به مدت پنج تا سی سال است.
این کار به روزگار پیش از دین‌زرتشتی بازمی‌گردد. خود مردگان را در جایگاهی ویژه می‌سوزاندند و این خاکستر فراوان، بازماندهٔ چوب و هیزمی است که جسد را در میان آن به آتش می‌کشیده‌اند و بنابر سنن کهن پس از سوزاندن جسد برای زندگی پس از مرگ شخص درگذشته، در میان خاکسترها ظروف سفالین یا فلزی می‌گذاشته‌اند و روی این تودهٔ خاکستر خاک نرم می‌ریخته‌اند، تا هنگامی که شخص دیگری درمی‌گذشته، برای سوزاندن او دوباره بتوانند بر پهنهٔ خاک هیزم قرار بدهند.

,
,
,
,

غار قلعه جوق، فامنین

, غار قلعه جوق، فامنین,

وی در ادامه بیان کرد: در شمال شرقی شهرستان فامنین، در رشته کوهى موسوم به «قوزی قشلاق» غارى وجود دارد که به دلیل نزدیکى به روستاى مزبور به غار قلعه جوق معروف شده است.

غار داراى سه مدخل است : یک مدخل در ۱۰/۵ مترى از سطح زمین و دو مدخل دیگر در کنار هم و اندکى پایین‌تر در سمت چپ آن و در فاصلهٔ ۸/۵ مترى از زمین قرار گرفته‌اند. روى دیوار غار خطوط مختلف و نقوش نامفهومى دیده مى‌شود، که فقط تاریخ ۱۱۶۸ هجرى (دورهٔ افشاریه) به خوبى خوانده مى‌شود.

راه ورود به غار نردبان ۱۶ پله‌اى بزرگ و محکمى است که در مدخل ورودى وسطى کار گذاشته‌اند. ورودى این قسمت ۱۰۶ سانتى‌متر طول و ۶۷ سانتى‌‌متر عرض دارد که به محوطهٔ کوچکى به ابعاد ۱/۸×۱/۲ متر راه دارد، ‌ دو مدخل دیگر نیز به این محوطه باز مى‌شوند.

در سمت راست این محوطه که داراى چهار فرورفتگى و سکوهایى در انتهاى آن‌هاست و به منزله طبقهٔ پایین غار است، سوراخى وجود دارد که پس از گذشتن از آن وارد اتاقى مى‌شویم و بعد از پایین رفتن از یک سو به دالان اصلى غار که دهلیزى است، سرتاسرى به طول ۲/۴ و پهناى ۱/۷۷ و ارتفاع ۲ متر مى‌رسیم. مدخل اصلى غار (دهانهٔ بالایی) در ابتداى این راهرو و در سمت راست اتاق ورودى، ‌ داراى چشم‌‌اندازى بر مناظر دلگشاى اطراف است.

در دو سمت و انتهاى این دالان که به طور مستقیم حفر شده است، چندین اتاق منظم و هم شکل با اختلاف ابعاد چند سانتى‌‌مترى، رو به روى هم با فاصلهٔ ۱۳۰ سانتى‌متر، با اصول هندسى توسط استادان هنرمند حفر شده است. تعداد این اتاق‌ها با اتاق انتهاى راهرو ۱۳ باب است. طول هر یک از این اتاق‌ها ۲ متر و دهانهٔ آن‌ها ۱۰۷ سانتى‌متر است و در ۴۵ سانتى‌‌مترى انتها داراى سکو هستند.

دبیر تاریخ با اشاره به اینکه، در فاصله ۱۰/۵ مترى دالان محوطهٔ وسیع بیضى شکلى وجود دارد که قطر کوچک آن ۳۷۰ سانتى‌‌متر از طول راهرو را در بر گرفته است و در دو انتهاى قطر بزرگ آن دو اتاق سکودار دیده مى‌شود، تصریح کرد: یکى از اتاق‌ها مانند اتاق‌هاى دو طرف راهرو، با همان ابعاد، و با گودال مربع شکل کوچکى به ابعاد یک متر و عمق ۵۰ سانتى‌متر است.

این محوطه به منزلهٔ تالار غار است و سقف آن تراش ناودانى خورده و اندکى بلندتر از سایر قسمت‌هاى غار قرار دارد. بنا به روایتى اتاق دوم، از سمت راست راهرو که فاقد سکو است، ‌ منبع آب غار بوده است.

قدمت غار قلعه جوق را، چنگیز شیخلی دوره هخامنشی، بابک راد دوره اشکانی و علی جوانشاد دوره ساسانی و بنده به این نتیجه رسیدم که هر کدام از اساتید، در دوره خاصی این غار را بر رسی نموده اند و احتمالا دوره ماد یا پیش از آن، زیرا به مغاره های اورارتویی شباهت دارد، که قبل از ماد بودند و مرکز حکومتشان نزدیک دریاچه وان در ترکیه بود.