یادداشت وارده/ پویا مطیع نوع پرور؛
اهمیت جنگلها؛ زراعت چوب، بایدها و نبایدها
کشورمان در چنین وضعیت اقتصادی بیش از اینکه نیاز به خروج ارز و نابودی منابع طبیعی داشته باشد محتاج تولید پشتوانه دار و تقویت صنایع مادر همچون کشاورزی است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، زیتون در یادداشتی به قلم پویا مطیع نوعپرور نوشت:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زیتون,اهمیت درختان برای حفظ حیات کره زمین بر کسی پوشیده نیست. این موجودات سبز، ابزارهایی مهم برای مقابله با گرمایش جهانی هستند زیرا میزان بسیار زیادی دی اکسید کربن را جذب و در خود نگهداری میکنند که ممکن بود با ورود به جو زمین تاثیرات گلخانه ای را افزایش دهند. اما فقط تغییرات آب و هوایی و گرمایش جهانی نیست که درختان را برای ما با اهمیت جلوه میدهد. برای مناطقی مثل ایران که سرزمینهای جنگلی محدودی دارد چنین اکوسیستمهای نعمات خداوندی محصوب میشوند که علاوه بر جاذبه گردشگری ولی نعمت بسیاری از ساکنان جنگلی خود هستند. در این بین قضیه اجرای قانون استراحت جنگلها نیز خبرساز شده است. در این مقاله سعی شده است تا نگاهی اجمالی به اهمیت درختان و زراعت چوب در کشور داشته باشیم و نیم نگاهی نیز به حواشی قاون استراحت جنگلها بیاندازیم.
,گازهای گلخانه ای از جمله دی اکسید کربن متابع گوناگونی دارند. برای مثال خودروها، و نیروگاه های انرژی منابع اصلی تولید دی اکسید کربن هستند ولی وجود درخت در اطراف مکانهایی که منبع تولید این گاز هستند (در اطراف خیابانها و جاده ها و حاشیه نیروگاهها) میتواند شانس رسیدن این گازها به جو بالایی را با به دام انداختن گاز دی اکسید کربن در گیاهان کاهش دهد.
,برخی از مسئولان در کشورهای مختلف برای اینکه بتوانند به اهداف خود دست یابند ترجیح میدهند تا به جای درخت از گیاهان پوششی و کوچک به جای درخت استفاده کنند. برای مثال راه سازی در میان جنگل ها یا تبدیل جنگل به زمین کشاورزی یکی از عوامل از بین برنده درخت ها هستند. مسئولین در توجیح چنین کارهایی ادعا میکنند که گیاهان کوچیک تر نیز میتوانند همچون درختان فتوسنتز انجام داده و دی اکسید کربن را تثبیت کنند.
,اما آیا این سخن میتواند حقیقت داشته باشد؟ در واقع چنین سخنانی حقیقت ندارد و هیچ کونه گیاهی همچون درختان توانایی جذب دی اکسید کربن را ندارند. با اینکه تمام گیاهان میتوانند دی اکسید کربن را جذب کنند ولی درختان بهترین گونه برای این کار هستند. حجم برگ و ساختار ریشه ای قدرتمند درختان آنها را قادر میکند تا به طور معنی داری بهتر از گیاهان کوچک تر CO2 را جذب کنند. وجود بیوماس چوبی عظیم در این گیاهان نیز کمک میکند تا درختان بتوانند حجم زیادی از گاز دی اکسید کربن را به صورت چوب در خود ذخیره کنند بر همین اساس درختان مخزن بیولوژیکی مناسبی برای ذخیره دی اکسید کربن هستند. برای همین درختان مسکنهای تغییرات جهانی آب و هوا محسوب میشوند.
,بنابر گزارش سازمان انرزی آمریکا گونه های سریع الرشد درختانی که طول عمر زیادی دارند بهترین گیاهان برای جذب و ذخیره دی اکسید کربن هستند. متاسفانه این دو صفت در کنار هم دیده نمیشوند. زارعات درخت ترجیح میدهند که جنگلکاری آنها حداکثر جذب و ذخیره سازی دی اکسید کربن را داشته باشد (تثبیت کربن) تا درختان جوان به سرعت رشد کرده و وزن زیادی پیدا کنند. با این حال درختانی که رشد کندتری دارند میزان بیشتری کربن را میتوانند تثبیت کنند و طول عمر بیشتری نیز دارند.
,با توجه به مقدمه ای که بیان شد مشخص است که باید درختان و جنگل را به عنوان منابع طبیعی ارزشمندی در نظر گرفت و برای حفاظت از آنها کوشید زیرا نه تنها با معاشرت محلی ها در ارتباط است بلکه حیات کره زمین نیز به ان وابسته می باشد. بر اساس قانون، پیش بینی شده بود تا با پیگیری سازمان محیط زیست بهره برداری از جنگلها ممنوع شده و برای تسهیل این کار تصمیم بر این بود که در عملیات مربوط به واردات چوب سختگیری کمتری اعمال شود. بنابر این میشد انتظار داشت که کشمکشی بین واردکنندگان چوب و بهره برداران از جنگلها پیش بیاید. در این بین عواملی همچون وابستگی ساکنان جنگل به برداشت چوب، وجود قراردادهای قبلی بهره برداری از جنگل، احتمال اجرای عملیات عمرانی و ... باعث شدند تا در تصمیمی شوکه کننده نمایندگان مجلس شورای اسلامی که در جریان اصلاح بند یک ماده 48 قانون برنامه ششم توسعه دور هم جمع شده بودند، برداشت چوب جنگل های شمال کشور تا ابتدای سال چهارم برنامه ششم توسعه را مجاز اعلام کنند.
,گذشته از این که اجرای این قانون چه در این لحظه و چه چند سال بعد چقدر میتواند موفقیت آمیز باشد؛ نمیتواند مانع کشمکش بین کسانی باشد که یا از واردات چوب منفعت میبرند و یا از بهره برداری از جنگلهای کشور. از سوی دیگر افراد محلی به نحوی متضرر شده و صدماتی نیز ممکن است به اکوسیستم جنگل وارد شود که در صورت عدم مراقبت آن در برابر آفات و بیماریها و آتش سوزی مطمئنا رخ خواهد داد.
,یکی از راهکارهای پشنهادی تخصیص اعتبار و تسهیل رو روق زراعت چوب است. با توجه به اینکه چند سال تا اجرای قانون یاد شده فرصت باقیست شاید بتوان از این فرصت برای ترویج کشت درخت در نواحی مختلف کشور استفاده کرد. شاید نیاز باشد تا قطبهای زراعت و تجارت چوب از شمال کشور به نقاط دیگر نقل مکان کند تا عملا فشار وارده بر جنگلهای شمال کاهش یابد.
,برای این منظور باید منافع تمام طرفها در نظر گرفته شود که البته مهمترین طرف در این بین خود جنگل و درختان میباشند. پس شاید بهتر باشد به صورت خلاصه زراعت چوب را مورد بررسی قرار دهیم:
,از دیدگاه محیط زیستی
, از دیدگاه محیط زیستی,درختان جنگلی بزرگترین تثبیت کننده های کربن هستند. جنگل دی اکسید کربن را از هوا جذب کرده و در خود دخیره میکنند که با مرگ درخت این کربن دوباره به جو باز خواهد گشت. پس تا زمانی که رشد خالص جنگل روندی مثبت داشته باشد میزان دی اکسید کربن جو کاهش خواهد یافت که در نتیجه باعث تعدیل اثرات گلخانه ای خواهد شد. از آنجایی که قطع درختان جنگل کاهش رشد خالص جنگل را در پی دارد، کشت درختان میتواند تا حدی این امر را جبران کند ولی با توجه به اینکه میزان جذب دی اکسید کربن توسط یک درخت بالغ بسیار بیشتر از نهالهای تازه کشت شده است، باید به ازای هر درخت بریده شده چندین هنهال کشت شود و با توجه به اینکه تراکم درختان در جنگل دارای محدودیت می باشد میتوان زمین های غیر جنگلی را برای کشت نهال های جدید در نظر گرفت که به عنوان زراعت چوب مطرح میگردد.
,از سوی دیگر درختان مختلف میزان جذب دی اکسید کربن متفاوتی دارند. به طوری که یک درخت بالغ/وحشی جنگلی میزان جذب بسیار متفاوتی از یک درخت اصلاح شده با هدف کشت زراعی دارد. دانشمندان درختان مختلفی را در سراسر جهان از نظر میزان جذب کربن مورد مطالعه قرار میدهند که در این مطالعه محل رشد این درختان نیز مورد توجه قرار میگیرد. برای مثال درختان اوکالیپتوس در هاوایی، کاج استخری در جنوب شرقی آمریکا، جنگلهای نواحی می سی سی پی و حتی جنگلهای حاشیه قطب مورد مطالعه قرار گرفتهاند. تنوع زیستی گونههای درختی بسیار زیاد است ولی نتایجی که تا کنون به دست آمده اند نشان میدهد که گونه مناسب باید بر اساس منطقه جغرافیایی معرفی شود. به عبارت دیگر – درخت مناسب محل مناسب میخواهد.
,از آنجایی که درختان اصلاح شده ی ژنتیکی با هدف زراعی معرفی شده اند که سرعت رشد مناسبی داشته و به نگهداری کمی نیاز دارند، میتوانند از نظر جذب دی اکسید کربن حائز اهمیت باشند. زراعت چوب میتواند با حداقل محدودیت در نواحی مختلف ایران انجام گیرد. به طوری که مناطق اطراف نواحی آلوده کننده مثل مناطق صنعتی در صورت کشت درخت میتواند تا حد قابل قبولی از میزان آلودگی های هوا کاسته و اکوسیستم آن منطقه را تعدیل نماید. با توجه به این نکته که آلودگی های مختلف می توانند باعث کاهش تنوع زیستی در هر سرزمینی شوند میتواند اثبات کرد که وجود نواحی درختکاری شده با توان تعدیل آلودگی امکان سکونت گونه های بیشتر گیاهی و جانوری را فراهم خواهد آورد که از نظر زیست محیطی بسیار مطلوب خواهد بود.
,از دیدگاه اقتصادی
, از دیدگاه اقتصادی,درختکاری با اهداف تجاری میتواند بسیار اقتصادی باشد. نتیجه بررسی ها گویای این واقعیت است که کشور در حال حاضر به طور جدی با کمبود چوب مواجه است و این امر پیامدهای منفی زیر را به همراه دارد 1. افزایش بهای چوب تهدیدی جدی در جهت نابودی جنگلهای طبیعی از طریق قاچاق چوب است 2. ایجاد انگیزه برای گسترش قاچاق چوب 3. تعطیلی کارخانجات صنایع چوبی و سلولزی در کشور 4. گسترش ورود چوب های آلوده به آفات و بیماری از مرزهای کشور به طور غیرقانونی 5. بروز نابه سامانی و آشفتگی در بازار چوب و توسعه بورس بازی های ناسالم در این بخش می باشد. پس بازار مصرف چوب زراعی بسیار غنی بوده و باید در نظر داشت که با اجرایی ممنوعیت بهره برداری از جنگلهای کشور احتمالا این بازار شیرین تر نیز خواهد شد.
,زراعت چوب فقط به معنی کشت و کار و فروش چوب نیست و از دیدگاههای دیگری نیز قابل بررسی است. برای مثال کشت مخلوط در بین درختان نیز قابل اجرا میباشد به طوری که در بین درختان گونههای غیر درختی دیگری مثل یونجه، لوبیا و ... قابل کشت هستند که حتی میتوانند به عنوان منابع چرای دامها مورد استفاده قرار گیرند و در مقابل کود مورد نیاز برا رشد درختان تامین شود. مناطق درختکاری شده محل مناسبی برای گردشگری نیز محسوب میشوند و میتوانند درآمد جانبی نسبتا قابل قبولی را عاید زارعان کنند.
,از منظر ملی نیز مسلما کاهش وابستگی به واردات چوب میتواند مانع خروج ارز از کشور شده و حتی در صورت امکان اقدام به صادرات این محصول پر مصرف نمود. رونق کشاورزی یعنی رونق اقتصاد مملکت با این کار دست دلالان و فرصت طلبان از منابع ملی کوتاه شده و جنگل نیز میتواند نفس راحتی از دست منفعت طلبان بکشد. بایستی به جای توجه به سود وارد کنندگان و دلالان چوب به فکر تولید و خودکفایی در تجارت چوب بود. این امر نه تنها سود مالی قابل قبولی را در چرخه اقتصاد کشاوری وارد میکند بلکه از نظر زیست محیطی نیز برای جهان سدآور است. نباید سلامت کره زمین و ساکنان آن را به قیمت ارزانی فروخت. ایران درچنین وضعیت اقتصادی بیش از اینکه نیاز به خروج ارز و نابودی منابع طبیعی داشته باشد محتاج تولید پشتوانه دار و تقویت صنایع مادر همچون کشاورزی است. کشاورزان و تولید کنندگان بنیانهای اقتصادی و حتی سیاسی هر کشوری هستند و نباید کسانی که زور بیشتری دارند به راحتی تولید و چرخه اقتصادی تولید محور را زیر پا بگذارند. تمام ارگانهای دولتی و ملی نیز وظیفه دارند در این برهه اقشار پایین دست جامعه از جمله کشاورزان و ساکنان جنگل را مدنظر قرار دهند و نه فقط کسانی را که قدرت و نفوذ دارند.
,به طور خلاصه میتوان نتیجه گرفت که با وجود مشکلات و موانع موجود بر سر راه اجرای قانون استراحت جنگلها میتواند از راههای جایگزین نیز برای کاهش فشار بر جنگلهای کشور بهره برد. یکی از این روشها ترویج زراعت چوب در مناطق مختلف کشور و تشکیل قطبهای تجارت چوب در مناطقی غیر از شمال کشور است. با این کار هم از منظر محیط زیست و هم اقتصادی میتوان توجیح مناسبی برای زارعان چوب در نظر گرفت و این در صورتی است که مسئولین همکاری های لازم را انجام داده و راه را برای تولید کنندگان باز کنند.
]
ارسال دیدگاه