دیپلماسی در واقع مجری سیاست خارجی در چارچوب دکترین سیاست خارجی هر کشور است.

دکترین سیاست خارجی یک کشور که معمولاً یک بیان کلی از سیاست خارجی آن محسوب می شود توسط رئیس حکومت یا وزیر امور خارجه اعلام می شود.به افراد تاثیر گذار در دیپلماسی هر کشور دیپلمات گفته می شود.دیپلمات وظیفه دارد با وضعیت های مختلف پیش آمده در عرصه بین الملل به طور مناسب برخورد نماید و رفتار کشور در برابر سایر کشورها را توضیح داده و عکس العمل متناسب را در دستور کار خود قرار دهد.

ایران به‌رغم تصور همگانی مرتبط با شهرت آن، چندان هم در جهان شناخته شده نیست، بسیاری از گردشگران یک میلیاردی جهان نمی‌دانند یکی از باتمدن ترین کشورهای جهان چگونه است.نمی دانند در این کشور خاورمیانه‌ای اولین لوح حقوق بشر نگاشته شده و آنها روزگاری یکی از بزرگ‌ترین امپراتوری‌های جهان را اداره می‌کردند.و در حال حاضر تعیین کننده ترین کشور جهان است.
 دلایل مهجور ماندن نام کشورمان چیست؟
یکی از دلایل اصلی این مساله، دیپلماسی دولت هاست.آنطور که ناظران سیاسی می‌گویند اگر به کارنامه حوزه سیاست خارجی دولت یازدهم نگاهی بیندازیم در حوزه آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین نتوانسته نمره قابل قبولی داشته باشد و دستگاه سیاست خارجی در طول مدیریت وزیرخارجه به میزان لازم فرایندهای تامین امنیت ملی جمهوری اسلامی را نتوانست به نقطه مطلوب برساند؛ چنانچه تحکیم روابط با کشورهای دوست منطقه نیز آنطور که باید مورد توجه قرار نگرفته است.

البته دستگاه دیپلماسی در تعامل با کشورهای اروپایی نسبتاً فعال عمل کرد که آن هم بیشتر تحت تاثیر پرونده هسته‌ای بود و تلاش‌های دستگاه وزارت خارجه برای جلب توجه این کشورها در مواردی موثر و در مواردی با دخالت آمریکایی‌ها غیرموثر بود.
به بیان دیگر در حوزه اروپا با توجه به توافق‌نامه برجام فضای تعامل مناسب‌تری بین ایران و برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا برقرار شده هرچند که این روابط و به وجود آمدن فضای تعامل دلپذیر نتوانست در شرایط اقتصادی ایران بهبودی ایجاد کند، البته کنش‌های تهاجمی کشورهای اروپایی علیه ایران کاهش یافته است.

اما آنچه مورد نقد کارشناسان دلسوز عرصه سیاست خارجی است؛ در حوزه منطقه‌ای و ارتباط با کشورهای آسیا، آفریقا و‌آمریکای لاتین است که متأسفانه دستگاه دیپلماسی نتوانسته از ظرفیت این کشورها برای توسعه مناسبات استفاده کند.

کارشناسان عرصه سیاست خارجی اکنون به دولت دوازدهم پیشنهاد می‌کنند تا توجه به کشورهای همسایه، آفریقا و حتی آمریکای لاتین را به دلیل برخی قرابت‌ها با جمهوری اسلامی ایران و نفوذ و الگوبرداری از انقلاب اسلامی در دولت آینده مورد توجه قراردهد تا جدا از فراهم شدن بازار بزرگ اقتصادی و تجاری؛ زمینه ائتلافی بزرگ علیه تروریسم و رژیم‌های استکباری ایجاد شود تا بار دیگر به دلیل غفلت مسئولان ما گستاخی رژیم‌هایی همچون سعودی را علیه ملت ایران شاهد نباشیم.

اولویت قرار دادن صرف پرونده هسته‌ای از ضعف های سیاست خارجه دولت است که امیدواریم در دولت آتی تمامی مناسبات با ماجرای هسته ای گره نخورد!

به جز ماجراهای هزار و یک شب برجام و مذاکره با گروه 1+5 ، برقراری اولین گفتگوی تلفنی میان روسای جمهور ایران و آمریکا بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به درخواست مقامات آمریکایی در سال 92  عملا ً سودی برای ما نداشت و حرف دولتمردان که گفته بودند باید منتظر نتایج آن در سال 93 باشیم نیز شعاری بیش نبود.

چیزی که نمی توان آن را در نقد منصفانه دستگاه دیپلماسی نادیده گرفت آن است که "عملکرد دولت در دیپلماسی اقتصادی بسیار ضعیف است".

آنچه این روزها بیشتر از همیشه مردم را درگیر کرده و نیاز به تغییر جدی دارد، کمتر فضای سیاسی و بیشتر فضای اقتصادی است. از این رو تمرکز روی مسایل اقتصادی بیشتر باید مورد توجه دستگاه دیپلماسی باشد.

دستگاه دیپلماسی ما با غفلت فرصت ها را از دست می دهد، یک رصد عادی طی همین یک ماه گذشته نشان می دهد غفلت مسئولین در سالم سازی محصولات، شناسایی و بهره برداری از بازارهای موجود در منطقه سبب شده محصولات ترکیه بازارهای قطر را پر کند و از شرایطی که به لحاظ سیاسی در اطراف ما پیش می آید به جهت تعلل بی بهره بمانیم .

لزوم پیشبرد اهداف بلند سیاست خارجی در دولت دوازدهم
با توجه به شرکت گسترده مردم در انتخابات اردیبهشت ۹۶به نظر می‌رسد دولت دوازدهم می تواند با دست بالاتر و قوی‌تری در سیاست خارجی به اهداف انقلاب اسلامی و پیش برد منافع ملی اقدام نماید.

پیشنهاد می‌شود دستگاه سیاست خارجی ایران در دولت دوازدهم تلاش نماید از موضع اقتدار در عرصه بین المللی وارد شود و در ارتباط بیشتر و هدفمند با کشورهای منطقه که پایگاهی برای آمریکا و متحدانش شده است گام بردارد.

البته نباید فراموش کرد که در توسعه روابط خارجی، امنیت، دیپلماسی فرهنگی، دیپلماسی دانشگاهی، دیپلماسی علمی و هنری و همچنین دیپلماسی اقتصادی بسیار موثر و تعیین کننده است؛ این اقدامات باید در کنار کمک به دیپلماسی پارلمانی نیز تعریف شود.
روحانی علی رغم اینکه سابقه نمایندگی مجلس و حقوقدانی را به یدک می کشد دولتش در دیپلماسی قضایی ، دیپلماسی پارلمانی ضعف دارد.

از این رو دستگاه دیپلماسی کشور در دولت دوازدهم باید در کنار قوه قضاییه برای توسعه دیپلماسی قضایی و قوه مقننه برای توسعه دیپلماسی پارلمانی و بطور مستقل برای تأمین منافع ملی کشور در ابعاد گوناگون نگاه متوازنی به همه کشورهای عضو سازمان ملل متحدد به جز رژیم غاصب صهیونیستی داشته باشد.

البته عملکرد دولت یازدهم را در حوزه سیاسست خارجی نباید با قضاوت‌های جناحی و بدون پشتوانه تحلیل علمی و منطقی زیر سوال ببریم.

برخی‌ها در موضوع عربستان به واکنش دستگاه سیاست خارجی کشورمان نقد دارند؛ در عین اینکه در قبال رژیم سعودی باید اقدام قاطعانه‌ای داشته باشیم اما اظهارات بی‌ربط نوعی تبلیغ است و این متفاوت از دیپلماسی انقلابی است.

دیپلماسی جمهوری اسلامی یک دیپلماسی انقلابی و مبتنی بر شعار استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی است از این رو دیپلماسی فنی باید در راستای اجرای سیاست خارجی جمهوری اسلامی حرکت کند.

اگرچه برای قضاوت باید امکانات و مقدورات مورد نقد را در نظر داشت اما باید گفت در بسیاری مواقع دولت یازدهم واکنش منفعلانه‌ای در برخورد با بعضی کشورها از خود نشان داد و نتوانست افکار عمومی را بابت آن قانع کند.
 
یکی از پاشنه آشیل های این دولت مساله عربستان است که به عقیده بسیاری از منقدان دستگاه دیپلماسی علی رغم تلاش در فاجعه منا مردود شد.

از نکات دیگر ضعف دیپلماسی دولت،که فقط به ذکر آن بسنده خواهیم کرد توجه به کشورهای همسایه، آمریکای لاتین و آفریقا نیز می‌تواند در موفقیت دیپلماسی دولت آینده اثر گذار باشد و به نوعی ضعف‌های قبلی جبران شود.

برای توصیف دیپلماسی جدید ایران در منطقه در دولت یازدهم دیدگاه‌های مختلفی وجود دارد اما آنچه بیش از همه مورد توجه محافل کارشناسی قرار گرفته است، تعریف سیاست های یک دیپلماسی چند وجهی است که باید مورد توجه دولتمرادان قرار بگیرد.
 
در نگاه کلی اگر دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران در این چهار بعد خوب عمل کند میتواند بیش از پیش موفق و تاثیرگذار باشد:

بُعد اول، دیپلماسی رسانه ای است که به فضاسازی و تصویرسازی در زمینه سیاست خارجی با بهره گیری از رسانه های جمعی یا مجازی اهتمام می ورزد. صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران و نیز رسانه های مکتوب و مجازی در این زمینه ایفای نقش می کنند. باید اذعان داشت در این زمینه کمتر توانسته ایم موفق باشیم و عموماً نقش رسانه ای ما در دنیا سالهاست به شدت ضعیف است.

دومین جنبه دیپلماسی عمومی، دیپلماسی فرهنگی است که به منظور پیشبرد مناسبات فرهنگی با مردم سایر کشورها طرح ریزی می شود. در این زمینه، دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران دارای رویکردی تمدنی با ویژگی چند بعدی و چند وجهی است که از قابلیت تاثیرگذاری در حوزه فرهنگی نوروز موسوم به ایران فرهنگی برخوردار است. که در این وجه نیز غفلت های زیادی صورت گرفته است. ثبت چوگان به نام جمهوری آذربایجان، ثبت قهوه‌خانه به عنوان فرهنگی و معنوی ترکها، ثبت نان لواش به عنوان فرهنگی و معنوی ارمنستان ، ثبت موسیقی عاشیقلار توسط جمهوری آذربایجان، ثبت بادگیر توسط دولت امارات متحده عربی، تلاش جمهوری آذربایجان برای ثبت شب یلدا به نام خود، مصادره "مولوی جلال الدین" ،"ابن‌سینا" ، "فارابی"، پوریای ولی" و... توسط کشور های ترکیه ، ازبکستان، قزاقستان و افغانستان از جلمه کم کاری های عجیب عرصه دیپلماسی فرهنگی در کشور ماست.

سومین بعد دیپلماسی عمومی، دیپلماسی مبادله است که بر اساس آن دولتمردان به گسترش مناسبات مردم به مردم موسوم به دیپلماسی شهروندی و نیز تبادلات فرهنگی و دانشگاهی و روابط پایدار با نخبگان دانشگاهی موسوم به دیپلماسی مسیر دو اهتمام می ورزند.

چهارمین بعد دیپلماسی عمومی جمهوری اسلامی ایران، دیپلماسی عمومی نظامی است. با توجه به همپیوندی سیاست خارجی و سیاست امنیتی کشورمان برای مدیریت بحران های منطقه ای به ویژه بحران های سوریه و عراق و کمک های مستشاری نظامی کشورمان در این دو کشور برای مقابله با داعش شایسته است از نیروهای مستقر در این دو کشور برای تصویرسازی ایجابی بهره برداری شود.

حضور رئیس‌جمهور کشورمان در مجمع عمومی سازمان ملل و اجلاسیه های جهانی نیز از فرصتهایی است که در آینده باید بیشتر از گذشته از آن بهره برد.