رئیس هیئت مدیره بنیاد فردوسی مشهد:
عمق و ماندگاری شعر مستلزم انس با قرآن است/ شهریار مبدع مکتب «عاشقانههای نوین»
رئیس هیئت مدیره بنیاد فردوسی مشهد گفت: شهریار جزو غزلسرایان برجستهی ما در هفتصد سال اخیر است و مکتبی را در غزل با عنوان «عاشقانههای نوین» به وجود آورد و میشود گفت بهترین شعرهای مذهبی این چهل سال اخیر هم متعلق به این شاعر بزرگ است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ همزمان با روز شعر و ادب فارسی و بزرگداشت سید محمد حسین شهریار کاشمر بصیر؛ حول همین محور یک گفتگوی تفصیلی با عباس خیرآبادی، دکتری زبان و ادبیات فارسی، رئیس هیئت مدیره بنیاد فردوسی مشهد، عضو سابق هیئت علمی دانشگاه تربت حیدریه، استاد دانشگاه و دارای تخصص ویژه در شناخت و معرفی جامع از شاعران مطرح کشورمان در سطح جهان از جمله حافظ، سعدی، مولانا ترتیب داده است که تقدیم میشود.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, کاشمر بصیر؛,,
صبح توس: در عصر حاضر وضعیت زبان و ادبیات فارسی به عنوان دومین زبان جهان اسلام چگونه میبینید؟ و چه فراز و فرودهایی داشتیم و اکنون با چه چالشهایی مواجهایم؟
, صبح توس: در عصر حاضر وضعیت زبان و ادبیات فارسی به عنوان دومین زبان جهان اسلام چگونه میبینید؟ و چه فراز و فرودهایی داشتیم و اکنون با چه چالشهایی مواجهایم؟,خیرآبادی: زبان فارسی در قیاس با پیشینهای که داشته است در حال حاضر وضعیت خوبی ندارد چرا که در گذشته گسترش زبان فارسی بسیار بیشتر از اکنون بوده و تقریبا نیمی از آسیا را در بر میگرفته است ولی در حال حاضر آن گسترش را ندارد.
, خیرآبادی: ,اما به لحاظ اینکه ادبیات فارسی رشد و گسترش زیادی گرفته و امروز شاعران زیادی داریم و مضامین تازهایی هم در شعر امروز هست، همهی اینها قابل ستایش است.
,اما فرقش با گذشته این است که ما امروز ستاره نداریم و به عبارتی شاعرانی که به برجستگی شاعران گذشته مانند سعدی، حافظ، مولانا، فردوسی، خیام، نظامی، خاقانی و مسعود سعد که ستاره بودند نداریم یعنی اگر محور عمودی را در نظر بگیریم نسبت به گذشته ضعیف تر شدیم اما از نظر محور افقی یعنی گسترش شعر و ادبیات در سطح جامعه غنیتر از گذشته شدیم.
,امروز آثار مهمی در سطح جامعه خیلی نسبت به گذشته قویتر است و میشود گفت در هیچ دورهایی از دورههای پیشین، شعر و ادب فارسی این همه گسترده نبوده است و این همه اثر خوب نداشتیم؛ البته منهای شاعران دسته اول که آنها را نه تنها در ایران که در هیچ جای دنیا هم مثل آنها ظهور نکرده و شاعرانی از این دست نداریم.
,همانطور که در اروپا هم افرادی چون دانته و شکسپیر نداریم؛ اینها کسانی بودند در نظام ادبیات که آمدند و رفتند و جایشان برای همیشه خالی است.
,,
صبح توس: علت تفاوت چشمگیر جایگاه زبان فارسی با جایگاه زبان انگلیسی در سطح جهانی چیست؟
, صبح توس: , علت تفاوت چشمگیر جایگاه زبان فارسی با جایگاه زبان انگلیسی در سطح جهانی چیست؟, ,خیرآبادی: یکی از دلایل گسترش زبان، وضعیت حکومت آن جامعه است، ما تا زمان صفویه که حکومت فراگیری داشتیم و مناطق بسیاری از جهان و حداقل آسیا را در تصرف داشتیم زبان ما واقعا خوب گسترده بود و در کشورهند با آن هم وسعت و عظمت مردم و حتی شهریاران هند به زبان فارسی صحبت میکردند و در بخشی از چین هم به زبان فارسی صحبت میشد.
, خیرآبادی: ,اما بعد از حکومت صفویه که اقتدار نظامی ایران کم و در عوض قدرت اروپا گسترده شد و فرانسه و انگلیس خیلی پیشرفت کردند به طبع آن زبان فرانسه و زبان انگلیسی هم گستردهتر و فراگیرتر شدند و بعد هم که جهان امروز با دانش درآمیخت و علم و دانش گسترده و دانش جهان غرب خیلی از ما پیشرفتهتر شد، این مهم خود به خود به گسترش زبانشان کمک کرد.
,اینگونه است که امروز در هر جای دنیا هر کس بخواهد بهرهایی از دانش ببرد الزامی دارد که زبان انگلیسی را بداند ولی هیچ لزومی ندارد که زبان فارسی را بداند مگر اینکه کسی مشتاق باشد که با زبان اصلی ادبیات فارسی گذشتهی ما آشنا شود و اینها دلایلی است که ما از گذشته از اروپا عقب افتادیم.
,روزگاری هم بود که اگر نمرهی گسترش زبان فارسی در جهان صد بوده، نمرهی زبان انگلیسی کمتر از 10 بوده است و ما بسیار پیشرفته تر و متمدنتر از آنها بودیم اما به جهت اختلافی که بعد از صفویه به وجود آمد و امروز خوشبختانه جلو آن گرفته شده و بهتر از دیروز است و مسائلی که عنوان کردیم سبب شد که زبان ما عقب بیفتد.
,,
صبح توس: برای حفظ لهجههای متنوع کشورمان چه تدابیری باید اندیشیده شود؟
, صبح توس: , برای حفظ لهجههای متنوع کشورمان چه تدابیری باید اندیشیده شود؟,خیرآبادی: در هر جای جهان با لهجههای مختلف مواجه هستیم ولی مشکلی که امروز در این راستا وجود دارد که در گذشته نبود، مشکل رسانههای جمعی و ملی است که ما با زبان معیار و به زبان پایتخت صحبت میکنیم اما در گذشته یک روستایی به علت نبود ارتباطات رسانهای امروز، با لهجه تهرانی آشنایی نداشت.
, خیرآبادی: ,اما امروز از طریق رادیو و تلویزیون و رسانههای دیگر این لهجه و زبان تهرانی به مردم معرفی شده و مرتب با این زبان صحبت شده و طبیعی است که لهجهها دیگر آن قدرت گذشته را ندارند هر چند که در آثار ادبی گذشته هم از لهجهها خیلی کم داریم و خیلی اندک است و مردم هم در خانوادهها با زبان مادریشان صحبت میکردند و آنچه که میخواستند بنویسند و بخوانند را با همان زبان معیار فارسی و ادبی میخواندند و مینوشتند که در هر زمان قدرتش بیشتر بود و امروزه خطر از میان رفتن یا کم قدرتی شدن لهجهها بیش از گذشته است.
,,
صبح توس: به نظر شما نوشتن کتاب حول همین محور میتواند تأثیرگزار باشد؟
, صبح توس: , به نظر شما نوشتن کتاب حول همین محور میتواند تأثیرگزار باشد؟ ,خیرآبادی: نوشتن کتاب به لهجهها سود اقتصادی ندارد مثلا کتابی به لهجهی قائینی نوشته شود، این کتاب در خارج از قائن مفهوم نمیشود و نهایت فروش این کتاب حتی در خود همان شهر هم محدود خواهد بود و بهرهی اقتصادیاش ضعیف است و به صرفه نمیشود.
, خیرآبادی: ,بنابراین یک مؤلف ترجیح میدهد که کتابش را به زبان لهجه ننویسد ولی برنامهها و مسابقاتی در خود آن شهرستان و یا حوالی شهرستان و مرکز استانها به لهجههای گوناگون شهرها ترتیب داده شود و به عنوان مثال مسابقه شعرخوانی لهجهای برگزار کنند اینها میتواند به حفظ این مهم کمک کند.
,اکنون هم شاعرانی مثل مرحوم قهرمان را در نظر بگیریم تمام شعرهایی که به لهجهی تربتی گفته است به نظر من نسبت به شعرهایی که به زبان فارسی گفته است قویتر است.
,قهرمان شاعر خوبی بود اما شعرهای لهجهای وی از شعرهای غیرلهجهای و زبان فارسیاش که سروده بود قویتر است و خود اینها باعث شده که لهجه تربتی بماند و همینطور اگر در شهرهای متعدد هم شاعرانی باشند که با لهجهی شهر، شعر بگویند اگر که شعرشان خوب باشد طبیعتا به باقی ماندن آن لهجه کمک میکند.
,,
صبح توس: با توجه به اینکه امروز 27 شهریور روز زبان و ادب فارسی و گرامیداشت شهریار است در مورد نقش مرحوم شهریار در زنده نگه داشتن زبان و ادبیات فارسی توضیح دهید؟
, صبح توس: , با توجه به اینکه امروز 27 شهریور روز زبان و ادب فارسی و گرامیداشت شهریار است در مورد نقش مرحوم شهریار در زنده نگه داشتن زبان و ادبیات فارسی توضیح دهید؟,خیرآبادی: مرحوم شهریار بعد از حافظ تا امروز جزو معدود شاعران و غزلسرایانی که برجستهترینها است به عبارتی اگر در این هفتصد سال اخیر ما ده تا شاعر غزلسرا را بخواهیم با عنوان برجستهترینها به حساب بیاوریم یقینا به نظر من یکی از این افراد شهریار است که مکتبی را در غزل به وجود آورد که به اصطلاح عاشقانههای نوین است.
, خیرآبادی: ,عاشقانه در شعر فارسی زیاد است اما هر زمانی گونهای از شعر عاشقانه مرسوم بوده است آنچه که شهریار به وجود آورد یک سبک مخصوص به خود اوست که من این را شعر کلاسیک نیمه مدرن مینامم و بسیاری از معیارهای شعر گذشتگان را در خود دارد اما با شعر گذشتگان کاملا متفاوت است.
,یعنی وقتی که شعر شهریار را میخوانید، با خواندن چند بیت از شعرش متوجه میشوید که شاعر امروز و به عبارتی زبانش، زبان امروز است و آن عشقی هم که شهریار در زندگیاش پیدا شد و منظور همان عشق به ثریا است، مخصوصا سبب شد که اشعار غنایی و عاشقانه شهریار رنگ جاودانگی بگیرد و بتواند به بهترین شکل ارائه شود.
,اما نکته مهم دیگر در مورد شعر شهریار که آن هم خیلی قوی است شعر دینی و مذهبی وی است؛ بعد از اینکه دوران عاشقی را سپری کرد به شعر مذهبی رو آورد و میشود گفت که بهترین شعرهای مذهبی این چهل سال اخیر را اگر اغراق نکرده باشم شهریار سروده است.
,بویژه شعرهایی که در ستایش حضرت علی (ع) گفته است؛ علی ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را / که به ما سوا فکندی همه سایه هما را؛ که بینظیر است و همین طور مثنوی شب ز اسرار علی آگاه است / دل شب محرم سرالله است، این دو تا شعر شهریار شاهکار بینظیر ادبیات آئینی و مذهبی ما است که فکر نمیکنم هیچ شعر دیگری بتواند به این زیبایی و عظمت ترکیب شود.
,شهریار در مورد حضرت سیدالشهدا (ع) هم شعرهای خوبی دارد و همینطور در مورد پیامبر اکرم (ص) و سایر ائمه (ع) اما آن درخششی که در شعر مربوط به امام علی (ع) است در دیگر شعرهای مذهبی وی نیست.
,,
صبح توس: حرف آخر
, صبح توس: , حرف آخر,خیرآبادی: امروز واقعا به داشتن شاعران بزرگ مخصوصا در طبقه جوانان افتخار میکنم و در دورهایی هستیم که در بین جوانان ما شاعران خیلی خوب هستند و شعرهای زیبایی میسرایند و اگر آن شاعران بزرگ یعنی سعدی، حافظ، مولانا، فردوسی، خیام، نظامی، عطار و خاقانی را استثنا کنیم آنچه که امروز گفته میشود از هشتاد تا نود درصد کل شعرهایی که در ادبیات گذشته ما گفته شده است بهتر است.
, خیرآبادی: ,به عبارتی اگر شعرهای انتخاب شدهی تاریخ ادبیات ذبیحالله صفا را استخراج کنیم و بعد شعرهای جوانان امروز را هم در کنارش بگذاریم، شعرهای جوانان امروز ما از هشتاد تا نود درصد از شعرهای تاریخ ادبیات صفا بهتر است.
,و در پایان به جوانان خوش ذوقی که میخواهند ماندگار شوند و در ادبیات بمانند توصیه میکنم به اطلاعات و معلوماتشان اضافه کنند و اگر که میخواهند شعرشان عمق داشته باشد باید در کنار افزایش معلومات همچون حافظ با قرآن انس داشته باشند، حافظی که به جمیع علوم زمان خودش اشراف و قرآن را با چهارده روایت از حفظ داشت.
,خبرنگار: حوریه صادقی زیرکآباد
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه