کشاورزی حفاظتی از ضروریات و لازمه های مهم و بسیار حیاتی در شرایط پیش روی سیستان

محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان ادامه داد: با اجرایی شدن طرح انتقال آب با لوله در منطقه و رسیدن آب به صورت صاف (چون در چاه نیمه ها قطعا املاح ته نشین می شوند ) و آب در لوله ها بدون املاح سر مزارع کشاورزان سیستانی خواهد رفت و نیاز زیادی برای تامین مواد غذائی در کشت های مزارع دیده خواهد شد و لازمه داشتن عملکرد مناسب در کشاورزی با این نوع آبیاری ها تامین و به صورت طبیعی تر مواد غذایی و نیازهای مواد آلی برای گیاه می باشد چون طبیعتا کودهای شیمیایی هم به صرفه نیست و هم سلامت را در جوامع مختلف به خطر خواهد انداخت و قطع به یقین کشاورزی حفاظتی یکی از بهترین و مهم ترین های مرتفع کننده این معضلات می باشد.

پودینه با بیان اینکه کشاورزی حفاظتی لازمه منطقه سیستان است، تاکید کرد: عملیات خاک‌ورزی در بیشتر نقاط ایران اسلامی و به ویژهرسیستان و بلوچستان به وسیله گاوآهن برگردان‌دار و بدون وجود بقایای گیاهی انجام می‌گیرد.

وی اظهار کرد: به کارگیری گاوآهن برگرداندار در کشاورزی ایران با ورود تراکتور در دهه ۴۰ خورشیدی به تدریج مرسوم و همچنان به عنوان رایجترین وسیله مورد استفاده کشاورزان می باشد، توانایی این گاوآهن در برگرداندن خاک، شخم این وسیله را به گونه های چشمگیر از بقیه گاوآهن‌ها متمایز ساخته است.

محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان بیان کرد: این قابلیت امکان دفن بقایای گیاهی را در عمقی پایین‌تر از عمق بستر بذر فراهم و با زیر و رو کردن خاک، هوا دهی و مخلوط شدن مواد غذایی با لایه توسعه ریشه را امکان پذیر می‌سازد؛ همچنین برگرداندن خاک همچنین با دفن بذور علف‌های هرز تاثیر به سزایی در کاهش جمعیت علفهای هرز در کشت محصول بعدی اجرا می‌کند.

وی عنوان کرد: با وجود همه مزایایی که گاوآهن برگرداندار نسبت به بقیه گاوآهن‌ها دارد ولی استفاده دائمی از آن مخصوصا در مناطق خشک مشکلاتی را همراه خواهد داشت و دارد؛ این مشکلات در بسیاری از مواقع بر مزایای آن پیشی گرفته و لزوم استفاده مداوم آن را با مشکل مواجه ساخته است.

پودینه اضافه کرد: در وضعیت بی آبی های موجود و کمبود عناصر غذائی که در مزارع اتفاق افتاده و دارد میفتد، ایجاب می کند تا کشاورزان ضمن شناخت بیشتر با روش های دیگر خاک ورزی، معایب خاک‌ورزی مرسوم در مناطق خشک را نیز مطلع و از نتایج هر دو آنها آگاهی بیشتری پیدا کنند.

این محقق اذعان کرد: یکی از بدترین روش هایی که متاسفانه در خیلی از نقاط سیستان هم گاهی دیده می شده و شاید هنوز هم باور مردم باشد سوزاندن بقایای با ارزشی است که در زمین زراعی وجود دارد با تصور از بین بردن بیماری های و یا آفات یا علف های هرز که بسیار عمل ناشایستی است و حتی برخی کشورها برای این عمل مجازات در نظر گرفته اند و قانون قضایی برای محاکمه افرادی دارند که این عمل را صورت دهند.

پودینه ادامه داد: از جمله مشکلات عمده ای که در خاکورزی های مرسوم در اثر استفاده از گاو‌آهن‌برگردان‌دار در مزارع افزون شده و ایجاد می شود که در این راستا می توان به مواردی از قبیل کلوخه‌ای‌شدن خاک، نیاز به وقت و انرژی زیاد، هزینه زیاد، تخریب ساختمان خاک، به هم‌زدن تسطیح زمین، مصرف زیاد آب، فرسایش بادی و آبی، کاهش مواد آلی خاک و آلودگی هوا ناشی از سوزاندن بقایای گیاهی، ایجاد لایه سخت در کفه شخم و مواردی در این راستای، را به آن اشاره و عنوان کرد، که در عملکرد و تولیدات کشاورزی بسیار حائز اهمیت می باشند.

محقق سیستانی تاکید کرد: در خاک‌ورزی حفاظتی کاهش شدت عملیات خاک‌ورزی و مدیریت بقایای گیاهی موجود در سطح خاک از اهداف اصلی می‌باشد و برای کم‌کردن شدت عملیات خاک‌ورزی، کاهش عمق شخم و یا سست و لق‌کردن خاک بدون زیر و رو (برگرداندن) کردن آن، خاک‌ورزی حفاظتی محسوب می‌شود.

پودینه اظهار کرد: در این سیستم پس‌مانده‌های محصول قبلی تماماً یا قسمتی از آن (حداقل ۳۰ درصد) در سطح یا نزدیک سطح خاک نگهداری می‌شود حفظ بقایای گیاهی در سطح یا نزدیک سطح خاک در روش‌های خاک‌ورزی حفاظتی باعث حفظ رطوبت خاک، جلوگیری از شستشوی ذرات خاک بر اثر ضــربات باران در اراضی شیب دار و کاهش فرسایش آبی می‌شود، همچنین کاهش شدت برهم‌زدن خاک در سیستم خاک‌ورزی حفاظتی از خردشدن و جابجایی زیاد ذرات خاک و پودرشدن آن جلوگیری کرده و باعث کاهش فرسایش بادی ‌می‌شود.

وی بیان کرد: خاک‌ورزی حفاظتی از دهه ۱۹۴۰ در اروپا و آمریکا به عنوان یک سیستم جایگزین گاوآهن برگردان‌دار، به علت خشکسالی‌های به وجود آمده و به منظور جلوگیری از فرسایش آبی و بادی مورد توجه قرار گرفت و کشاورزی بدون شخم برای اولین بار معرفی شد، علاوه بر حفظ و نگهداری منابع آب و خاک، سلامتی مواد غذایی، حفظ طبیعت و محیط زیست از موارد دیگری است که در شرایط کنونی توجه کشورهای پیشرفته را در استفاده از سیستمهای خاک‌ورزی حفاظتی به خود معطوف داشته است.

پودینه با بیان اینکه روش‌های خاک‌ورزی حفاظتی کم‌خاک‌ورزی و بی‌خاک‌ورزی دو روش متداول در خاک‌ورزی حفاظتی است، تصریح کرد: در روش کم‌خاک‌ورزی عملیات بر حسب نوع گیاه و میزان بقایای محصول قبلی تا عمـــق کــافی(۱۵-۸ سانتی متر) برای قرار دادن کود و بذر و مخلوط کردن بقایا با لایه سطحی انجام می گیرد همچنین در روش بی‌خاک‌ورزی هیچ نوع عملیات خاک ورزی صورت نمی‌پذیرد و تنها ماشین کاشت کود و بذر را باحداقل به هم خوردگی در خاک قرارمی دهد.

وی با عنوان اینکه در روش بی‌خاک‌ورزی بقایای گیاهی در سطح خاک(روی خاک) رها می شوند، تاکید کرد: در روش های خاک ورزی حفاظتی در مناطق مختلف دنیا با توجه به شرایط خاک و اقلیم هر منطقه بومی شده و از مزایای ویژه ای که برای آن منطقه دارد استفاده می شود.

محقق سیستانی در ادامه به مزایای خاک‌ورزی حفاظتی در منطقه سیستان و اقالیم مشابه اشاره و ابراز کرد: یکی از مشخصات آب و هوای مناطقی به مانند سیستان، پایین بودن رطوبت نسبی هوا می‌باشد؛ پایین‌بودن رطوبت موجود در هوا ، موجب افزایش شدت تبخیر و تعرق و در نتیجه افزایش آب مورد نیاز گیاهان می‌شود بنابراین یکی از راههای کاهش تبخیر، قبل از سایه انداختن کامل گیاه اصلی پوشش خاک با بقایای گیاهی حاصل از محصول قبلی می‌باشد.

پودینه ادامه داد: حفظ بقایای گیاهی در سطح یا نزدیک سطح خاک با عملیات بی‌خاک‌ورزی یا کم‌خاک‌ورزی باعث کاهش تبخیر از سطح خاک می‌شود که از طریق کاهش درجه حرارت، جلوگیری از انتشار بخار آب و کاهش سرعت باد در سطح تماس خاک با هوا صورت می‌گیرد؛ همچنین وجود بقایا در سطح خاک می تواند حدود ۳۴ تا ۵۰ درصد تبخیر از سطح خاک را کاهش دهد بنابراین با حفظ بقایای گیاهی در سطح یا نزدیک سطح خاک می‌توان در مناطق خشک به خصوص در فصل تابستان دور آبیاری را افزایش داد.

وی عنوان کرد: یکی از عوامل محیطی موثر بر سبزشدن و رشد و نمو گیاهان زراعی در روش بی‌خاک‌ورزی یا کم‌خاک‌ورزی درجه حرارت خاک می‌باشد، هوای معمولاً صاف مناطق خشک باعث دریافت حداکثر گرمای خورشید در روز و دفع سریع گرما در شب می‌شود بنابراین میزان این تغییرات در فصل تابستان گاهاً به ۳۰ تا ۴۰ درجه سانتیگراد می‌رسد.

محقق سیستانی اذعان کرد: مدیریت بقایای گیاهی با خاک‌ورزی حفاظتی در تعدیل درجه حرارت در مناطق خشک کمک می‌کند، بقایای سطحی به عنوان عایق های حرارتی عمل می‌کنند که به دلیل انعکاس نور، کاهش تبخیر و کاهش تماس باد با سطح خاک است؛ همچنین در بهار در مناطق خشک که هوا رو به گرم شدن است، وجود بقایا در سطح یا نزدیک سطح خاک سبب کاهش متوسط دمای خاک در تمام عمقها می‌شود.

پودینه اضافه کرد: از طرف دیگر ، با سرد شدن خاک (در پاییز) وجود بقایای گیاهی، خاک را گرمتر از خاک بدون پوشش نگه می دارد بنابراین می‌توان از این پدیده در سبزکردن بذوری مانند پیاز، در فصل پاییز که در روش رایج برای سبزکردن آن مقادیر زیادی شن مصرف می‌شود استفاده کرد.

وی افزود: برای استفاده از شن دلایل گوناگون نظیر جلوگیری از سله بستن خاک، حفظ رطوبت خاک، جذب حرارت و گرم‌کردن خاک توسط کشاورزان بیان می‌شود حفظ بقایای گیاهی در سطح نیز می توانداین شرایط را ایجاد کرده و مانند شن عمل و از مصرف بی رویه شن در مزارع جلوگیری می کند.

محقق سیستانی ابراز کرد: یکی از مشخصات خاک‌های مناطقی مثل سیستان فقیربودن خاک این منطقه از مواد آلی می‌باشد؛ کشاورزان بقایای گیاهی را از مزرعه خارج کرده و برای مصارف دامی خود می‌سوزانند؛ سوزاندن بقایای گیاهی هرچند روشی ارزان، سریع و آسان بوده و کنترل علفهای هرز، آفات و بیماریها را امکان‌پذیر می‌سازد اما در مجموع بسیار کار ناشایستی در مزارع است که متاسفانه تا همین اواخر نیز این کار صورت می گرفت لیکن باعث فقیرشدن خاک‌های مناطق خشک از مواد آلی شده است بنابراین مدیریت بقایای گیاهی، از روش‌های اصلاح و حاصلخیزی خاک می‌باشد.

پودینه ادامه داد: مدیریت بقایای گیاهی، با خاک‌ورزی حفاظتی میسر است، حفظ بقایای گیاهی در سطح یا نزدیک سطح خاک در روش‌های بی‌خاک‌ورزی وکم‌خاک‌ورزی مقدار کربن آلی، ساختمان خاک و جمعیت کرمهای خاکی را نسبت به سوزاندن بقایای گیاهی بهبود می‌بخشد.

انتهای پیام/