سیری در هنر فراموش شده دیار کریمان؛
قالی و قالیباف دو بازوی مهم اقتصاد کرمان /هنر اصیل زنان کرمانی زینت بخش خانه های ایرانی
یکی از صنایع دستی کرمان، همان هنر قدیمی و اصیل ایرانیان یعنی قالیبافی است شهرت و آوازه قالی کرمان بیش از هر چیز به دلیل درآمیزی رنگ و طرح آن است، طرح و رنگ قالی کرمان یکی از نفیسترین، زیباترین، و خوشسبکترین بافتههای جهان به شمار می آید بهطوری که کمتر می توان دو قالی از نظر رنگ و نقشه شبیه به هم پیدا کرد .[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از راه آرمان ؛ سالیان درازی است که مردم کرمان در کنار سایر فعالیتهای اقتصادی، و اجتماعی به قالیبافی، شالبافی و پتهدوزی پرداختهاند و توانستهاند شهرتی جهانی کسب کنند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, راه آرمان ,یکی از صنایع دستی کرمان، همان هنر قدیمی و اصیل ایرانیان یعنی قالیبافی است که افزون بر ارزش اقتصادی، مظهر میراث فرهنگی و ملی ایران است.
,قالی کرمان، این گوهر گرانبها که همه شیفته آن هستند و بر تارک زیباترین و گرانبهاترین فرشهای جهان درخشش همیشگی دارد، هنری که در ظرافت، رنگآمیزی و کیفیت در دنیا همتا ندارد و بهطور قطع از نفیسترین صنایعی است که در جهان رقیب ندارد.
,این هنر در گذر زمان با فراز و نشیبهایی روبرو شده و گویی در سالهای اخیر، تا حد زیادی از اهمیت آن کاسته شده است.
,کرمان در زمینه بافت قالی، تاریخ مکتوبی و مدونی ندارد اما تاریخ آن سینه به سینه نقل شده است و به روایتی باسابقه پانصد ساله یکی از مناطق قدیمی، قالیبافی در ایران به شمار میرود.
,در عهد صفویه که اوج شکوفایی هنر در ایران بود، قالی هم مانند دیگر هنرها در این دوره بیشتر شکوفا شد ، این صنعت در اوایل دوره قاجاریه رو به زوال رفت ، شروع انقلاب صنعتی و ورود پارچههای نساجی و ماشینی که کاهش تولید انواع منسوجات دستی را در پی داشت عامل اصلی گرایش به هنر قالیبافی در کرمان بود و در واقع بعد از انقلاب صنعتی اروپا، یکی از پررونقترین دورههای قالیبافی در کرمان آغاز شد.
,شهرت و آوازه قالی کرمان بیش از هر چیز به دلیل درآمیزی رنگ و طرح آن است، طرح و رنگ قالی کرمان یکی از نفیسترین، زیباترین، و خوشسبکترین بافتههای جهان به شمار می آید بهطوری که کمتر میتوان دو قالی از نظر رنگ و نقشه شبیه به هم پیدا کرد.
,طراحی و نقشهکشی قالی کرمان هم قدمتی دیرینه دارد، گرچه به جز نامی که از چند تن از نقاشان منطقه کرمان به جای مانده، تاریخچه چندان دقیقی درباره چگونگی رونق طراحی نقشههای قالی و چگونگی نام نهادن به طرحهای این منطقه در دست نیست.
,,
پیدایش و رونق طرحها
,پیش از پیدایش نقشه، قالی با نقشه و طرحهایی که بافندگان در ذهن داشتند و سینه به سینه از نیاکان خود فراگرفته بودند، بافته میشد.
,طراح کرمانی، که با سر انگشت ماهر و توانای خود همواره زیبایی آفریده است، هیچگاه خود را محدود در چند رنگ و نقش نکرده است و همین بدعتها و نوآوری هایش سبب شده تا از رقبای خود پیشی گرفته و در بافت قالی های نفیس و زیبا، شهرتی بی مانند کسب کند.
,مردم کرمان قبل از قالیبافی به کار شالبافی می پرداختند و در طرحهای قدیم فرش کرمان جای پای طرحهای شالبافی کرمان مشخص است اما به تدریج در طرحهای قالی، تنوع ایجاد شد و طراحان معروفی چون حسین، امیر و احمد شاهرخی کارهای زیبایی خلق کردند که کرمان را از دیگر مناطق دارای این صنعت متمایز کرد اما به تدریج طرحهای بازار پسند که خارجی بودند در کشور رایج شد و طرحهای گلفرنگ، گلدانی، ظلالسلطان و تصویری بوجود آمدند
,هنر طراحی قالی این خاندان ، شاهرخی ها را در زمره پیشکسوتان هنر طراحی قالی کرمان قرار داد .
,شایان ذکر است که کاظم راد، شکرالله پاکگوهر، رضاخانزند، محمود ارجمند، محمد سام، حسن رسولی و میرزاعلیرضا مایل از دیگر طراحان مشهور و معاصر قالی کرمان هستند.
,از میان تولیدکنندگان بزرگ قدیمی قالی کرمان نیز میتوان از احمد یزدانپناه معروف به دیلمقانی ، "محمد ارجمند کرمانی، ملقب به سلطان قالی کرمان"، برادران رشید فرخی، برادران اژدری و ژانتیمویاناکی نام برد و ابوالهادی، فتحی، نصیری ، وزیری و دباغیان هم از مهمترین تولیدکنندگان فعلی قالی شهری باف استان کرمان هستند.
,
, مهمترین طرحهای قالی
,شرکت سهامی فرش کرمان نیز با بیش از 60 سال سابقه از قدیمی ترین تولیدکنندگان فرشهای اصیل کرمان است. از جمله طرحهای معروفی که در کارگاههای قالیبافی کرمان بافته میشود به طرحهایی چون سبزی کار، طرحهای تصویری و افشان می توان اشاره کرد که بهترین طرحهای سبزی کار اغلب در حوزه قالیبافی راور بافته می شود و مهمترین آنها عبارتند از: طرح حافظ، لیلی و مجنون، خیام و منظره.
,طرحهای افشان به ویژه افشان شاهعباسی که شاید بدترین آنها در دورة معاصر، حاصل دست توانای طراحان خاندان شاهرخی بوده است و نیز نقوش قاب قرآنی، انواع درختی، گلدانی تلفیقی از دیگر طرحهای معروف کرمان است و انواع گل فرنگ طرحهای گوبلنی در اوایل سده سیزدهم هجری شمسی بخش مهمی از طرحهای منطقه کرمان را به خود اختصاص داد که برگرفته از هنرهای تزئینی غیرایرانی بود و طرحهای شکارگاه، بازوبندی، خشتی و لوزی خاتم از دیگر طرحهای این منطقه هستند.
,نزدیک به یک قرن پیش کار چهرهبافی در کارگاههای بافندگی کرمان رونق گرفت و از این زمان به بعد هنرمندان کرمانی با مهارت تمام، تصویرهایی از شخصیتهای مذهبی، تاریخی و سیاسی بر فرشهای خود نقش کردند. در گذشته که مراکز قالیبافی کرمان در اختیار تجار و خوانین روستاها بود، کودکان را از پنج سالگی، اجیر اربابها میکردند و آنها را بدون حامی رها می کردند تا به قولی، قالیباف شوند.
,بافت قالی و قالیچه که در روستاها بیشتر به عهده زنان و دختران است در کارگاههای شهری حرفهای است که بافندگان زن و مرد به آن می پردازند. دختران و پسرانی که در کنار دارهای قالی هزاران هزار گره را با انگشتان هنرمند خود در دل تارهای قالی جای میدهند و سرانجام به علت شرایط سخت کاری و محیطهای نامناسب و غیربهداشتی کارگاهها، به بیماری هایی چون کمبینایی، رماتیسم و جهاز تنفسی مبتلا می شوند. بهطور کلی قالی های کرمان را میتوان به دو گروه شهری باف و عشایری باف تقسیم کرد که شهر کرمان مهمترین مرکز عرضه قالی های شهری باف و سیرجان مهمترین مرکز عرضه فرشهای عشایری هستند.
,قالیهای راور
,قدیمی ترین نوع قالی کرمان به «قالی راور» مشهور است که تاریخچه بافت آن به سال 1866 میلادی برمی گردد.
,راور شهری کوچک در حاشیه کویر لوت با تولیداتی نهچندان زیاد ولی بسیار حائز اهمیت از نظر کیفیت است و قالی آن در بازارهای داخل و خارج از شهرت بی مانندی برخوردار است، بهطوری که قالی های مرغوب و استثنایی کرمان را به نام «قالی راور» می شناسند.
,به غیر از راور و شهرهای رفسنجان و ماهان که در آنها قالیهایی برابر با الگوهای بافت کرمان در سبک طرحهای گلدار بافته میشود، در سایر شهرهای این استان از جمله سیرجان، شهر بابک، زرند و بردسیر نیز قالیبافی به شکل دیگری ابافته میشود. در تمامی این مناطق از پشم مرغوب برای بافت قالیهای درجه یک استفاده میشود و تار و پود تمامی تولیدات از نخ پنبهای است این قالیها عموماً دو پوده بافته میشوند و فقط در منطقه راور گاهی قالی های بسیار مرغوب سهپوده تولید میشود.
,از مهمترین رنگهای مورداستفاده در قالی کرمان می توان به رنگهای لاکی سیر و روشن (چهره ایی ، گلخاری )، بِژ، عنابی، مِسی ( دارچینی ، ترمه ایی )، آبی سیر و روشن (فیروزه ایی ، دوغی ) ، سُرمهای، صورتی و سبز سیر و روشن (چینی ،یشمی ، برگی ) اشاره کرد و بهطور متوسط در هر قالی بین 15 تا 30 رنگ به کار میرود.
,
, , قدیمی ترین نوع قالی کرمان به «قالی راور» مشهور است.
,قالی های ایلباف
,در کرمان ایلهای بزرگی وجود دارد که شهرت قالیچههای آنان از شهرت زیادی در داخل و خارج از کشور برخوردار است. این ایلها عبارتند از: ایل افشار، ایل پیچاقچی، ایل جبالبارزی، ایل منهی، ایل لرها و اعراب.
,ایل افشار طایفههایی از ایل ترکزبان هستند که در بیشتر خاک ایران از جمله آذربایجان و کرمان پراکندهاند. افشاریهای کرمان از طایفه افشاری های آذربایجان هستند که در زمان شاهطهماسب صفوی به نواحی کرمان کوچ کردند.
,مهمترین مراکز بافت قالیچههای افشار عبارتند از: شهر بابک، سیرجان، بافت، رابر، نواحی غرب جیرفت، بلوردی، اسعدی، بیلری، کوتلو، سرآباد، دشتاب، پاریزی، دهشتران و دحلج. طرح قالیچه افشار بهطور کلی شکسته است.
,زیباترین نگارهای که در طرح افشاری به کار میبرند نقش مرغ است که به آن نقشه مرغی نیز میگویند یا نقش ترنج بر متن ساده و درختانی که گاه از گلدان سر برآوردهاند و پرندگانی که بر روی این درختان نشستهاند.
,طرح ها
,بهطور کلی طرحهای افشار عبارتند از: انواع ترنجی مانند سهکله، چهارکله، پنج گل، گلدانی و موسی خانی، گل سماور، کتری و مکهای، گل حشمتی و بابابگی، درختی و صورتی، طرح ابری و منبری.
,رنگ بندی
,کاربرد رنگهای لاکی، قهوهای، کرم مشکی، سرمهای در انواع مختلف از ویژگیهای این گروه از فرشهای استان است، رج شمار اغلب قالیچههای اصیل افشار بین 15 تا 25 رج (پو) متغیر است، نوع گره مورد استفاده در آن ترکی است و برخلاف عشایر، بافندگان دیگری از طوایف غیرافشار هستند که در قالیچههای خود از گره فارسی استفاده میکنند، درحال حاضر برخی از قالیچههایی که به نام افشار در روستاهای حومه سیرجان بافته می شوند دارای گره فارسی هستند.
,نوع دار قالی، زمینی است که یکی از مهمترین ویژگی های قالی عشایری استان کرمان است.
,ابعاد
,ابعاد فرشهای عشایری استان عموماً در 3 اندازه پشتی، ذرع و نیم و حداکثر دو ذرع است و در دهههای اخیر ابعاد بزرگتر توسط برخی از بافندگان سیرجانی رواج یافته است .
,اقتصاد ناامیدانه فرش کرمان
,در سالهای اخیر، عدم وجود بافنده خبره و به روز نبودن تولید با نیاز بازارهای جهانی ، تحریم های نامتناسب و عدم حمایت داخلی از این قشر هنر و علم قالی بافی کرمان ره به وفول است و قالی کرمان را بطور جدی با رکود روبرو ساخته ، اما در دو سه سال اخیر با حمایت سازمان های مردم نهاد و گسترش اشتغال های خرد و خانگی اندکی این صنعت سر پا شده است اما تا رسیدن به هدف غایی در این صنعت مسیری طولانی لازم است .
,تهیه و تنظیم:طهماسبی
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه