بررسی جایگاه سنت الهی امتحان در حادثه قیام حسینی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از  بام ایران خبر بررسی های انجام شده در مطالعات اجتماعی و فلسفه تاریخ حاکی از آن است که قوانین و سنت های الهی همواره بر حوادث و رخدادهای اجتماعی، تاریخی حاکم اند و قرآن کریم نیز در آیات بسیاری بر قانونمندی حوادث تاریخ تاکید فرموده است.

واژه خاصی که برای قانونمندی جامعه و تاریخ در قرآن و دیگر متون اسلامی به کار رفته است واژه سنت است که در اصطلاح فلسفه، قانون اسباب و نظام جهان از آن یاد می شود.

قرآن بارها انسان ها را ترغیب و تشویق می کند تا با سیر و سیاحت در جهان و مطالعه تاریخ و سرگذشت پیشینیان راز سعادت و پیشرفت را کشف و ساز و کار حرکت به سوی آینده را خردمندانه تنظیم نمایند و از آن ها عبرت گیرند.

از جمله حوادث عبرت آموز تاریخ واقعه کربلای امام حسین(ع) است که به عنوان یک پدیده قانونمند و منطبق با قوانین و سنت های الهی در کوتاهترین زمان رخ داد و عالی ترین صحنه های آزمایش الهی در دو جبهه حق و باطل همراه با عظیم ترین بهره ها تجلی یافت.

حادثه کوبنده و عظیم دیگری که بر اساس وعده های قطعی و متقن الهی در پیش است و از قوانین و سنت های عام الهی پیروی می کند انقلاب عدالت گستر حضرت مهدی علیه السلام است که با پیدایش این انقلاب سبز، عدالت رفته جهان باز خواهد گشت.

نگاهی کوتاه و مختصر پیرامون سنت های الهی و تعریف ویژگی ها و تبیین سنت امتحان و امداد و تطبیق آنها بر انقلاب حسینی و مهدوی نکاتی را در بر دارد.

سنت در لغت به معنای سیره، روش و قانون است و برخی سنت را به معنای دوام و عادت دانسته اند که بر طبق این معنی به کاری که یک یا دو بار انجام گیرد سنت اطلاق نمی شود بلکه باید مستمر و مداوم باشد از این روی به راه و روشی که دوام و استمرار داشته باشد سنت گویند و منظور از سنت الهی یعنی شیوه و روش مستمر خداوند که با واژه قانون همسانی و بلکه تطابق دارد.

یکی از قوانین و سنت های ثابت الهی که به صورت فردی و اجتماعی به صورت مستمر جریان یافته و می یابد سنت امتحان و آزمایش الهی است و برای اجرایی کردن این سنت الهی اسباب و شرایطی لازم است.

زمینه ها، ریشه ها و عوامل شکل گیری حادثه عاشورا بسیار است و در این میان دنیا طلبی به عنوان عامل اصلی حادثه عاشورا مطرح است و از میان عوامل متعددی که در انحراف جامعه اسلامی پس از رحلت پیامبر(ص) نقش داشتند می توان ادعا کرد دنیاگرایی، مقام خواهی، رفاه طلبی و ثروت اندوزی در زمره مهمترین عوامل هستند.

از این رو امام حسین علیه السلام در طول چند ماه رهبری نهضت کربلا، به کرات در جمع نخبگان و عموم مردم به اهداف و انگیزه های قیام خود پرداختند.

امام از جامعه دگرگون شده ای که دنیا طلبی، قبیله گرایی و ضد ارزش ها در آن حاکم شده و مقدسات و ارزشهای الهی به کلی رخت بربسته و چیزی جز ته مانده ای از آنها باقی نمانده بود می نالد و با صراحت تمام در معرفی جامعه روزگار خود می فرماید: مردم بندگان دنیایند و دین لقلقه زبان هایشان است تا وقتی از آن دفاع و حمایت می کنند که از نظر زندگی و معیشت در رفاه و آسایش باشند وقتی به بیماری مبتلا شوند و مورد آزمایش قرار گیرند دینداران اندک خواهند بود.(فرهنگ سخنان امام حسین (ع) ج16 ص 21)

امام در این تحلیل با نگاه جامعه شناختی جامعه را به نقد می کشد امام جامعه ای را که به ارزشها پشت کرده و دنیاگرایی را به جای دینمداری نشانده اند تحمل ناپذیر می خواند و شهادت را تنها راه خروج از این بن بست اعلام می کند.

حرکت جهادی امام حسین(ع) تنها در روز عاشورا نبود بلکه او از ابتدای روی کار آمدن یزید با صراحت و قاطعیت تمام او را به ظلم، دنیاطلبی، بی عدالتی و فساد متهم کرد و دستگاه حکومت را دنیا طلبانی دانست که اطاعت شیطان را پذیرفته و طاعت خداوند را ترک گفته اند و فساد و بی عدالتی را ظاهر ساخته و حدود الهی را تعطیل و به اموال عمومی تجاوز کرده اند.

در هر جامعه ای عده ای به دلیل جایگاه و موقعیت اجتماعی که دارند بر رفتار و ارزشهای توده های مردم تاثیر می گذارند که معمولاً با نامهای خواص، نخبگان و شخصیت ها شناخته می شوند. گاهی نیز حرکت نابجای چهره های شاخص که ناشی از دنیاطلبی، ترس، ضعف و حرص برای زنده ماندن است تاریخ را در ورطه گمراهی می غلطاند.

از جمله عواملی که در پیدایش حادثه کربلا نقش داشت حرکت های نا بجای برخی خواص بودکه مایه گمراهی توده های مردم شد. در جوامع اسلامی به ویژه جامعه کوفه در دوران امام حسین علیه السلام بافت شدید قبیله ای و عملکرد اشراف، سران قبایل و احزاب( که جزء خواص جامعه محسوب می شدند) نقش بسیار مهمی در جهت دهی افکار و رفتار مردم داشت.

از این رو می بینیم کوفیان ابتدا امام حسین علیه السلام را با فرستادن نامه های فراوان به کوفع دعوت کردند اما وقتی آن حضرت به سوی آنان حرکت می کند با بی مهری و حتی دشمنی آنان مواجه می شود که این عملکرد دو گانه و خیانت آمیز کوفیان با دخالت و دسیسه های اشراف، سران قبایل و خواص ارتباط تنگاتنگی دارد.

از آیات و روایات اهل بیت علیهم السلام به دست می آید که بسیاری از سنت های الهی هم چون سنت امتحان و آزمایش در دوران غیبت و در زمان ظهور امام زمان ارواحنا فداه نیز جریان می یابد و بسیاری از فرهیختگان، نخبگان و سران قبایل دنیا طلب و مشرف از جمع یاران و انصار حضرت فاصله گرفته و در نهایت به دشمنی و مخالفت با امام خواهند پرداخت.

چنانچه پیامبر اعظم از فتنه طولانی متصل به ظهور که در آن مسلمانان با جنگ، درگیری و غلبه بر یکدیگر برابر امور مادی و دنیوی و حرکت بر خلاف جهت الهی هلاک و وارد آتش جهنم می شوند خبر داده است و در موارد متعددی به انحراف اجتماعی میان مسلمانان و نقش خواص نخبگان و زمامداران هشدار داده اندکه وقتی جو عمومی و حاکم بر جامعه جو کفر و بی دینی است به طوری که حتی بعضی از مومنین را نیز متزلزل کرده و به کفر دعوت می کند، جاهلیتی در امت اسلام ظاهر می شود بدتر از جاهلیت صدر اسلام(معجم الاحادیث الامام مهدی ج 1 ص 430)

و بالاخره اوضاع اجتماعی، اقتصادی، اخلاقی و اعتقادی کاملاً دگرگون می شود و بدعت ها جای ارزشها را می گیرند اما وظیفه و تکلیف از مردم سلب نمی شود و همه به صورتهای مختلف آزمایش و امتحان می شوند. چنان که پیامبر اسلام(ص) فرمود: خوشا به حال غرباء پرسیده شد غرباء چه کسانی هستند؟ فرمودند: آن هایی که وقتی مردم فاسد شدند آنها صالح می مانند. (معجم الاحادیث الامام مهدیج1 ص446)

آمنه احمدی کارشناس ارشد فقه و اصول

انتهای پیام/ف