نگاهی به سحر و جادو از دیدگاه قرآن و روانشناسی
تأثیر سحر، اگر هم وجود داشته باشد، محدود و وابسته به اذن الهی است و بزرگنمایی آن میتواند آسیبهای جدی اعتقادی و روانی به همراه داشته باشد.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در جوامع انسانی، سحر و جادو از دیرباز به عنوان مفاهیمی رمزآلود و جنجالی شناخته شدهاند. برخی مردم بر این باورند که اعمال جادویی میتواند بر روی زندگی افراد تأثیر بگذارد و اوضاع را به نفع یا ضرر آنها تغییر دهد. در مقابل، عدهای دیگر این عقاید را صرفاً خرافه و نادرست میدانند و آن را قبول ندارند.
به دلیل اهمیت این موضوع، در این مطلب، به بررسی آن خواهیم پرداخت که آیا سحر و جادو واقعیت دارد و میتواند به عنوان عاملی در بهم ریختن اوضاع زندگی افراد موثر باشد یا خیر؟
سحر و جادو چیست؟
سحر و جادو به مجموعهای از باورها و فعالیتها اطلاق میشود که در آن فردی (معمولاً به عنوان جادوگر یا ساحر شناخته میشود) از قدرتهای معنوی یا طبیعی برای ایجاد تغییر در جهان اطرافش استفاده میکند. این تغییرات میتوانند شامل تأثیر بر رویدادهای طبیعی، درمان بیماریها، جذب عشق، یا حتی آسیب رساندن به دیگران باشند.
سحر و جادو معمولاً بر اساس اعتقادات و سنتهای فرهنگی خاصی شکل میگیرند و میتوانند به انواع مختلفی تقسیم شوند، از جمله:
۱. سحر سفید: ساحر از قدرتهای جادویی برای مقاصد مثبت، مانند درمان، حمایت و حفاظت استفاده میکند.
۲. سحر سیاه: ساحر از سحر برای مقاصدی منفی، مانند آسیب رساندن به دیگران یا کنترل آنها استفاده میکند.
۳. جادوی طبیعی: این جادو شامل استفاده از منابع طبیعی مانند گیاهان، سنگها و عناصر طبیعی برای ایجاد خاصیتهای جادویی است.
این مفاهیم در ادبیات، هنر، و فرهنگهای مختلف به شکلهای متفاوتی تعبیر میشوند و ممکن است در برخی جوامع مورد احترام و در برخی دیگر مورد ترس و بدبینی قرار گیرند.
سحر و جادو به عنوان یک پدیده فرهنگی، به انسانها کمک میکند تا با ناشناختهها و مشکلات زندگی خود کنار بیایند و به نوعی برای کنترل سرنوشت خویش تلاش کنند که در بعضی مواقع شاید تأثیرات مقطعی برای آنها به دنبال داشته باشد اما در اکثر موارد نتایج مثبتی نداشته و با حضور افراد سودجو فرد هزینههای زیادی در این خصوص متحمل میشود.
سحر و جادو در فقه اسلامی
اما باید دید سحر و جادو در فقه اسلامی به چه معناست؟ در فقه اسلامی، ارتباط و استفاده علمی و عملی از ارواح، اجنه و شیاطین در اصطلاح لغوی و فقهی، سحر نام دارد. سحر و جادو و طلسم و بستن بخت از اموری است که واقعیت دارد، که البته انجام دادن آن حرام است.
واقعیت سحر و جادو در آیات قرآن
در قرآن کریم، سحر و جادو موضوعاتی هستند که به طور روشن و صریح مورد بحث قرار گرفتهاند. برخی از آیات قرآن به سحر و جادو اشاره دارند و عواقب آن را بررسی میکنند. در زیر به برخی از این آیات اشاره میکنیم:
۱. سوره بقره، آیه ۱۰۲ : «وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّیَاطِینُ عَلَیٰ مُلْکِ سُلَیْمَانَ ۖ وَمَا کَفَرَ سُلَیْمَانُ وَلَٰکِنَّ الشَّیَاطِینَ کَفَرُوا یُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ»؛ و پیروی کردند سخنانی را که (دیوان و) شیاطین در ملک سلیمان (به افسون و جادوگری) میخواندند، و هرگز سلیمان (با به کار بردن سحر به خدا) کافر نگشت و لکن شیاطین کافر شدند که سحر به مردم میآموختند.
در قسمتی دیگر از آیه سحر کردن در حد کافر شدن است: «فَلا تَکْفُرْ فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُما ما یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ …»؛ تفرقه انداختن میان زن و شوهر، کاری شیاطینی و در حدّ کفراست.
۲. سوره فلق، آیه ۴ : «وَمِنْ شَرِّ النَّفَّاثَاتِ فِی الْعُقَدِ»؛ و از شرّ زنان افسونگر که (به سحر) در گرهها بدمند. (به تو پناه میبرم) یکی از مصادیق نفّاثات، سحر و جادو است و لذا آموزش و عمل آن حرام است.
۳. سوره یونس، آیه ۷۷ : «قَالَ مُوسَیٰ أَتَقُولُونَ لِلْحَقِّ لَمَّا جَاءَکُمْ أَسِحْرٌ هَٰذَا وَلَا یُفْلِحُ السَّاحِرُونَ»؛ موسی به آنان گفت: آیا به آیات حق که برای شما آمد نسبت سحر میدهید؟ آیا این سحر است و حال آنکه ساحران را هرگز فلاح و پیروزی نخواهد بود؟!
نکته مهم این که معمولًا سحر کردن کار افراد ناسالم است و برای بدست آوردنِ نام و نان است. لذا دشمنان پیامبران برای تحقیر آنان در نزد مردم، از این تهمت استفاده میکردند.
در آیه ۷۹ سوره یونس نیز به دعوت ساحران توسط فرعون اشاره شده است: « وَقَالَ فِرۡعَوۡنُ ٱئۡتُونِی بِکُلِّ سَٰحِرٍ عَلِیم»؛ و فرعون (به اتباعش) گفت: هر کجا ساحری ماهر و داناست همه را نزد من حاضر کنید.
فرعون میخواست به کمک جادوگران ماهر، حرکت الهی موسی (علیهالسلام) را خنثی کند.
۴. سوره طه، آیات ۶۸ – ۶۹ : «وَأَلْقِ مَا فِی یَمِینِکَ تَلْقَفْ مَا صَنَعُوا إِنَّمَا صَنَعُوا کَیْدُ سَاحِرٍ وَلَا یُفْلِحُ السَّاحِرُ حَیْثُ أَتَیٰ»؛ و اینک عصایی که در دست داری بیفکن تا (اژدها شود و یکباره) بساط سحر و ساحری اینان را فرو بلعد، که کار اینان حیله ساحری بیش نیست و ساحر هر جا رود (و هر چه کند) هرگز فلاح و پیروزی نخواهد یافت.
این آیات نشان دهنده وجود سحر به عنوان یک واقعیت در زمان پیامبران، به ویژه حضرت موسی (علیهالسلام) و عواقب، خطرات و تأثیر آن بر جامعه است. در آیات مختلف قرآن، سحر و جادو به عنوان عملی مذموم و غیرمجاز شناخته شده و پیروان دین اسلام از آن نهی شدهاند.
در آیات مختلف قرآن، سحر و جادو به عنوان عملی مذموم و غیرمجاز شناخته شده و پیروان دین اسلام از آن نهی شدهاند
سحر و جادو در روایات
در متون دینی، به ویژه در احادیث نبوی و ائمه معصومین (علیهمالسلام)، سحر و جادو مورد توجه قرار گرفته و به طور واضح تقبیح شده است. در ادامه به روایات مرتبط با سحر و جادو اشاره میکنیم:
۱. هشدار دادن از عواقب و خطرات سحر و جادو:
پیامبر اسلام (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) در روایاتی به شدت از سحر و جادو نهی کرده و آن را عملی شرکآمیز و ناپسند دانستهاند. حضرت میفرماید: «از هفت گناه بزرگ بپرهیزید: شرک به خدا، سحر و جادو، قتل، رباخواری و …»
۲. عواقب سحر و ممنوعیت یادگیری آن:
در روایات آمده است که سحر و جادو باعث نزول عذاب و عواقب شدید در دنیا و آخرت میشود. سحر سبب مرگ و نابودی است و جادوگر لعنت شده است. در این باره امام علی (علیهالسلام) فرمودند: «هر آنکس که چیزی از جادو را یاد بگیرد، کم یا زیاد، کفر ورزیده است و (این) آخرین عهد و پیمان او با پروردگارش است و کیفر آن این است که کشته شود، مگر اینکه توبه نماید[1]».
۳. پناه به خدا:
رسول خدا (صلّیاللهعلیهوآلهوسلّم) فرمود: «خدایا! از شیطانِ رانده شده و از وسوسه و سحر و جادویش، به تو پناه می بَرم[2]».
در روایات، به مؤمنان توصیه شده است که در برابر سحر و جادو به خداوند مهربان پناه ببرند و آیات سوره فلق و سوره ناس را بخوانند، که در آنها از بلایا و سحرها به خداوند پناه برده میشود.
این روایات به وضوح نشان میدهند که سحر و جادو در دین اسلام عملی ناپسند و حرام است. علاوه بر این مرتکبین آن با عواقب سختی مواجه خواهند شد و مسلمانان به پرهیز از آن و پناه بردن به خداوند سفارش شدهاند.
اهمیت مفهوم سحر و جادو در فرهنگها و جوامع مختلف
مفهوم سحر و جادو در فرهنگها و جوامع مختلف اهمیت ویژهای دارد و به عنوان یک عنصر اساسی در باورهای اجتماعی و تاریخی شناخته میشود. در بسیاری از فرهنگها، سحر به عنوان یک نیروی معنوی یا توانایی غیر عادی در نظر گرفته میشود که میتواند بر رویدادهای طبیعی یا انسانی تأثیر بگذارد. این مفهوم میتواند نشاندهندهی تلاش انسانها برای کنترل مشکلات زندگی باشد.
همچنین، سحر و جادو در ادبیات، هنر و مراسم مذهبی در بعضی از فرهنگها نقش دارند و تجربیات و داستانهایی در این زمینه را به نسلهای بعدی انتقال میدهند. در برخی جوامع، افراد به عنوان جادوگر یا معالج مورد احترام قرار میگیرند و با استفاده از فرایندهای جادویی به حل مشکلات و درمان بیماریها میپردازند.
افزون بر آن، مفهوم سحر گاهی اوقات باعث ایجاد ترس و خرافات میشود، که نیاز به فهم و نقد دقیقتری برای جلوگیری از آسیبهای آن هست.
اعتقادات مردم نسبت به سحر و جادو
اعتقادات مردم نسبت به سحر و جادو در فرهنگها و جوامع مختلف متنوع و گوناگون است. این اعتقادات معمولاً به تاریخ، مذهب و آداب و رسوم فرهنگی هر قوم بستگی دارد. در ادامه به برخی از نکات کلیدی در این زمینه اشاره میکنیم:
۱. ایمان به تأثیرات جادو: در بسیاری از جوامع، اعتقاد به این که سحر و جادو میتواند تأثیرات عینی بر زندگی افراد بگذارند، ریشه عمیقی دارد. برخی مردم بر این باورند که با استفاده از جادو میتوانند به بیماریها، بدبیاریها یا مشکلات شخصی فرد آسیب بزنند یا برعکس از آنها دوری کنند.
۲. جادوگری در تاریخ: در طول تاریخ، جادوگران و ساحران به عنوان افرادی مورد توجه بودهاند که میتوانستند با قدرتهای خاص خود دنیای ماورایی را به کنترل خود درآورند. در برخی از فرهنگها، جادوگران به عنوان دانا و حامل قدرتهای خاص شناخته میشوند، در حالی که در دیگر فرهنگها ممکن است تحت تعقیب و مجازات قرار گیرند.
۳. سحر و جادو در ادیان: بسیاری از ادیان، از جمله اسلام، مسیحیت و یهودیت، نسبت به سحر و جادو دیدگاههای خاصی دارند. در قرآن کریم، سحر به شدت مذمت شده و جادوگران عموماً به عنوان افرادی که از خداوند دور هستند، معرفی میشوند.
۴. نمادهای جادو: در بسیاری از فرهنگها، نمادها و اشیاء خاصی به سحر و جادو مرتبط هستند. این اشیاء معمولاً به عنوان وسیلههایی برای برقراری ارتباط با دنیای ماورایی یا نیروی خاصی در نظر گرفته میشوند.
۵. تفاوتهای فرهنگی: باورهای مربوط به سحر و جادو میتواند به شدت متفاوت باشد. مثلاً در برخی از فرهنگها، جادو برای بهبود وضعیت زندگی یا عشق به کار میرود، در حالی که در دیگر فرهنگها به عنوان یک نیروی منفی دیده میشود.
با وجود پیشرفتهای علمی و فناوری، هنوز هم بسیاری از افراد به سحر و جادو اعتقاد دارند و در برخی موارد، از خدمات جادوگران و ساحران استفاده میکنند.
سحر و جادو یک راه شیطانی است. متأسفانه بعضی از افراد هم به دنبال آن میروند و نمیدانند که چه آتشی برای خودشان تدارک میبینند و چه مشکلاتی برای دیگران ایجاد میکنند
پیشنهاد استاد میرباقری
اولا به آیة الکرسی خیلی بها بدهید. در زندگیتان پنج بار بخوانید که در حفظ مستقیم الهی باشید. بعد از هر نماز هم مداومت کنید. به قصد این که در حفظ الهی باشید و اگر سحر و جادویی هم هست، خدا حفاظت کند.
چون راجع به ساحران هم دارد که «وَ مَا هُمْ بِضَارِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ[6]»؛ البته به کسی زیان نمیرسانیدند مگر آنکه خدا بخواهد. تا خدا اذن ندهد سحر ساحر هم اثری ندارد. کما این که شمشیری که پایین میآید که کسی را به قتل برساند تا خدا اذن ندهد این اتفاق نمیافتد. بنابراین خیلی متوسل شوید.
دوماً پنج قل، پنج سوره در قرآن است که با قل شروع میشود. چهار قل (توحید، ناس، فلق و کافرون) مشهور است. سوره جن هم با قل شروع میشود. آن چهار سوره کوچک است، اما سوره جن کمی طولانیتر است.
سوماً در منزل نوار قرآن بگذارید خصوصاً بعضی از افراد که در این مسائل دستی دارند میگویند سوره بقره بخصوص (برای دور کردن شیاطین و باطل شدن سحر مؤثر است). نوای قرآن با سوره بقره را در منزل هر روز بگذارید. حداقل یکبار نوای سوره بقره در خانه پخش شود. ان شاء الله مؤثر خواهد بود.
سخن آخر
به طور کلی، باور به سحر و جادو میتواند تاثیرات مقطعی بر زندگی افراد داشته باشد، اما اینکه اگر مشکلی در زندگی ما پیش آمد یا امکان ازدواج مهیا نشد، نمیتوان با قطعیت گفت که حتماً سحر و جادویی در کار است.
نکته مهم این که تغییرات واقعی و مثبت در زندگی، بیشتر به تلاش و اراده خود انسانها بستگی دارد. مهم است که به جای اتکا به سحر و جادو، بر روی مهارتها و دانش خود تمرکز کرد. اما برای در امان ماندن از اثرات این عمل که مورد غضب خداوند است با توکل بر ذات اقدس الهی و بکار بستن راهکارهایی روایی دفع سحر میتوان آنها را باطل کرد.
پینوشت:
[1] . بحارالانوار، ج ۲، ص ۲۱۰.
[2] . کنز العمّال، ح ۳۷۶۶.
[3] . امام صادق (علیهالسلام) میفرمایند: «… و السّاحِرُ کالکافِرِ ، و الکافِرُ فی النّارِ»؛ و ساحر به منزله کافر و کافر در آتش است. بحار الأنوار، ج ۵۸، ص ۲۲۶.
[4] . سوره بقره، آیه ۱۰۲.
[5] . همان.
[6] . همان.
[7] . بحارالانوار، ج ۹۲، ص ۱۳۲.
[8] . سورههایی که با اعوذ بالله شروع میشود معوذتان گویند.
[9] . سوره قلم، آیه ۵۲ و۵۱.
[10] . سوره انبیاء، آیه ۸۷.
[11] . مفتاح الکرامه، ۱۴۱۹ق، ج۱۲، ص۲۲۶.
[12] . گناهان کبیره، ج۲، ص۷۷.
[13] . تهذیب الأحکام ، ج ۱۰ ، ۱۴۸.
[14] . من لایحضره الفقیه، ج۵، ص۹۵.
ارسال دیدگاه