بحران گرانی تخممرغ؛ تهدیدی برای امنیت غذایی و معیشت خانوارهای ایرانی
در شرایطی که تخممرغ همیشه به عنوان یک منبع پروتئین ارزان و در دسترس برای خانوادههای با درآمد پایین شناخته شده، افزایش شدید قیمت آن در ماههای اخیر، نگرانیهای جدی درباره دسترسی مردم به مواد غذایی اساسی ایجاد کرده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در شرایطی که تخممرغ همیشه به عنوان یک منبع پروتئین ارزان و در دسترس برای خانوادههای با درآمد پایین شناخته شده، افزایش شدید قیمت آن در ماههای اخیر، نگرانیهای جدی درباره دسترسی مردم به مواد غذایی اساسی ایجاد کرده است. این محصول ساده غذایی حالا به نمادی از چالشهای اقتصادی تبدیل شده و نشان میدهد که چگونه نوسانات بازار میتواند بر زندگی روزمره میلیونها ایرانی تاثیر بگذارد. خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاعرسانی راه دانا بررسی کرده که این افزایش قیمت نه تنها از مشکلات تامین خوراک دام ناشی میشود، بلکه به دلیل ضعف در سیستم توزیع، تصمیمات ارزی نامناسب و سوالبرانگیز بودن صادرات این کالا، تشدید شده است. این گزارش تحلیلی به دنبال آن است که ریشههای این مسئله را به زبان ساده توضیح دهد و راههایی برای حل آن پیشنهاد کند، تا مخاطبان بهتر درک کنند که چرا یک کالای ضروری مانند تخممرغ، ناگهان از دسترس بسیاری خارج میشود.
وضعیت فعلی بازار تخممرغ: از مرغداری تا مغازه
بر اساس مشاهدات میدانی و گزارشهای رسمی، قیمت تخممرغ در بازار ایران به سطوحی رسیده که برای بسیاری از خانوادهها غیرقابل تحمل است. در حال حاضر، هر کیلوگرم تخممرغ در درب مرغداری حدود ۱۱۵ هزار تومان فروخته میشود، اما وقتی این محصول به دست مصرفکننده میرسد، قیمت آن به بیش از ۳۰۰ هزار تومان برای یک شانه ۳۰ عددی میرسد. این یعنی هر عدد تخممرغ حدود ۹ تا ۱۰ هزار تومان قیمت دارد، که برای یک خانواده چهارنفره، حتی تهیه یک وعده ساده املت را به چالشی بزرگ تبدیل میکند. برای مثال، در گزارشهای اخیر از اقتصادنیوز و ایرنا، اشاره شده که قیمت هر شانه تخممرغ بین ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومان نوسان دارد، و این رقم در برخی مناطق شهری حتی بالاتر هم میرود.
این تفاوت فاحش بین قیمت تولید و فروش نهایی، بیش از حد معمول است و نمیتوان آن را فقط به هزینههای حملونقل یا سود عادی فروشندگان نسبت داد. در واقع، این شکاف قیمتی نشاندهنده وجود لایههای متعدد واسطهگری است که سود اصلی را از تولیدکننده و مصرفکننده میربایند. تصور کنید یک مرغدار سختکوش که با هزاران مشکل دست و پنجه نرم میکند، محصولش را با قیمتی پایین میفروشد، اما مصرفکننده نهایی باید سه برابر آن پول بپردازد. این وضعیت نه تنها عدالت اقتصادی را زیر سوال میبرد، بلکه اعتماد مردم به بازار را هم خدشهدار میکند.
ریشههای گرانی: چالشهای تامین نهادههای دامی
یکی از اصلیترین دلایل افزایش قیمت تخممرغ، مشکلات در تامین خوراک دام است. نهادههایی مانند ذرت و کنجاله سویا که بیش از ۷۰ درصد هزینه تولید تخممرغ را تشکیل میدهند، با افزایش قیمت روبرو شدهاند. بر اساس اظهارات سیدفرزاد طلاکش، دبیر فدراسیون طیور، قیمت هر کیلو ذرت در بازار آزاد به بیش از ۳۵ هزار تومان و کنجاله سویا به ۸۵ هزار تومان رسیده است. این جهش قیمتی مستقیماً به تولیدکنندگان فشار میآورد و آنها را با کمبود نقدینگی مواجه میکند.
حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی برای واردات نهادهها، این مشکلات را دوچندان کرده است. این سیاست که قرار بود حمایت از تولید باشد، حالا به عاملی برای افزایش هزینهها تبدیل شده. بدون این ارز حمایتی، مرغداران مجبورند نهادهها را با نرخ بازار آزاد بخرند، که این امر قیمت تمامشده تولید را بالا میبرد. علاوه بر این، نوسانات نرخ ارز و بلاتکلیفی در تامین آن، بازار را بیثبات کرده است. طلاکش در مصاحبههای اخیر هشدار داده که بیاعتمادی مرغداران به آینده تامین نهادهها، تمایل آنها به جوجهریزی جدید را کاهش داده و قیمت جوجه را به زیر ۱۰ هزار تومان رسانده، که این خود سیگنالی برای کاهش تولید در ماههای آینده است.
در گزارشهای سایر رسانه ها و به نقل از فعالان اقتصادی این حوزه، کارشناسان تاکید کردهاند که اگر مشکلات توزیع نهادهها حل نشود، قیمت تخممرغ حتی بیشتر افزایش خواهد یافت. برای درک بهتر، فکر کنید به یک مرغدار که باید روزانه هزاران مرغ را تغذیه کند؛ اگر خوراک گران باشد، یا تولید را کم میکند یا قیمت محصول را بالا میبرد. نتیجه؟ بازار متشنج و مصرفکنندهای که توان خرید ندارد.
ناکارآمدی سیاستهای قیمتگذاری و شکست کنترل بازار
سیاستهای دستوری برای کنترل قیمت، مانند نرخ مصوب ۱۹۰ هزار تومانی برای هر شانه تخممرغ از سوی ستاد تنظیم بازار، عملاً بیاثر بوده است. واقعیت بازار نشان میدهد که قیمتها بیش از ۳۰۰ هزار تومان است، و این فاصله ۱۱۰ هزار تومانی، نمادی از شکست این رویکردها در برابر تورم و واقعیتهای اقتصادی است. خبرنگار اقتصادی راه دانا بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، مشاهده کرده که تورم نقطهبهنقطه لبنیات و تخممرغ در آبان ۱۴۰۴ به ۴۸.۶ درصد رسیده، که این رقم در آذرماه حتی بالاتر رفته است.
این شکست نه تنها به دلیل تورم کلی اقتصاد است، بلکه ریشه در عدم نظارت بر زنجیره توزیع دارد. واسطههای غیرضروری سودهای کلان میبرند، در حالی که تولیدکننده و مصرفکننده ضرر میکنند. برای مثال، در گزارشهای اقتصاد آنلاین، اشاره شده که از تیرماه تا آبان، قیمت شانه تخممرغ ۱۴۴ درصد رشد کرده، که این رکورد تورم در اقلام اساسی است. این وضعیت، مرغداران را به مرز ورشکستگی میرساند و تمایل به تولید را کاهش میدهد.
ابهامات در صادرات مرغ و تخممرغ: تناقض بین حمایت داخلی و صادرات ارزان
یکی از جنبههای سوالبرانگیز این بحران، صادرات گسترده مرغ و تخممرغ است، در حالی که بازار داخلی با کمبود و گرانی مواجه است. آمار گمرک ایران نشان میدهد که در سال ۱۴۰۳، حدود ۱۴۶ هزار تن تخممرغ به ارزش ۱۴۴ میلیون دلار صادر شده، و در هشت ماه نخست ۱۴۰۴ نیز این روند ادامه داشته، هرچند کمی کاهش یافته. ارزش صادرات مرغ و تخممرغ در سال گذشته به ۱۷۳ میلیون دلار رسیده است.
سوال اصلی اینجاست: چرا کالاهایی که با ارز ترجیحی و یارانه عمومی تولید میشوند، صادر میشوند؟ تولید این محصولات وابسته به نهادههای وارداتی با ارز ۲۸۵۰۰ تومانی است، اما صادرات آنها با قیمت پایین (حدود یک دلار در کیلو) انجام میشود. در صورت کمبود داخلی، واردات همان کالا با قیمت ۱.۶ تا ۱.۸ دلار لازم میشود، که این چرخه به اتلاف منابع ارزی شبیه است. گزارشهای تسنیم و دنیای اقتصاد تاکید دارند که این تناقض، اعتماد عمومی را تضعیف میکند و سیاست ارز ترجیحی را بیاثر میسازد.
علاوه بر این، ابهام در بازگشت ارز صادراتی وجود دارد. تاکنون اطلاعات شفافی درباره بازگشت این ارزها منتشر نشده، و شائبه استفاده از کارتهای بازرگانی یکبار مصرف مطرح است. اگر صادرات بدون بازگشت ارز باشد، یارانه عمومی به جیب صادرکنندگان میرود، در حالی که مردم با گرانی دست و پنجه نرم میکنند. هدفگذاری صادرات ۱۵۰ هزار تن تخممرغ در سال ۱۴۰۳، در شرایط کمبود داخلی، محل سوال است. خبرنگار راه دانا معتقد است که نهادهای مسئول باید شفافسازی کنند: چه کسی مجوز صادرات میدهد؟ آیا استفاده از ارز ترجیحی در نظر گرفته شده؟ و نظارت بر بازگشت ارز چگونه است؟
تاثیر گرانی بر معیشت مردم و امنیت غذایی
این گرانیها مستقیماً بر زندگی روزمره مردم تاثیر میگذارد. تخممرغ که زمانی ارزانترین منبع پروتئین بود، حالا از سفره بسیاری حذف شده است. بر اساس گزارشهای مهر و فرارو، تورم ماهانه لبنیات و تخممرغ در آبان ۱۴۰۴ به ۶ درصد رسیده، و این روند ادامه دارد. خانوادههای کمدرآمد، که بخش عمده پروتئین خود را از تخممرغ تامین میکنند، حالا با چالشهای تغذیهای روبرو هستند. تصور کنید یک کارگر با حقوق حداقل، چگونه میتواند برای فرزندانش غذای مناسب تهیه کند وقتی هر شانه تخممرغ ۳۰۰ هزار تومان است؟
این وضعیت نه تنها سلامت جسمی را تهدید میکند، بلکه میتواند به مشکلات اجتماعی منجر شود. گزارش تحلیلی تسنیم نشان میدهد که مصرف گوشت قرمز کاهش یافته، مرغ جایگزین شده، اما حالا حتی تخممرغ هم گران است. مردم به سمت نان، سیبزمینی و لبنیات ارزانتر میروند، که این تغییر رژیم غذایی میتواند به سوءتغذیه منجر شود. در سمنان، موج گرانی تخممرغ مردم و فروشندگان را به گلایه واداشته، و درخواست کاهش فوری قیمتها مطرح است. خبرنگار اقتصادی راه دانا بر اساس پستهای اخیر در X (مانند توئیتهای کاربران درباره گرانی تخممرغ از ابتدای ۲۰۲۵)، مشاهده کرده که مردم از افزایش قیمت به عنوان بخشی از تورم کلی شکایت دارند، و این مسئله به بحثهای سیاسی هم کشیده شده.
در سطح کلان، این گرانی زنگ خطری برای امنیت غذایی است. اگر توازن بین هزینه تولید و قدرت خرید برقرار نشود، دهکهای پایین جامعه آسیب میبینند. گزارشهای آفتاب نیوز و اتاق اقتصاد پیشبینی میکنند که با حذف ارز نهادهها، قیمت مرغ به بالای ۳۰۰ هزار تومان و تخممرغ به ۴۴۰-۴۵۰ هزار تومان برسد، که این میتواند بحران معیشتی ایجاد کند.
پیشنهادهای عملی برای خروج از بحران
برای حل این مشکل، نیاز به اصلاحات ساختاری است. اول، شفافسازی نظام تخصیص ارز برای نهادهها ضروری است تا رانتی ایجاد نشود. دوم، ایجاد خطوط اعتباری ویژه برای مرغداران میتواند نقدینگی آنها را تامین کند. سوم، کوتاه کردن دست واسطهها از طریق پلتفرمهای توزیع مستقیم، مانند فروش آنلاین یا تعاونیها، میتواند قیمت را پایین بیاورد.
علاوه بر این، نظارت دقیق بر صادرات لازم است تا اولویت بازار داخلی باشد. سیاستگذاران باید از رویکردهای تعزیری فاصله بگیرند و به سمت مدیریت زنجیره تامین حرکت کنند. برای مثال، سرمایهگذاری در تولید داخلی نهادهها میتواند وابستگی به واردات را کاهش دهد. خبرنگار راه دانا پیشنهاد میکند که دولت با همکاری فدراسیون طیور، برنامهای بلندمدت برای ثبات بازار تدوین کند، تا تخممرغ دوباره به عنوان منبع پروتئین ارزان در دسترس همه قرار گیرد.
زمان اقدام فوری فرا رسیده
به گزارش راه دانا؛ گرانی تخممرغ بیش از یک مسئله اقتصادی ساده است؛ این بحران نشاندهنده ضعفهای ساختاری در اقتصاد ایران است که اگر امروز حل نشود، فردا به مشکلات بزرگتری مانند آشفتگی اجتماعی منجر میشود. مردم انتظار دارند سیاستگذاران با تدبیر عمل کنند و اولویت را به معیشت آنها بدهند. خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاعرسانی راه دانا امیدوار است این گزارش تحلیلی، بحثهای سازندهای ایجاد کند و به تصمیمگیریهای بهتر منجر شود. اگر این روند ادامه یابد، تخممرغ که روزگاری نماد دسترسی آسان به پروتئین بود، به کالایی لوکس تبدیل میشود و هزینههای جبرانناپذیری بر سلامت جامعه تحمیل خواهد کرد.
ارسال دیدگاه