گزارش دانا از نقض آشکار آتشبس و آسیب این روند به اقتصاد جهانی؛
محاصره دریایی آمریکا، هرمز را دوباره به کانون بحران تبدیل کرد
قرارگاه خاتم اعلام کرد: تنگه هرمز به حالات کنترل شدید برگشت و مهلت واشنگتن برای پذیرش ۱۰ بند ایران رو به اتمام است، همچنین تحلیلگران هشدار دادند: بدعهدی ترامپ، امتیازات بیشتری را به تهران خواهد بخشید.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ کمتر از یک هفته از آغاز آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا نگذشته بود که واشنگتن با اعلام «محاصره دریایی» علیه بنادر ایران، پیمانشکنی دیگری را در کارنامه خود ثبت کرد. اقدام آمریکا که از سوی تهران «نقض آشکار آتشبس» و «دزدی دریایی مدرن» خوانده شد، نه تنها تنگه هرمز را بار دیگر به کانون بحران جهانی تبدیل کرده، بلکه زنگ خطر دومین شوک انرژی را برای اقتصاد جهان به صدا درآورده است. مقامات ارشد ایران با هشدار درباره پایان یافتن مهلت آمریکا برای اجرای شروط دهگانه، اعلام کردهاند که در صورت تداوم بدعهدی، تهران دیگر این بندها را مبنای مذاکره قرار نخواهد داد و آمریکا ناگزیر از پذیرش شروط سختگیرانهتری خواهد شد.
آتشبسی که زودتر از موعد شکسته شد
روز ۱۸ فروردین ۱۴۰۴ (۷ آوریل ۲۰۲۶) بود که شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیهای رسمی، آتشبس دو هفتهای با آمریکا را تأیید کرد. بر اساس این بیانیه که با میانجیگری پاکستان حاصل شد، آمریکا «طرح دهبندی ایران» را به عنوان مبنا و اساس مذاکرات پذیرفته بود. دونالد ترامپ نیز در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال این آتشبس را تأیید و اعلام کرد که بر اساس گفتوگو با نخستوزیر پاکستان، حملات علیه ایران را به مدت دو هفته به حالت تعلیق درمیآورد.
اما این آتشبس دیری نپایید. پیش از آنکه مذاکرات اسلامآباد برای نهاییسازی جزئیات به نتیجه برسد، واشنگتن با اعلام «محاصره دریایی» علیه بنادر ایران، عملاً پیمانشکنی جدیدی را رقم زد. نیروی دریایی آمریکا اعلام کرد که «هیچ کشتیای اجازه ورود یا خروج از بنادر ایران را ندارد».
«محاصره دریایی» یا «دزدی دریایی مدرن»؟
واکنش ایران به این اقدام قاطع و سریع بود. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با اشاره به «هفت ادعای دروغ» ترامپ در یک ساعت، تأکید کرد: «با ادامه محاصره، تنگه هرمز باز نخواهد ماند».
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، نیز در اظهاراتی صریح، محاصره آمریکا را «نقض آشکار آتشبس» و «دزدی دریایی مدرن» توصیف کرد. به گزارش آناتولی، بقائی گفت: «آنچه آنها محاصره دریایی مینامند، قطعاً با پاسخ مناسب ایران مواجه خواهد شد. چنین محاصرهای آتشبس را نقض میکند و ایران اقدامات لازم را انجام خواهد داد».
امیرسعید ایروانی، نماینده ایران در سازمان ملل، نیز در نشست مجمع عمومی این سازمان، محاصره آمریکا را «نقض آشکار حقوق بینالملل» و «تجاوز به حاکمیت و تمامیت ارضی ایران» خواند.
در عمل نیز نیروی دریایی آمریکا در ۲۴ ساعت اول محاصره، شش کشتی تجاری را به بازگشت به بنادر ایران وادار کرد و ۲۱ کشتی دیگر نیز از ورود به منطقه بازماندند. نفتکش چینی «ریچ استاری» که تحت تحریم آمریکا بود، پس از تلاش ناموفق برای خروج از خلیج فارس، مجبور به بازگشت شد.
مهلت رو به اتمام؛ پایان شروط دهگانه؟
مهمترین نکته در این تحولات، انقضای ضربالاجل تعیینشده از سوی ایران برای اجرای شروط دهگانه است. شورای عالی امنیت ملی ایران در بیانیه خود تصریح کرده بود که «برای مذاکره بر سر جزئیات طرح دهبندی، دو هفته زمان در نظر گرفته شده است و این مدت با توافق طرفین قابل تمدید است».
اما با نقض آتشبس از سوی آمریکا، حالا گمانهزنیها درباره پایان یافتن این مهلت و سناریوهای پس از آن بالا گرفته است. منابع آگاه به خبرنگار راهدانا میگویند: «اگر آمریکا در مهلت باقیمانده، تعهدات خود را عملی نکند، ایران دیگر این شروط دهگانه را مبنای مذاکره قرار نخواهد داد و ناگزیر شروط سختگیرانهتری بر میز مذاکره خواهد آورد.»
تحلیلگران معتقدند این سناریو به ضرر واشنگتن تمام خواهد شد. همانطور که در جریان جنگ ۴۰ روزه مشاهده شد، ایران توانست با استفاده از «ابزار تنگه هرمز» اقتصاد جهانی را در آستانه فروپاشی قرار دهد و آمریکا را مجبور به پذیرش شروط دهگانه کند. حالا با بدعهدی جدید ترامپ، تهران میتواند در موقعیتی حتی قویتر از قبل وارد مذاکره شود.
آسیب دومینووار به اقتصاد جهانی
حتی پیش از محاصره آمریکا، بسته شدن تنگه هرمز به دست ایران، بزرگترین بحران انرژی تاریخ را رقم زده بود. فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، این بحران را «بزرگترین تهدید امنیت انرژی در تاریخ» توصیف کرده و هشدار داده بود که بحران کنونی میتواند اثرات ترکیبی شوکهای نفتی دهه ۱۹۷۰ را تحتالشعاع قرار دهد.
اما محاصره آمریکا، بحران را وارد فاز جدیدی کرده است. تحلیلگران مؤسسه وود مکنزی هشدار میدهند که تداوم اختلال در تنگه هرمز، قیمت نفت را به سطوح بسیار بالاتری خواهد رساند. به گزارش فرانس ۲۴، ازدحام بیش از ۱۵۰ نفتکش در خارج از تنگه هرمز و اختلال در زنجیره تأمین، عواقب گستردهای به دنبال داشته است:
۱. بحران سوخت جت و لغو پروازها
بحران سوخت جت در حال تبدیل شدن به یک «بحران سیستمی» است. کلودیو گالیمبرتی، اقتصاددان ارشد ریستاد انرژی، هشدار میدهد: «وضعیت میتواند در سه تا چهار هفته آینده سیستمی شود. ما میتوانیم شاهد کاهش شدید پروازها در اروپا، از ماه می و ژوئن باشیم». لوفتهانزا قبلاً اعلام کرده که شرکت تابعه خود CityLine را زودتر از موعد تعطیل میکند و قیمت سوخت جت نسبت به دوره پیش از جنگ بیش از دو برابر شده است.
۲. تهدید امنیت غذایی جهانی
تأثیر بحران فراتر از انرژی است. ایندرمیت گیل، اقتصاددان ارشد بانک جهانی، هشدار داده است که اختلال در تنگه هرمز میتواند میلیونها نفر را به سمت گرسنگی سوق دهد. به گزارش فرانس ۲۴، حدود ۳۰۰ میلیون نفر در حال حاضر با ناامنی غذایی حاد مواجه هستند و این رقم «خیلی سریع ۲۰ درصد افزایش خواهد یافت».
نزدیک به نیمی از اوره مورد نیاز کشاورزی جهان، بیش از ۳۰ درصد آمونیاک و ۲۰ درصد دیآمونیوم فسفات از طریق تنگه هرمز تأمین میشود. افزایش قیمت کودها، کاهش تولید محصولات کشاورزی و در نهایت افزایش قیمت مواد غذایی را به دنبال خواهد داشت.
۳. اختلال در زنجیره تأمین کالاهای حیاتی
ناپتا، محصول تقطیر نفت خام که برای تولید محصولات پزشکی حیاتی است، ۸۰ درصد نیاز ژاپن از طریق واردات از خلیج فارس تأمین میشود. اختلال در تنگه هرمز، زنجیره تأمین دستکشهای استریل و سایر محصولات یکبار مصرف پزشکی را تهدید میکند.
۴. نگرانی از کمبود CO2 در بریتانیا
دیاکسید کربن که محصول جانبی تولید کود از گاز طبیعی است، برای ذبح طیور و بستهبندی مواد غذایی تازه ضروری است. بریتانیا در حال تدوین برنامههای اضطراری برای تأمین CO2 مورد نیاز صنایع هستهای و بهداشتی است.
چرا ایران در این بازی برنده است؟
تحلیل فایننشال تایمز نشان میدهد که ایرانیها معتقدند «زمان به نفع آنها در این رویارویی است». هرچه تنگه هرمز بیشتر بسته بماند، فشار اقتصادی و سیاسی بر آمریکا و متحدانش بیشتر خواهد شد. در نتیجه، «دست ایران در مذاکره قویتر خواهد بود».
قبل از اعلام محاصره آمریکا، بسیاری در صنعت نفت عملاً با پرداخت عوارض به ایران برای عبور از تنگه هرمز کنار آمده بودند. مبلغ یک دلار به ازای هر بشکه نفت اغلب به عنوان رقم پایه مطرح میشود. این یعنی اقتصاد جهانی به تدریج در حال تطبیق با «نظم جدیدی» است که در آن ایران کنترل قابل توجهی بر شریان حیاتی انرژی جهان دارد.
گزارش فایننشال تایمز همچنین هشدار میدهد که اگر محاصره ترامپ نتواند ایران را به زانو درآورد، ایالات متحده با «انتخابهای بسیار دشواری» مواجه خواهد شد. حمله نظامی برای بازگشایی تنگه هرمز نه آسان است و نه تضمینی برای ایمنی کشتیهای تجاری فراهم میکند. چند حمله با قایقهای تندرو یا پهپادها برای غیرقابل بیمه کردن تردد نفتکشها کافی است.
سناریوهای پیش رو
با نزدیک شدن به پایان مهلت دو هفتهای، سه سناریو اصلی قابل تصور است:
سناریوی اول: تمدید آتشبس با شروط سختگیرانهتر
در این سناریو، آمریکا محاصره دریایی را لغو کرده و برای جلوگیری از فروپاشی اقتصادی، با اکراه شروط دهگانه را میپذیرد. اما با توجه به کارنامه پیمانشکنی واشنگتن، احتمال موفقیت این سناریو کم ارزیابی میشود.
سناریوی دوم: تشدید تنش و بسته شدن کامل هرمز
در صورت تداوم محاصره آمریکا، ایران تنگه هرمز را به طور کامل میبندد و اقتصاد جهانی وارد دومین شوک بزرگ طی دو ماه اخیر میشود. در این سناریو، قیمت نفت میتواند از مرز ۱۵۰ دلار عبور کند و رکود جهانی اجتنابناپذیر خواهد بود.
سناریوی سوم: مذاکره مستقیم با کنار گذاشتن شروط قبلی
در این سناریو، ایران اعلام میکند که دیگر شروط دهگانه را مبنای مذاکره قرار نمیدهد و آمریکا ناچار خواهد شد با توجه به پیروزی ایران در جنگ، امتیازات بیشتری - از جمله خروج کامل نظامیان از منطقه و عوارض بالاتر عبور - را به تهران اعطا کند. این سناریو به دلیل بدعهدی آمریکا، محتملترین گزینه ارزیابی میشود.
بدعهدی آمریکا، برگ برنده ایران
به گزارش راه دانا؛ تاریخ نشان داده که دولتهای آمریکا - از خروج یکجانبه از برجام در ۲۰۱۸ تا محاصره دریایی امروز - همواره پیمانشکنی را بخشی از استراتژی خود قرار دادهاند. اما این بار، میدان بازی متفاوت است. ایران با کنترل تنگه هرمز، «اهرم فشار» بینظیری در اختیار دارد که میتواند اقتصاد جهانی را فلج کند.
بدعهدی ترامپ در نقض آتشبس و اعلام محاصره دریایی، نه تنها کمکی به واشنگتن نکرد، بلکه فرصتی دوباره در اختیار تهران قرار داد تا در موقعیتی قویتر وارد مذاکره شود. مهلت ایران برای پذیرش شروط دهگانه در حال اتمام است و اگر آمریکا تا پایان این مهلت تعهدات خود را عملی نکند، دیگر خبری از آن شروط نخواهد بود؛ این بار، شروط سختگیرانهتری در انتظار کاخ سفید است.
جهان در آستانه دومین بحران بزرگ انرژی ظرف دو ماه اخیر قرار دارد. این بار اما تقصیر نه به گردن ایران، که به گردن زیادهخواهی و بدعهدی آمریکاست. راهدانا تحولات این عرصه را به صورت مستمر پوشش خواهد داد.
ارسال دیدگاه