گفتگوی دانا با داود طالقانی درباره وضعیت تولیدات VOD؛
نمایش خانگی در دور باطل تکرار/ فقر ایده و خلاقیت در پلتفرم ها
به گفته داود طالقانی، منتقد و پژوهشگر سینما، آنچه امروز در پلتفرمهای VOD دیده میشود بیش از آنکه نشانه یک دوران طلایی باشد، حکایت از شکلگیری چرخهای از تولیدات مشابه و تکراری دارد.
داود طالقانی، منتقد و پژوهشگر سینما در گفتوگو با خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاعرسانی راه دانا، در توصیف وضعیت کنونی شبکه نمایش خانگی اظهار کرد: اگر بخواهم تصویری کلی از وضعیت امروز این حوزه ارائه دهم، باید بگویم نه میتوان آن را دوره طلایی دانست و نه دوره رکود. آنچه اکنون با آن مواجه هستیم، بیش از هر چیز به «دوره تکرار» شباهت دارد. امروز با مجموعهای از تولیدات تصویری روبهرو هستیم که شباهتهای زیادی با یکدیگر دارند؛ چه در قالب سریالها و چه در ریالیتیشوها و برنامههای واقعنما. بسیاری از این تولیدات از الگوهای مشابهی پیروی میکنند و ایدههای تکراری دارند و در بسیاری موارد، منطق اصلی تولید آنها صرفاً حفظ چرخه فعالیت پلتفرمهای VOD است.
وی با اشاره به افزایش کمّی تولیدات در این حوزه افزود: در سالهای اخیر حجم تولید بالا رفته، اما در مقابل تنوع و خلاقیت کاهش یافته است. در حال حاضر بیش از ده پلتفرم VOD در حال تولید سریال هستند، اما در نهایت تنها دو یا سه پلتفرماند که آثارشان مخاطب گسترده پیدا میکند و تولیداتشان در سطح جامعه دیده میشود یا درباره آنها گفتوگو شکل میگیرد. بنابراین با یک دوره درخشان مواجه نیستیم و در عین حال نمیتوان از رکود کامل نیز سخن گفت؛ بلکه با نوعی تکرار و کلیشهسازی در تولیدات روبهرو هستیم. چنین وضعیتی البته در تاریخ سینما و تلویزیون نیز مسبوق به سابقه است و معمولاً زمانی رخ میدهد که یک رسانه از دوران اوج و خلاقیت خود فاصله میگیرد.
این منتقد سینما درباره ریشههای این تکرار گفت: بخشی از این مسئله را باید در اقتصاد سیاسی تولید جستوجو کرد؛ موضوعاتی مانند اسپانسرینگ، تبلیغات تجاری و گاه مبهم بودن منابع مالی پروژهها. در برخی موارد این احساس به وجود میآید که بعضی از برنامهها بیش از آنکه با هدف خلق یک اثر ماندگار ساخته شوند، برای ایجاد گردش مالی و کسب درآمد شکل میگیرند؛ به این معنا که سازنده، تهیهکننده، سرمایهگذار و اسپانسر هرکدام به دنبال سهم خود از این چرخه اقتصادی هستند.
طالقانی با اشاره به وضعیت برنامههای واقعنما و ریالیتیشوها تصریح کرد: در این حوزه نیز با الگوهای تکراری مواجه هستیم. برنامههایی با ساختارهای بسیار مشابه ساخته میشوند؛ نمونههایی مانند «مافیا»، «گادفادر» و برنامههایی با نامها و قالبهای نزدیک به همین الگو که اغلب نیز از مفاهیم یا آیکونهای شناختهشده تاریخ سینما الهام گرفتهاند. در بسیاری از موارد، شکلگیری چنین برنامههایی بیش از هر چیز به حضور یک اسپانسر وابسته است؛ اسپانسری که لزوماً از حوزه فرهنگ نمیآید و گاه در زمینههایی مانند ارزهای دیجیتال یا استارتآپهای نوظهور فعالیت دارد.
وی در ادامه با اشاره به نقش تبلیغات در تولید سریالها گفت: اگر به تبلیغات بازرگانی میان سریالها توجه کنیم، میبینیم برخی آگهیها به شکل مکرر تکرار میشوند. این مسئله صرفاً نتیجه یک قرارداد تبلیغاتی معمولی نیست، بلکه در برخی موارد اساساً تولید آن سریال وابسته به جذب همین تبلیغات است؛ چرا که هزینه تولید بسیاری از این آثار تنها از طریق فروش اشتراک و حسابهای کاربری کاربران بازنمیگردد.
طالقانی درباره وضعیت رقابت شبکه نمایش خانگی با سایر رسانهها از جمله صداوسیما و شبکههای ماهوارهای نیز اظهار داشت: واقعیت این است که در حال حاضر رقیب جدی و اثرگذاری در این حوزه وجود ندارد. نه صداوسیما و نه شبکههای ماهوارهای در شرایط فعلی تولید فارسیزبانی ندارند که بتواند در فضای عمومی جامعه جریانساز شود و مخاطبان گستردهای را درگیر گفتوگو کند. سریالهای الف و پروژههای ویژه صداوسیما نیز هنوز به مرحله پخش عمومی نرسیدهاند. از سوی دیگر، یکی از اهداف شکلگیری پلتفرمهای VOD نیز این بود که تولید سریالهای فارسیزبان در شبکههای ماهوارهای کاهش یابد؛ هدفی که تا حد زیادی محقق شده است.
وی افزود: وقتی رقابت واقعی وجود نداشته باشد، طبیعتاً احساس خطر نیز کاهش پیدا میکند. امروز شاهد آن هستیم که برخی بازیگران، نویسندگان و کارگردانان به صورت گردشی با پلتفرمهای مختلف همکاری میکنند؛ افرادی مانند محمدحسین مهدویان، نیما جاویدی، نرگس آبیار، آیدا پناهنده و دیگران. در واقع این افراد از یک پلتفرم به پلتفرم دیگر میروند و نوعی تداوم و تضمین برای فعالیت حرفهای آنها شکل گرفته است.
این پژوهشگر سینما در پایان خاطرنشان کرد: در شرایطی که رقابت جدی وجود نداشته باشد و فعالیت حرفهای تا حدی تضمین شده باشد، انگیزه برای خلق آثار شاخص و ماندگار نیز کاهش مییابد. به همین دلیل بسیاری از تولیدات امروز بیش از آنکه با هدف ماندگاری ساخته شوند، صرفاً برای دیده شدن و حفظ حضور در بازار تولید میشوند.
ارسال دیدگاه