رویه ۱۰ کشور در دریافت هزینه خدمات دریایی از کشتیها
بررسی رویههای بینالمللی نشان میدهد دریافت هزینه از کشتیهای عبوری در ازای ارائه خدمات امری رایج در بسیاری از آبراههای راهبردی جهان است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در هفتههای اخیر، همزمان با مطرح شدن ایده دریافت هزینه از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز در ازای ارائه خدمات ایمنی، مدیریت ترافیک دریایی و راهنمایی ناوبری، برخی دولتهای غربی و شماری از رسانههای بینالمللی این اقدام را مغایر با حقوق بینالملل توصیف کردهاند. با این حال، بررسی رویههای موجود در مهمترین آبراههای جهان نشان میدهد که دریافت پول از کشتیهای عبوری در ازای ارائه خدمات پدیدهای رایج و پذیرفتهشده در بسیاری از کشورهاست.گزارش اخیر روزنامه فایننشال تایمز نیز با استناد به تحلیل بانک JPMorgan تأکید میکند که اگر ایران و عمان دریافت هزینه را در قالب «هزینه خدمات ناوبری، ایمنی و مدیریت ترافیک دریایی» تعریف کنند، چنین سازوکاری میتواند از منظر حقوق بینالملل قابل دفاع باشد؛ الگویی که پیشتر در نقاط مختلف جهان نیز اجرا شده است.در ادامه، مهمترین نمونههای شناختهشده این رویه بررسی میشود.
۱. مصر
کانال سوئز که دریای مدیترانه را به دریای سرخ متصل میکند، کاملاً در قلمرو مصر قرار دارد و یکی از مهمترین مسیرهای تجارت جهانی به شمار میرود. برخلاف تنگههای طبیعی، سوئز یک کانال کاملاً مصنوعی است و به همین دلیل دولت مصر اختیار کامل تعیین تعرفههای عبور را در اختیار دارد.تمام کشتیهایی که از این کانال عبور میکنند، بر اساس نوع شناور، ظرفیت، میزان بار، ابعاد و نوع محموله، تعرفه پرداخت میکنند. این تعرفهها توسط سازمان کانال سوئز (Suez Canal Authority) تعیین و به صورت دورهای بهروزرسانی میشود.بر اساس تعرفههای رسمی منتشرشده توسط سازمان کانال سوئز، هزینه عبور نفتکشهای بزرگ و کشتیهای کانتینری میتواند از چند صد هزار دلار تا بیش از یک میلیون دلار برای هر سفر متغیر باشد و برای بزرگترین کشتیهای جهان حتی از این رقم نیز فراتر رود.این درآمدها یکی از مهمترین منابع ارز خارجی مصر محسوب میشود. بر اساس گزارشهای رسمی سازمان کانال سوئز، درآمد این آبراه در سال مالی ۲۰۲۲–۲۰۲۳ به رکورد حدود ۹.۴ میلیارد دلار رسید. با کاهش تردد کشتیها در پی بحران دریای سرخ، درآمد کانال در سال ۲۰۲۴ افت قابل توجهی را تجربه کرد، اما همچنان میلیاردها دلار درآمد سالانه برای دولت مصر ایجاد میکند.
۲. پاناما
کانال پاناما نیز همانند سوئز یک آبراه مصنوعی است که اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل میکند و تحت مدیریت سازمان کانال پاناما (Panama Canal Authority) اداره میشود.تعرفه عبور از این کانال بر اساس نوع کشتی، ظرفیت، میزان بار، ابعاد و حتی میزان آب مصرفی در حوضچههای آببند محاسبه میشود. برای کشتیهای بزرگ کانتینری، هزینه عبور معمولاً بین ۲۰۰ هزار تا ۴۵۰ هزار دلار است و در برخی موارد به بیش از یک میلیون دلار نیز رسیده است.بر اساس گزارش سالانه سازمان کانال پاناما، درآمد این کانال در سال مالی ۲۰۲۴ حدود ۵ میلیارد دلار بوده و یکی از اصلیترین منابع درآمد دولت پاناما به شمار میرود.
۳. ترکیه
تنگههای بسفر و داردانل دو آبراه طبیعی هستند که دریای سیاه را از طریق دریای مرمره به دریای اژه و مدیترانه متصل میکنند و کاملاً در قلمرو ترکیه قرار دارند.حقوق حاکم بر این تنگهها بر اساس کنوانسیون مونترو ۱۹۳۶ تنظیم شده است. این کنوانسیون به ترکیه اجازه میدهد در قبال خدمات مشخصی مانند چراغهای دریایی، علائم ناوبری، خدمات امداد و نجات، کنترل بهداشتی و سایر خدمات ایمنی هزینه دریافت کند.بانک JPMorgan در تحلیلی که فایننشال تایمز به آن استناد کرده، برآورد کرده است که هزینه رفت و برگشت یک نفتکش سوئزمکس از تنگههای ترکیه حدود ۱۳۰ هزار دلار است؛ رقمی که برای هر بشکه نفت تنها حدود ۱۳ سنت هزینه ایجاد میکند.
۴. دانمارک
تنگههای اُرِسوند، کاتهگات و اسکاگراک مسیر اصلی اتصال دریای بالتیک به دریای شمال هستند. این آبراهها میان قلمرو دانمارک و سوئد قرار گرفتهاند و بسیاری از مسیرهای کشتیرانی از داخل آبهای سرزمینی این دو کشور عبور میکند.دانمارک تا سال ۱۸۵۷ از کشتیها عوارض عبور دریافت میکرد، اما بر اساس کنوانسیون کپنهاگ این عوارض حذف شد.امروزه، مطابق قوانین داخلی دانمارک، دریافت پول نه بابت عبور، بلکه بابت خدمات ناوبری انجام میشود. مهمترین این خدمات، راهنمایی کشتی (Pilotage) است.بر اساس قانون راهنمایی دریایی دانمارک (Pilotage Act)، کشتیهایی که مواد خطرناک مانند نفت، گاز، مواد شیمیایی یا بیش از پنج هزار تن سوخت حمل میکنند، در بسیاری از موارد موظف به استفاده از راهنمای دریایی هستند.تحلیل JPMorgan نشان میدهد هزینه استفاده از این خدمات برای یک نفتکش بزرگ معمولاً بین ۱۰ تا ۲۵ هزار دلار در هر عبور است.
۵. سوئد
در سوی دیگر تنگه اورسوند، سوئد نیز بخش مهمی از مسئولیت مدیریت ایمنی این آبراه را بر عهده دارد. اگرچه دولت سوئد از کشتیهای عبوری در تنگه اورسوند عوارض ترانزیتی دریافت نمیکند، اما مانند بسیاری از کشورهای اروپایی، نظام گستردهای برای اخذ هزینه خدمات دریایی ایجاد کرده است.یکی از مهمترین این خدمات، راهنمای محلی یا Pilotage است. در بسیاری از مسیرهای باریک، کشتیهای بزرگ برای ورود به بنادر یا عبور از آبراههای پیچیده، از راهنمایان حرفهای استفاده میکنند. این افراد که با شرایط محلی، جریانهای آبی، عمق مسیر و مخاطرات ناوبری آشنا هستند، هدایت کشتی را تا مقصد بر عهده میگیرند و هزینه این خدمت بر اساس اندازه کشتی، طول مسیر و مدت زمان عملیات محاسبه میشود.هزینه این خدمات از طریق تعرفههای رسمی اخذ میشود و درآمد آن صرف نگهداری زیرساختهای دریایی کشور میشود.
۶. مالزی، اندونزی و سنگاپور
تنگه مالاکا، وصلکننده اقیانوس هند به دریای چین جنوبی، یکی از پرترددترین آبراههای جهان است. تمام بخشهای این تنگه تحت حاکمیت و در آبهای سرزمینی سه کشور مالزی، اندونزی و سنگاپور قرار دارد.بر اساس ماده ۴۳ کنوانسیون حقوق دریاها کشورهای ساحلی تنگهها و کشورهای استفادهکننده باید در ایجاد و نگهداری تجهیزات ناوبری و ایمنی همکاری کنند.این سه کشور با ایجاد «صندوق ایمنی تنگه مالاکا» و ترتیبات منطقهای، خدمات گستردهای نظیر سامانه پایش راداری ترافیک شناورها، نصب و نگهداری بویهها و فانوسهای دریایی، عملیات پاکسازی آلودگیهای نفتی و خدمات راهنمایی تخصصی ارائه داده و هزینههای آن را به صورت مستقیم و غیرمستقیم (از طریق تعرفههای خدماتی و بندری) از خطوط کشتیرانی دریافت مینمایند. این هزینهها سالانه دهها میلیون دلار برای تامین امنیت و ایمنی این شاهراه حیاتی تامین میکند.
۷. استرالیا
استرالیا در شمال خود با یکی از حساسترین مسیرهای دریایی جهان یعنی تنگه تورس مواجه است؛ آبراهی که میان شمال ایالت کوئینزلند استرالیا و جزیره گینه نو قرار دارد.تنگه تورس از نظر ناوبری یکی از مناطق دشوار دریایی محسوب میشود. وجود صخرههای مرجانی، آبهای کمعمق، مسیرهای پیچیده و حساسیت زیستمحیطی، عبور کشتیهای بزرگ را با خطرهای قابل توجهی مواجه میکند.به همین دلیل، استرالیا برای برخی کشتیهای تجاری، بهویژه کشتیهای بزرگ و حامل محمولههای خطرناک، استفاده از خدمات راهنمای دریایی را الزامی کرده است.راهنمایان دریایی در این منطقه که با عنوان Reef Pilots شناخته میشوند، کشتیها را از مسیرهای پیچیده عبور میدهند و به کاهش خطر برخورد با صخرهها یا آسیبهای زیستمحیطی کمک میکنند.هزینه این خدمت بر عهده مالک یا اپراتور کشتی است و بر اساس نوع کشتی، اندازه آن، مدت زمان عملیات و پیچیدگی مسیر تعیین میشود.
۸. کانادا و ایالات متحده آمریکا
مسیر آبی سنت لورنس (St. Lawrence Seaway) یک سیستم عظیم از کانالها، قفلها و دریاچههاست که اقیانوس اطلس را به قلب قاره آمریکای شمالی و دریاچههای بزرگ متصل میکند. این مسیر کاملاً در آبهای سرزمینی و داخلی کانادا و ایالات متحده آمریکا قرار دارد.مدیریت مشترک این آبراه توسط شرکت توسعه سنت لورنس کانادا و همتای آمریکایی آن صورت میپذیرد. شناورهای تجاری بینالمللی که از این مسیر استفاده میکنند، ملزم به پرداخت عوارض (Tolls) بابت ارائه خدماتی چون لایروبی کانالها، عملیات قفلهای ناوبری، مدیریت ترافیک راداری و خدمات راهنمایی دریایی هستند. میزان عوارض بر اساس تناژ شناور و نوع محموله (فله، کانتینری یا سوختهای مایع) تعیین میشود. درآمد حاصل از این عوارض سالانه به دهها میلیون دلار میرسد و مستقیماً صرف هزینههای عملیاتی و ایمنسازی این مسیر پیچیده آبی میگردد.
۹. بریتانیا و ایرلند
جزایر بریتانیا در شمال غربی قاره اروپا، توسط آبهای سرزمینی بریتانیا و جمهوری ایرلند و کانال مانش احاطه شدهاند. در این مناطق، یکی از قدیمیترین سیستمهای دریافت هزینه خدمات ایمنی دریایی جهان اجرا میشود.موسسات مسئول ایمنی دریانوردی، از جمله مؤسسه تاریخی «Trinity House» در بریتانیا و نهادهای همتا در ایرلند، هزینهای رسمی تحت عنوان "عوارض روشنایی" (Light Dues) از شناورهای تجاری عبوری یا ورودی به بنادر خود دریافت میکنند. این هزینه مستقیماً بابت پشتیبانی و نگهداری شبکه گسترده فانوسهای دریایی، بویههای شناور، رادارهای ساحلی، علائم کمکناوبری و ایستگاههای هشدار طوفان اخذ میشود. میزان این عوارض بر اساس تناژ خالص شناورها محاسبه میگردد.سامانه Light Dues سالانه افزون بر ۹۰ میلیون پوند درآمد اختصاصی برای نگهداری سامانههای ایمنی دریایی بریتانیا و ایرلند ایجاد میکند.
۱۰. چین
کشور چین دارای خط ساحلی طولانی و مناطق دریایی مهمی مانند تنگه بوهای (Bohai Strait) و کانالهای دسترسی به بنادر بزرگ خود است که تماماً در آبهای سرزمینی و داخلی چین واقع شدهاند.سازمان ایمنی دریانوردی چین (MSA) بر طبق قوانین ملی و رویههای بینالمللی، بابت ارائه طیف وسیعی از خدمات دریایی از شناورهای خارجی عوارض و هزینه دریافت میکند.این خدمات شامل راهنمایی اجباری در آبراههای متراکم، پایش لحظهای سامانههای VTS ساحلی، خدمات لایروبی کانالهای ناوبری، و ارائه خدمات ایمنی و مقابله با آلودگی دریا است. نرخ این خدمات طبق جداول رسمی دریانوردی چین بر اساس تناژ خالص شناور و مسافت طیشده در آبهای سرزمینی محاسبه میشود. درآمد حاصل از این هزینهها سالانه مستقیماً به توسعه زیرساختهای ایمنی و ناوبری دریایی چین اختصاص مییابد.
نتیجهگیری
مرور رویه حقوقی و عملی کشورهای فوقالذکر نشان میدهد که اخذ هزینه در ازای ارائه خدمات ناوبری، راهنمایی، ایمنی و حفاظت از محیطزیست، استانداردی پذیرفتهشده و همهگیر در صنعت دریانوردی جهان است.ادعای «غیرقانونی بودن» اقدامات خدماتی کشورها در آبهای سرزمینی یا تنگهها، بیشتر از آنکه مبنای حقوقی در کنوانسیونهای بینالمللی داشته باشد، متأثر از ملاحظات سیاسی است.چنانکه گزارشهای تحلیلی مانند فایننشال تایمز تصریح میکنند، مادامی که تعرفههای دریافتی در ازای ارائه خدمات واقعی، ملموس و در راستای حفظ ایمنی و امنیت دریانوردی باشد، کاملاً منطبق بر حقوق دریاها و عرف متمادی بینالمللی ارزیابی میشود.
ارسال دیدگاه