در برابر تهاجم رسانهای، از خانواده چگونه محافظت کنیم؟/ ۴ راهکار عملی برای توانمندسازی خانواده
در شرایطی که رسانهها نقش پررنگی در شکلدهی به هویت اجتماعی یافتهاند، خانواده به عنوان هسته اصلی جامعه در معرض چالشهای تازه قرار گرفته است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در دوران معاصر، نهاد خانواده و هویت زن در کانون یک «جنگ شناختی و رسانهای» تمامعیار قرار گرفته است. جریانات معارض، با هدف قرار دادن مفاهیمی چون عفاف، حجاب و غیرت، در پی استحاله فرهنگی و ترویج ولنگاری اخلاقی و پوششی هستند. هدف نهایی این جنگ، فروپاشی سلول بنیادین جامعه یعنی «خانواده» است. در این راستا، شناخت دقیق میدان نبرد و ارائه راهکارهای مبتنی بر مبانی کلامی و متناسب با اقتضائات رسانهای روز، ضرورتی انکارناپذیر است.
وضعیت موجود و آسیبشناسی جنگ شناختی
برای طراحی یک ساختار مؤثر برای مقابله با طراحی دشمن، ابتدا باید محورهای اصلی هجمه را مشخص نمود.
الف. بحران هویت، مدگرایی و تغییر مرزبندیهای جنسیتی
یکی از استراتژیهای رسانهای در نفوذ فرهنگی، تغییر ذائقه و هویت بصری جامعه است. پدیدههایی نظیر تغییر الگوی پوشش به عنوان مثال «مدگرایی در مردانهپوشی زنان» و رواج سبکهای نوپدید ظاهری، صرفاً یک تغییر سلیقه ساده نیستند بلکه ابزارهایی برای هویتزدایی، مخدوش کردن مرزبندیهای تکوینی زن و مرد هستند که در نهایت به کاهش امنیت روانی زنان در اجتماع منجر میگردد (۱).
ب. تقابل شناختی پیرامون مفهوم آزادی و حجاب
دشمن با گره زدن مفهوم حجاب به «سلب آزادی»، تلاش در ایجاد دافعه روانی دارد. در حالی که حجاب نهتنها هیچگونه منافاتی با حضور اجتماعی زن ندارد، بلکه فلسفه اصلی آن جلوگیری از فساد، کاهش آسیبهای اجتماعی و ایجاد حاشیه امن برای فعالیت و شکوفایی استعدادهای زن است.
ج. تحریف جایگاه زن
نظام سرمایهداری و رسانههای غربی، نگاهی تقلیلگرایانه و مصرفی به زن دارند؛ این رویکرد ظلم خاموشی است که در آن زن به ابزاری برای تأمین منافع اقتصادی و لذتجویی تنزل مییابد. به دلیل بحرانهای شدید اخلاقی ناشی از این نگاه، غرب، امروز شاهد نوعی بازگشت فطری و گرایش بانوان غربی به پوشش اسلامی به عنوان پناهگاهی برای حفظ کرامت انسانی است (۲).
د. هجمه به دیوارههای حفاظتی جامعه
غیرت و حیا، خطوط پدافندی خانواده هستند. جریان نفوذ از یکسو با ترویج بیتفاوتی راه را برای ورود فساد هموار میکند و از سوی دیگر با بازنمایی رسانهایِ تحریفشده از غیرت و تقلیل آن به «غیرت بیجا»، این فضیلت اخلاقی را به عنوان عاملی خشن و ضدزن معرفی مینماید. در حالی که غیرت اصیل، ضامن امنیت و ارزشهای جامعه است.
راهکارهای اجرایی و نقشه راه تمدنی با محوریت تعالی خانواده
عبور از این بحران و حرکت به سمت تمدن نوین اسلامی، نیازمند تغییر رویکرد منفعلانه با تکیه بر تکنیکهای عملیاتی زیر است:
الف. بازتعریف و اولویتبخشی به مسئولیت اصلی زن
گام نخست در این نقشه راه، تبیین صحیح جایگاه زن است. نقش محوری و بیبدیل زن، «خانهداری، همسرداری و تربیت فرزند» است؛ این نقش کاملاً با فطرت زنانه هماهنگ بوده و هیچ نهاد یا شخص دیگری نمیتواند جایگزین آن شود. ایفای این نقش به معنای حبس زن در خانه نیست، بلکه اولویتبخشی به هسته مرکزی تمدنسازی (یعنی خانواده) در کنار حفظ حریم عفاف و پرهیز از اختلاط نامحرم است.
ب. نوسازی شیوههای انتقال مفاهیم به نسل جوان
نسل جدید با شیوههای دستوری گذشته قانع نمیشود. برای نهادینهسازی حجاب باید اقدامات زیر صورت گیرد:
_ اقناع فکری: آموزش فلسفه حجاب و تبیین این واقعیت که حجاب ضامن امنیت است، نه محدودکننده.
_ تربیت مبتنی بر الگوی عملی (زبان حال): گفتار خانواده باید با رفتار آن تطابق داشته باشد. خانواده باید از سنین کودکی (مثلاً پرهیز از آرایش کودکان) هویت پوششی را بهصورت گامبهگام و با زبان نرم و دلنشین آموزش دهد.
_ پاسخگویی فعال: رفع گرههای ذهنی و پاسخ به شبهات پیرامون منزلت زن در اسلام، پیش از آنکه رسانههای بیگانه آنها را تبدیل به بحران کنند (۳).
ج. الگوسازی رسانهای مبتنی بر سیره اهلبیت (ع)
برای مقابله با الگوهای وارداتی، نیازمند روایتگری صحیح از زنان تاریخساز هستیم. سیره حضرت زهرا (س) در عبور از بحرانها، بهترین الگوست. ایشان نشان دادند که چگونه میتوان در متن تحولات سیاسی بود، به «تحلیل و تبیین فتنهها» پرداخت و جامعه را «هدایت و بصیرتافزایی» کرد، بیآنکه حریم عفاف خدشهدار شود. امتداد این الگوی فاطمی در عصر حاضر، در استواری و نقشآفرینی بانوان مقاومت (نظیر زنان غزه) به عنوان تکیهگاه اصلی مقاومت مشهود است.
د. توانمندسازی خانواده در برابر استحاله فرهنگی
خانواده باید به دژی مستحکم و هوشمند تبدیل شود. ترویج عفاف در خانواده تنها مختص به زنان نیست؛ بلکه شبکهای از رفتارهای عفیفانه (در نگاه، کلام و معاشرت) از سوی تمامی اعضا را میطلبد تا راه بر نفوذ شناختی دشمن بسته شود (۴).
بنابراین دستیابی به هدف والای «تعالی خانواده» مستلزم یک جهاد تبیین یکپارچه و علمی است. در این الگوی تمدنی، زن مسلمان نهتنها قربانی هجمههای رسانهای نیست، بلکه کنشگر فعال و آگاه است. با احیای نقش محوری زن در خانواده و اجتماع، استفاده از ادبیات اقناعی، بهرهگیری از تکنیکهای نوین رسانهای و الگوگیری از سیره فاطمی، میتوان تهدیدات جنگ شناختی را خنثی و مسیر را برای شکوفایی تمدن نوین اسلامی هموار ساخت.
پینوشت
۱. رک: رویکردها و ابزارهای نوین جنگ شناختی در حوزه فرهنگ و اجتماع، فصلنامه مطالعات دفاعی، محمدرضا قرایی آشتیانی، علی فاطمینسب، مرتضی پژوهانفر، سال بیست و سوم، شماره چهارم، زمستان۱۴۰۴.
۲. رک: نظام حقوق زن در اسلام، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا.
۳. رک: مرگ غرب، بوکانان پاتریک جی، تهران: انتشارات غرب شناسی، ۱۳۸۴.
۴. رک: بیانات رهبر شهید در نشستهای راهبردی با موضوع زن و خانواده.
ارسال دیدگاه