یادداشت/ سبک زندگی اسلامی

بدون شک داشتن سبک زندگی اسلامی ، ضامن امنیت معنوی انسان در این دنیا و جهان آخرت است.

[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه داناو به نقل ازپیک هشترود،‌ علی جوادی (کارشناس ارشد علوم اجتماعی): در دنیای پیچیده امروزی ، داشتن یک سبک زندگی مناسب و مفید ، می تواند بسیاری از مشکلات اجتماعی و فرهنگی انسان را حل نماید .خانواده هایی که دارای سبک زندگی متناسب با فرهنگ ، دین و مذهب شیعه هستند کمتر دچار مشکلات فرهنگی واجتماعی می شوند .

, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, پیک هشترود,

بدون شک داشتن سبک زندگی اسلامی ، ضامن امنیت معنوی انسان در این دنیا و جهان آخرت است . زندگی، بر اساس انتخاب‌ها شکل می‏‌گیرد و مجموعه انتخاب‌های هر فرد، سبک زندگی خاصی را برای او رقم می‌‏زنند. این انتخاب‌ها، خود ریشه در بینش‌ها و تمایلات فرد دارند که این دو نیز، خود در بستر وسیعی از عوامل شخصی و اجتماعی نضج می‏‌گیرند. عواملی که ممکن است گاه انتخاب‌هایی ناخودآگاه و حتی غیراختیاری را پیش روی انسان قرار دهند.

مفهوم «سبک زندگی» از جمله مفاهیم علوم اجتماعی و علم جامعه شناسی و مردم شناسی است که اخیراً و در دهه اخیر بسیار مورد توجه عالمان علوم اجتماعی و مدیران فرهنگی قرار گرفته است؛ سبک زندگی معنایی است که از به هم تنیدگی و پیوند و نظام وارگی و شبکه ای بودن عوامل متعددی که در شیوه های زندگی یا اقلیم های زیستن انسان تأثیر می گذارند، به وجود آمده است.

ناگفته پیداست که در این زمینه، تضاد جدی بین فرهنگ غرب و فرهنگ خودی وجود دارد و تعریفی که فرهنگ اسلامی‌ـ‌ایرانی از زندگی و خوب و بد بودن آن بر اساس آخرت‌گرایی و نقش مزرعه بودن زندگی دنیوی برای زندگی اخروی، که هدف اصلی و زندگی واقعی است، برایمان دارد؛ درست در نقطه‌ی مقابل فرهنگ غربی است که بر مبنای مکتب اومانیسم و لذت‌گرایی و هدف غایی بودن زندگی دنیوی استوار است.

این دو جهان‌بینی دقیقاً در نقطه‌ی مقابل هم قرار دارند و بی‌گمان این اختلاف دیدگاه در بررسی وضعیت سبک «زندگی» و خوب و بد بودن آن و برنامه‌ریزی برای اصلاح آن تأثیر تام ‌و ‌تمام خواهد گذارد؛ چه بسا بر اساس دیدگاه اسلامی در بررسی سبک «زندگی»، توجه به برخی رفتارها و مصارف مورد توجه باشد یا حتی در اولویت باشد که در دیدگاه غربی توجه به آن‌ها اصلاً بی‌مورد باشد و آن‌ها را اصولاً داخل در سبک زندگی نداند که به تبع این وضعیت، برنامه‌ریزی در خصوص اصلاح وضعیت سبک زندگی نیز کاملاً متفاوت خواهد بود. بر اساس سبک زندگی اسلامی، اگر دنیا ارزشی دارد، از آن حیث است که می‌تواند ابزاری باشد برای نیل به سعادت اخروی و زندگی واقعی وگرنه به سبب زوال‌پذیری و و توأم بودن آن با سختی‌ها و… ارزش واقعی ندارد و جز بازیچه ای موقتی برای کسانی که از خدا غافل شده‌اند نیست.

رسیدن به سبک زندگی مطلوب اسلام و ارزیابی سبک زندگی موجود در جوامع مسلمان در گرو دانستن شاخص های زندگی اسلامی است. بر اساس فلسفه زندگی برآمده از آیات و روایات، سبک زندگی اسلامی ریشه در شکوفایی ارزش های عقلی و فطری داشته، در حیات عقلانی تجلی می یابد. حیات طیبه اسلامی، رهاورد سبک فردی عقلانی و سلوک اجتماعی عاقلانه است. برخی مولفه های سبک زندگی اسلامی در بعد فردی عبارت اند از: برنامه ریزی نیکو و برنامه های نیکو، نیکوگفتاری و گفتارهای نیکو، نیکوخوری و خوراک نیکو و نیکوخوابی و رویاهای نیکو. مفاهیم دیگری همچون سلوک متواضعانه و در عین حال عزتمندانه و نیز سلوک متعبدانه، عادلانه، متعادلانه، صادقانه، مسئولانه و مجاهدانه از مولفه های سلوک اجتماعی عاقلانه شمرده می شوند. مجموعه این مولفه ها، حیات طیبه انسانی و سبک زندگی اسلامی را تشکیل می دهند.

مولفه های سبک زندگی اسلامی در رفتار نبوی:

۱-زهد و پارسایى

نبى گرامى اسلام(ص) در زندگى خویش الگوى زهد در دنیا بوده و ازلذایذ دنیوى روگردان بود و زهد آن حضرت از دلایل صدق نبوت وى بود. دنیا به آن بزرگوار -به‏ویژه پس از فتح مکه – روآورده بود ولى شیوه حضرت در خوراک و پوشاک و اثاثیه منزل تغییر نکرد.

۲-عبادت حضرت

یکى از بزرگ ترین مظاهر عبادت آن حضرت این بود که در کلیه حالات، تسلیم الهى بوده و رو به سوى او داشت و کسى که با تسلیم در برابر حقّ، رو به سوى خدا آرد، بهترین و برترین مظاهر دیانت را به منصه ظهور گذاشته است. خداى سبحان فرمود: «وَمَنْ أَحْسَنُ دِیناً مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَمُحْسِنٌ».

پیامبر اسلام(ص) بیش ازدیگران به عبادت مى‏پرداخت. عشق و علاقه به عبادت در ژرفاى قلبش جاى گرفته بود. وى با خدا مرتبط بوده و خویشتن را در راه او فانى ساخته بود و عبادت و پرستش خدا جزئى از هستى او را تشکیل مى‏داد.

۳ـ تقسیم وقت

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در خانه اوقات خود را به سه بخش تقسیم مى کرد:

بخشى براى «خدا». در این بخش به عبادت و نماز و تهجّد مى پرداخت. بخشى براى«خانواده» و گفتگو و انس گرفتن با آنان و تأمین نیازهاى روحى و عاطفى و … بخشى هم براى «خود» و «مردم»، چون در اوقات حضور آن حضرت در خانه نیز، مراجعین با وى کار داشتند.

۴ ـ هم غذایى با اهل خانه

اینکه کسى تنها غذا بخورد، یا حاضر نباشد افراد خانواده و خدمتکاران، با او بر سر یک سفره بنشینند و غذا بخورند، اخلاقى جاهلانه است و نشان از روحیه استکبارى مى دهد. اولیاى خدا، متواضعانه با اهل خانه و خادمان هم غذا مى شدند و بر سر یک سفره مى نشستند.

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) همه رقم غذا مى خورد و نسبت به نوع غذا و کیفیت طبخ، ایراد نمى گرفت و از آنچه خدا حلال کرده است، همراه با خانواده و خدمتکاران غذا مى خورد، آن هم نشسته بر زمین، چه در خانه خود و چه در میهمانى، از هر چه آنان مى خوردند و در هر چه و بر هر چه آنان طعام مى خوردند. اگر مهمان مى آمد همراه با مهمان طعام مى خورد. محبوبترین غذا و سفره در نزد او، آن بود که افراد بیشترى سر سفره نشسته باشند.

۵ ـ رختخواب ساده

ساده زیستى، در همه مظاهر زندگى آن حضرت آشکار بود. رختخواب او پوستى بود که داخل آن لیفه و پوشال خرما پر شده بود. بالش او نیز چنین بود. زیراندازش یک عبا بود، که گاهى هم آن را دولا مى کرد و بر آن مى نشست و یا مى خوابید.

اغلب بر حصیرى مى خوابید و جز آن، زیر آن حضرت چیزى نبود و چون به رختخواب مى رفت، به پهلوى راست مى خوابید و دست راست خود را زیر صورت راست خود قرار مى داد.

۶ ـ خواب و بیدارى

به فرموده امام باقر(علیه السلام) رسول خدا(صلى الله علیه وآله) هرگاه از خواب برمى خاست به سجده در پیشگاه خدا مى پرداخت. هنگام خواب، مسواک را بالاى سر خود مى گذاشت. همین که بیدار مى شد، شروع مى کرد به مسواک زدن … هر شب، سه بار مسواک مى زد: یک بار قبل از خواب، یک بار وقتى از خواب براى نماز شب بیدار مى شد، و یک بار هم وقتى که مى خواست براى نماز صبح، از خانه به مسجد برود.

چون بیدار مى شد مى فرمود: «حمد خدایى را که پس از مرگم مرا زنده کرد. پروردگارم آمرزنده و شکور است».

۷ـ خنده رویى

لبخند، محبت مى آورد و کدورت را مى زداید. از این شیوه محبّت آور، رسول خدا فراوان استفاده مى کرد. اغلب خندان و متبسّم بود، مگر آنگاه که قرآن فرود مى آمد، یا در حال وعظ و پند دادن بود.

۸ـ ادب در برخورد

حالت و گفتار هر کس در اوّلین لحظه برخوردش با مخاطبان آینه اى است که درون را نشان مى دهد. سلام گفتن و دست دادن و مصافحه کردن، نشان ادب، تواضع و حسن خلق است.

۹ـ تفقّد و احوالپرسى

آگاهى «پیشوا» از حال و وضع «پیروان» و خبرگیرى از مشکلاتشان و سر زدن به خانه هایشان نیز از اسباب نفوذ در دلهاست. رسول خدا(صلى الله علیه وآله)از یاران خود غافل نمى ماند و رابطه ها را همچنان زنده و قوى نگاه مى داشت.

۱۰ـ مردمى زیستن

آنچه آن حضرت را به مردم نزدیک مى ساخت و با او احساس «خودى» مى کردند، رفتار مردمى و اخلاق متواضعانه و دور از تکلّف او بود. با آنکه از نظر فکر، علم، عصمت، پاکى و فضایل روحى و معنوى، در سطحى بالاتر از مردم بود و افراد عادى باافق معنویّت و کمال وجودى او فاصله هاى بسیار داشتند، اما نحوه معاشرت و برخورد رسول خدا(صلى الله علیه وآله)مردمى بود، هم در حرف زدن در سطح مردم سخن مى فرمود، هم در معاشرت، با توده خلق الله، خود را هم افق مى ساخت.

۱۱ـ مراعات حال دیگران

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) مظهر رأفت الهى و نسبت به مؤمنان «رؤوف و رحیم» بود، این رأفت و رحمت، در موارد بسیارى از رفتار و سیره اش متجلّى بود، حتّى در نماز و خطبه و سخنرانى.

۱۲ـ روحیّه بزرگوارى

این که انسان، از خطاى دیگران در گذرد، عذرخواهى افراد را بپذیرد، کسى را بر لغزش هایش سرزنش و ملامت نکند، خواسته کسى را ردّ نکند، به سخن چینى و ذکر معایب دیگران گوش ندهد، دست و دل باز و اهل جود و کرم باشد.

۱۳ـ صبورى و تحمّل

در مدیریت اجتماعى و اخلاق معاشرت، صبر بر جفاها و تندى ها و صبورى در برابر ناملایمات و حرف هاى خشن دیگران، از عوامل عمده موفّقیّت است. حضرت رسول(صلى الله علیه وآله)این خصلت ها را در اوج خود دارا بود.

۱۴ـ بى تکلّف

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) در مجالس، جاى خاصّى را براى خویش تعیین نمى کرد. هر جا که جا بود مى نشست و یاران را نیز به همین مسأله فرمان مى داد. روى زمین مى نشست و روى زمین غذا مى خورد.

۱۵ ـ جلوس مؤدّبانه

نحوه نشستن در حضور دیگران، فرهنگ و تربیت انسان را نشان مى دهد. پیامبر اعظم(صلى الله علیه وآله) بیش از همه ادب اجتماعى را مراعات مى کرد. هرگز دیده نشد که پاى خود را در حضور دیگران، دراز کند.

۱۶ـ حفظ حریم ها

به روایت امیر المؤمنین(علیه السلام): مجلس پیامبر، مجلس بردبارى، شرم و حیا، صدق و امانت بود، سر و صدا و فریاد در آن مجلس شنیده نمى شد، حرمت افراد مورد هتک قرار نمى گرفت، و در پى لغزش دیگران و عیب جویى از آنان نبودند، همه اهل پیوند و صفا و ارتباط بر محور تقوا بودند، بزرگان و سال خوردگان مورد تکریم و احترام قرارمى گرفتند.

۱۷ـ رسیدگى به مشکلات

محضر رسول خدا(صلى الله علیه وآله) جلسه طرح نیازها از سوى مردم و پاسخگویى و اجابت از سوى آن حضرت بود. از این رو از با برکت ترین مجالس محسوب مى شد. وقتى کسى در خدمت پیامبر بود و نیاز و کار را مطرح مى کرد، آن حضرت آن قدر تحمّل مى کرد و گوش مى داد تا سخن او به پایان برسد. اگر در توانش بود، حاجت او را برمى آورد، وگرنه با گفتارى دلنشین او را خرسند مى ساخت. آن قدر تحمّل نشان مى داد که طرف برخیزد و برود، نه اینکه پیامبر، کلام او را نیمه کاره رها کند و در پى کار خویش رود.

۱۸ ـ احترام به دیگران

پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله) سعى مى کرد در حضور او حرمت اشخاص حفظ شود و احساس کرامت و عزّت کنند. یکى از نمادهاى این حرمت گذارى، مراعات حال تازهواردین و جادادن به آنان است

۱۹-فروتنى آن بزرگوار

پیامبر(ص) در زندگى خویش منتهاى تواضع و فروتنى را از خود نشان داد. در باب رفتار رسول خدا(ص) آمده است که آن حضرت در آخر مجلس مى‏نشست و در مورد هر یک از افرادى که با او نشسته بودند به گونه‏اى یکسان برخورد مى‏کرد که

شخص تصور نکند دیگرى که در مجلس نشسته از او بیشتر مورد احترام پیامبر است.

۲۰ـ مردم دارى

رسول خدا(صلى الله علیه وآله) به تشییع جنازه مى رفت و در دورترین نقطه شهر «مدینه» به عیادت مریض مى پرداخت

۲۱ـ کمک در خانه

از فضایل یک انسان خودساخته، آن است که در کارهاى خانه، به همسر خود کمک کند چه در نظافت خانه و وسایل، چه در امور طبخ و خوراک و چه هر کاردیگرى.پیامبر خدا(صلى الله علیه وآله) در خانه، کفش و لباس خود را وصله مى کرد، در را مى گشود، شیر گوسفند و شتر را مى دوشید، همراه خادم خانه گندم آرد مى کرد و اگر خدمتکار خسته مى شد، به او کمک مى کرد و وسایل وضوى خویش را خود برمى داشت و مى گذاشت.

۲۲-بلاغت و حکمت

رسول اکرم(ص) فصیح‏ترین فرد عرب بود و با عباراتى شیوا و واضح و به شیوه‏اى جامع وسرشار از حکمت و به دور از ابهام سخن مى‏گفت. سخنان آن حضرت به گونه‏اى ساده وروشن و بى‏زیادت و کاستى بود که هرکس با او مى‏نشست، سخن او را حفظ مى‏کرد.پیامبرخدا(ص) جز به حق دعوت نمى‏کرد و حکیمانه سخن مى‏گفت. سخنان حکمت‏آمیزى که با شیوه‏اى بلیغ در دل‏ها راه مى‏یافت و با سخنان غیر بلیغ تفاوت داشت و از همین رهگذر است که سخنان رسول اکرم(ص)در قوم او تأثیرى ژرف داشت که این گونه تأثیر در سخنان دیگران نبود.

۲۳-رأفت و مهربانى

رأفت و مهربانى پیامبر خدا(ص) در دفع ضرر و زیان از مسلمانان و جلب منافع آنها تجسم یافته بود

مهربانى و عطوفت پیامبر(ص) تا آنجا گسترش داشت که به حیوانات بى‏زبان هم رسیده بود. وى به حیوانات مهربانى مى‏کرد و سفارش مى‏فرمود که با آنها مهربانى کنند.

منابع :

http://www.pazhoheshkade.ir

http://www.aviny.com

http://www.noormags.ir

http://abnews.ir