گروه تروریستی داعش فرصتی برای همگرایی منطقه ای
منطقه خلیج فارس به عنوان یک منطقه مهم و استراتژیک در حال حاضر بنا به برخی دلایل شاهد ناآرامی است، اختلافات در نقاط مختلف جهان نظیر اسپانیا، کانادا، برخی مناطق آفریقا و مناطق دیگر نیز وجود دارد ولی همواره در طول تاریخ ماهیت درگیری ها در این منطقه تفاوت های زیادی با دیگر مناطق دارد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از زنجانم، اختلافات قومیتی و ایدئولوژیکی، درگیری های مرزی، بحث انرژی و اهمیت آن و مسائلی از این قبیل نوع درگیری ها را در منطقه خلیج فارس با دیگر مناطق جهان متمایز ساخته است. علاوه به موارد فوق، حضور کشور های خارج از منطقه را نیز باید اضافه کنیم که به نظر می رسد حضور همین نیروها دلیل بر اهمیت این منطقه برای کشور های دیگر است. وجود مناطق نفت خیز در منطقه و دار بودن بیش از نیمی از ذخایر اثبات شده نفت و گاز جهان در این منطقه برای تامین انرژی غرب حائز اهمیت است، به نوعی تامین انرژی مورد نیاز کشور ها این منطقه را تبدیل به منطقه استراتژیک برای توسعه کرده است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زنجانم,وجود گروه های تروریستی امروز تبدیل به مهم ترین چالش برای منطقه شده است، وجود گروه هایی مانند القاعده، گروه های ضد شیعی در پاکستان، گروه های تروریستی در عراق و افغانستان همواره ناامنی در منطقه را گسترش داده است و به دلیل استقرار این گروه ها در مناطق مرزی کشور های منطقه، این ناامنی ها حالت فراقلمرویی تبدیل شده به نحوی که تبعات اقدامات آنها،سایر کشورهای خارج از درگیری را نیز وارد معادلات ناخوشایند کرده است. با جنگ سوریه، اعضای گروه های تروریستی که در مناطق مختلف حضور داشتند گرد هم آمدند و با استفاده از فضای به وجود آمده در سوریه توانستند به نوعی خود را بازسازی کنند. حمایت کشور هایی مثل عربستان، قطر، آمریکا و دیگر کشور های مخالف حکومت بشار اسد نیرویی را سازماندهی کرد که قدرتی فراتر از حد تصور را برای این گروه ها به وجود آورد. مشکل همیشگی منطقه یعنی اختلافات ایدئولوژیک کشور هایی مثل عربستان، قطر از یک طرف و ایران و سوریه را در مقابل هم قرار داد که با صرف هزینه های سنگین در جنگ سوریه تلفات انسانی زیادی را شاهد بودیم. اگر بحران سوریه را در قالب بحران ها بخواهیم تقسیم بندی کنیم بحران مدیریتی مناسب ترین قالب برای تحلیل محسوب میشود که سوء مدیریت به علاوه دخالت کشور های مختلف این بحران را تبدیل به بحران بین المللی کرد. واگرایی در جمع کشور های منطقه به وضوح خود را با بحران سوریه نشان داد و این فرصتی را برای کشور های غربی به خصوص آمریکا فراهم کرد که مثل همیشه از این فضای به وجود آمده نهایت استفاده را ببرد و با هزینه دیگر کشور ها اهداف خود را دنبال کند.
,همین اختلافات و درگیری ها در منطقه و جنگ علنی میان کشور ها در خصوص سرنگونی و یا بقای حکومت اسد فرصت مناسبی را برای گروه های تروریستی مهیا کرد تا با بازسازی خود بتوانند حضوری موثر در منطقه داشته باشند. یکی از مهم ترین گروه های تروریستی که در منطقه در طول تاریخ آن به وجود آمده داعش یا حکومت شام و عراق است که به نوعی از لحاظ ماهیت و عملکرد تفاوت های عمده ای با گروه های دیگر دارد.
,این گروه را می توان گروهی شورشی نامید، گروهی که در عراق و سوریه حضوری فعال دارند و خود را کشوری مستقل می داند و با تصرف قسمت هایی از عراق و سوریه ادعای تاسیس کشوری جدید را دارد حتی صدور روادید و دعوت از مقامات دولت ها برای شناسایی در این راستا انجام شده است، که با رهبری ابوبکر البغدادی از جهاد گرایان سلفی جدا شده از شبکه القاعده روز به روز فعالیت های خود می افزاید. در نقشه ترسیم شده توسط این گروه خراسان بزرگ و شمال آفریقا و اندلس نیز دیده میشود. تخریب مساجد و بناهای مذهبی از جمله کارهایی است که داعش صورت می دهد.
,بازگشت به مرز های پیش از جنگ جهانی اول از آرمان های این گروه به شمار می رود،القاعده نسبت داعش به خود را رد کرده است، کشور خاصی نیز حمایت از این گروه تروریستی را تایید نمی کند، سوال اساسی اینجاست که این گروه توسط و تحت حمایت چه کشوری به وجود آمده است؟ توانمندی این گروه تروریستی به چه میزان است؟ مواضع آمریکا و کشور های غربی بر چه اساسی است؟ و سوالاتی از این قبیل که ذهن پژوهشگران را به خود مشغول ساخته است.
,دکتر فرشید جعفری از اساتید دانشگاه در مقاله ای عنوان می کند که این گروه ماهیتی متفاوت با گروه های تروریستی دیگر دارد و دقیقا نقاط کور حاکمیت در دو کشور عراق و سوریه را نشانه رفته است. و توانسته از خلاء موجود در این کشور ها نهایت بهره برداری را بکند.
,جدای از چگونگی تشکیل این گروه تروریستی و عملکرد و اهداف آن، نوع واکنش به این گروه از سوی کشور های مختلف از نقاط عطف به شمار میرود، کشور های منطقه، غرب و حتی کشور هایی که از صحنه درگیری های منطقه ای به دور هستند در خصوص مخالفت با این گروه به نوعی اتفاق نظر دارند، هر چند در نوع برخورد با آن همچنان اختلافاتی وجود دارد این نکته ای بود که قبل از ورود به بحث اصلی باید به آن اشاره می کردم.
,نوع نگاه آمریکا به گروه داعش انتقادات زیادی را متوجه این کشور کرده است، آمریکا در خصوص این گروه تروریستی در وهله اول منافع خود را مد نظر قرار داده است. ایالات متحده آمریکا به عنوان یکی از بازیگران اصلی بحران سوریه و جنگ داخلی عراق برخورد دو گانه ای را با گروه تروریستی داعش در این دو کشور داشته است. استفاده از قدرت سخت در سوریه، بنا به نوع حاکمیت این کشور و وجود حکومتی که در راس آن بشار اسد قرار داد و برخورد در نوع دیگر در عراق، که اگر بخواهیم در قالب تئوری سیستمی این موضوع را تحلیل کنیم، اولویت منافع آمریکا بر سایر موارد ترجیح داده میشود و مسائلی مانند حقوق بشر، تروریسم و حاکمیت دولت ها در حاشیه قرار می گیرند. در خصوص برخورد با این گروه که به صورت بی رحمانه ای نظامیان و غیر نظامیان را در صورت مقاومت به بدترین حالت ممکن قتل عام میکنند صدای واحدی به گوش می رسد و دولت ها مخالفت خود را با آن اعلام میکنند ولی در این موضوع هم بحث منافع برای کشور های منطقه و خارج از آن اولویت دارد، نوع نگاه ایران به داعش با نگاه آمریکایی متفاوت است، و هر دو طرف یکدیگر را متهم میکنند، ایران حمایت اعراب و آمریکا از داعش و دیگر گروه های تروریستی را زیر سوال می برد و گروه مقابل ایران را به دخالت در امور داخلی دیگر کشور های منطقه متهم میکنند و به بهانه حمایت از تروریسم و نقض حقوق بشر علیه ایران خواستار اقدام جامعه جهانی هستند، قرار ندادن نام ایران یا عدم تمایل ایران در همراهی با ائتلاف ۴۰ کشور علیه داعش نمونه ای از این بی اعتمادی هاست.
,نکته اینکه در خصوص این گروه تروریستی یک ائتلاف جهانی تشکیل شده است و این یک فرصت خوب برای همکاری است، قطعنامه ۲۱۷۰، گزارش دیده بان حقوق بشر و همانطور که گفته شده ائتلاف کشور ها علیه این گروه، به نوعی می توان گفت فرصتی را برای همکاری علیه تروریسم در منطقه ایجاد کرده است. اگر کشور ها اهداف خود را براساس نه منافع خود بلکه واقعیت های موجود مشخص کنند فرصتی به وجود خواهد آمد که می تواند حداقل یک همکاری منطقه ای را فراهم آورد،به عنوان راهکار برای این موضوع میتوانیم به کنار گذاشتن اختلافات ایدئولوژیک از سوی کشورهای منطقه،قبول نقش ایران و همکاری با این کشور اشاره کنیم،کشورهای دیگر باید نقش منطقه ای ایران را بپذیرند و به این درک برسند که حل مساله داعش بدون حضور ایران امکان پذیر نیست و ایران نیز باید دید مثبت به همکاری در این زمینه نگاه کند و منافع خود را در درجات بعدی قرار دهد.
,البته بحث از همکاری نزدیک در خصوص داعش موانع اساسی را نیز در پیش رو دارد، حمایت مادی کشور های عربستان، قطر و ترکیه از این گروه تامل برانگیز است، کمک های مالی عربستان و قطر همانطور که در یادداشت های قبلی به آن اشاره کردم به دلیل رقابت با جمهوری اسلامی ایران است و برای مقابله با اهداف ایران حاضر به پرداخت هر هزینه ای هستند که بیشتر این هزینه ها هم به دلیل مسائل ایدئولوژیک است ولی در خصوص حمایت های ترکیه باید این نکته را یاد آور شویم که کشور ترکیه در خصوص هر موضوعی در منطقه موضعی را اتخاذ می کند که براساس منافع خود باشد و این موضوع در تحولات منطقه همواره وجود داشته است، در خصوص گروه تروریستی داعش هم همین موضوع تکرار شده است بیشتر نفت استخراجی داعش توسط ترکیه خریداری می شود و ترکیه به دلیل قیمت کم خریدار اصلی نفت داعش محسوب میشود.
,این نوع برخورد های دوگانه با گروه داعش بر مبنای منافع ملی هر یک از بازیگران منطقه ای و بین المللی، نمی تواند راهکار مناسبی برای مقابله با گروه داعش باشد و تا زمانی که یک دیدگاه مشترک به وجود نیامده است برنامه های پیشبینی شده به موفقیت نخواهد رسید.
,در خصوص نابودی داعش هم نکته مهم این است که نباید فقط به بعد نظامی گروه تمرکز کرد زیرا ثروت ۲ میلیارد دلاری داعشی قدرت هرگونه مانور را به این گروه میدهد و این نشان از قدرت اقتصادی این گروه دارد و درآمد روزانه ۳ میلیون دلاری این گروه علاوه بر کسب غنایم جنگی روز به روز به قدرت اقتصادی این گروه می افزاید.، و این نکته به خوبی مشخص می سازد که علاوه بر بعد نظامی باید منابع مالی این گروه نیز برای تحمیل شکست به آن ها از بین برود.
,اهداف مدنظر داعش را می توان اهدافی سیاسی عنوان کرد اهدافی مثل به چالش کشیدن کشور های منطقه، تضعیف حاکمیت در عراق و سوریه و تضعیف ایران در یک جنگ طولانی، این ها اهدافی هستند که توسط یسرا الجندی استاد دانشگاه مصر عنوان شده است. این اهداف مشخص شده توسط داعش و حمایت برخی کشور ها از آن سوالات زیادی را در ذهن پژوهشگران ایجاد می کند. تشکیل ائتلاف علیه داعش از یکسو و حمایت از آن از سوی دیگر؟ برخورد دوگانه با گروه مستقر در عراق و سوریه؟
,و سوالاتی از این قبیل که یک پاسخ برای آن می توان عنوان کرد، این نوع موضع گیری ها و برخورد های فقط براساس اهداف مشخص شده و منافع کشور هاست که صورت می گیرد و مردم در مناطق مختلف قربانی اصلی این نوع برخورد هاست. وقتی صحبت از حقوق بشر و بشر دوستانه میشود و کشور ها همواره احترام به حقوق انسانی را لازم می دانند در حالی که در عرصه عمل، همواره کشورها در اندیشه تامین منافع بلند مدت خود میباشند. به عبارت دیگر حوادث منطقه خاورمیانهِ امروز- از قبیل بحران انسانی در سوریه و خطرات داعش برای امنیت منطقه- و عکس العمل های متفاوت و توام با تردیدهای چندگانه از سوی کشورهای منطقه و جهان، در بستر تاریخی ، یادآور تجارب تاریخی تاسف بار حادث شده در بحران بالکان اوایل دهه ۱۹۹۰ (بحران بوسنی و هرزگوین) و سیاستهای چندگانه، غیر منسجم و توام با تردید کشورهایی اروپایی در برخورد با آن می باشد. در این راستا میتوان به سیاستهای چندگانه اروپا، سازمان ملل، آمریکا، ترکیه، ایران در قبال حکومت بشار اسد، اقدامات گروه داعش، مسائل بشردوستانه پناهجویان سوری…..اشاره کرد.
,به طور مشخص طرح آمریکا برای منطقه با مشکلاتی مواجه است، سرنگونی بشار اسد با شکست مواجه شده است، و تضعیف مقاومت در سوریه دیگر برنامه آمریکا نیز با مشکل مواجه شده است، و خلل در مردم سالاری نوپای عراق هم به نوعی امری غیر ممکن تلقی میشود، با این فرض ها برای حل بحران منطقه نوعی همگرایی در بین کشور ها امری لازم و ضروری است، در یادداشت های قبلی فرصت های اقتصادی را عاملی برای همکاری عنوان کردم ولی گروه تروریستی داعش به نظر می رسد به نوعی فضای سیاسی را نیز برای همکاری ایجاد کرده است و کشور های منطقه و خارج از منطقه که تاثیر گذار در مسائل منطقه خاورمیانه و به خصوص خلیج فارس هستند می توانند از این فرصت به وجود آمده برای همکاری استفاده کنند، ولی پیش شرط اصلی این همکاری تغییر در نوع نگاه است، احترام متقابل همراه با نزدیک کردن دیدگاه ها و از بین بردن چالش های موجود به خصوص بحث منفعت محوری در اهداف کشور ها می تواند فضایی را به وجود آورد که با ایجاد یک همگرایی در میان کشور ها ثبات در منطقه حاکم شود، کشور ها باید این موضوع را درک کنند که ثبات در منطقه منافع همه آن ها را تامین خواهد کرد و بی ثباتی منافع کشور های خارج از منطقه را و درک صحیح از وقایع می تواند یک واقع بینی را به دور از هر چگونه مسائل ایدئولوژیک به دست آورد.
,,
نویسندگان: هادی نصیری / مصطفی نور علی سرخنی
,,
انتهای پیام/پ
]
ارسال دیدگاه