طلایه داران وحدت، شیخ محمود شلتوت(۲)
بدون شک فتوای کمنظیر بلکه بینظیر علامه مبنی بر جواز تعبد و پیروی از فقه مذاهب معتبری مثل شیعه مهمترین اقدام علامه در طول زندگی گهربارش بوده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از سنت نیوز: در شمارهی گذشته به بررسی بخشی از زندگینامه شیخ بزرگوار و اقدامات و موضعگیریهایی که داشت پرداختیم در این شماره قصد داریم با یاری خداوند متعال به اندیشهها و تفکرات وی در زمینه وحدت و تقریب مذاهب اسلامی بپردازیم و البته با هم فتوای تاریخی شیخ محمود شلتوت را نیز بررسی خواهیم کرد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از سنت نیوز: ,آیت شجاعت و اخلاص، علامه محمود شلتوت(۲)
, آیت شجاعت و اخلاص، علامه محمود شلتوت(۲),بی شک علامه محمود شلتوت از معدود عالمانی بود که به وحدت اسلامی اهتمام ویژه داشت. وی وحدت اسلامی را اینگونه تعریف میکند:«برادر دینی بین قلوب مسلمین پیوند برقرار میکند و آنها را همچون خانوادهای واحد میسازد. مسلمان از خوشحالی مسلمانان، خوشحال و از ناراحتی او ناراحت میشود. هنگامی که گمراه شد او را هدایت و هنگامی که اغفال شد او را ارشاد و هنگامی که ضعیف شد به او رحم میکند؛ و در یک جمله، آنگونه که برای خود میپسندد با او رفتار میکند.»(الاسلام عقیده و شریعه،ص ۴۴۵)
,در واقع علامه شلتوت مسلمانان را به یک خانواده تشبیه میکند که زیر یک سقف به نام اسلام زندگی میکنند و علیرغم داشتن اختلاف نظرها و سلایق گوناگون اما در سختی در کنار همدیگر هستند و از شادی هم خوشحال میشوند. این خانواده که پیامبر گرامی اسلام(ص) پدر آن میباشد حول یک محور که قرآن کریم نام دارد گردآمدهاند و همه آن را به عنوان نقطه مشترک پذیرفتهاند. شیخ در یکی از اشارات خود کتاب خدا و سنت رسولالله را وجه مشترک همهی مذاهب میداند و میگوید:«نهی از تفرقه، تفرقهی مذهبی را نیز در بر میگیرد؛ زیرا به رغم آنکه مذاهب فقهی اسلامی بسیار بوده و شیوههای آن مختلف است، از اصول واحدی که کتابالله و سنت پیامبر است، برگرفته شده است. ولی به رغم تعدد مذاهب و اختلاف در بسیاری از احکام و وجود آرای متعدد، همگان در نقطهای مشترک و سخنی واحد، گرد میآیند؛ این همان ایمان به مصادر اصلی و تقدیس کتابالله و سنت رسولالله(ص) است.»(روزنامهی جمهوری اسلامی،۱۹/۱۰/۷۹، ویژنامه، ص ۹)
,استعمار یکی از عواملی بود که شیخ همیشه آن را به عنوان یکی از موانع وحدت مسلمین گوشزد میکرد. استعمارگر هیچگاه راضی نمیشود امت اسلام به طور یکپارچه درآید. زیرا میداند در آن صورت، امت واحد در مقابل مطامع آنها خواهند ایستاد و به آنها اجازه نخواهند داد تا منافع آنها را تاراج کنند. بنابراین در برابر هر تلاشی که به وحدت مسلمین بینجامد، میایستد. در اینباره مرحوم میرزا خلیل کمرهای خاطرهای از شلتوت نقل میکند: اینجانب و هیئت همراه در سفر به مصر در دو نوبت با شیخ جامع ازهر، محمود شلتوت، دیدار داشتم؛…. ایشان در مورد دخالت بیگانگان فرمود: من از دیر زمانی حدود سی سال قبل درصدد دیدن فقه امامیه برآمدم و از عراق و ایران کتابهای فقهی امامیه را خواستم؛ ولی تا این اخیر که مصر از زیر زنجیر استعمار بیرون آمد، کتابها نمیرسید. بعد از فتح کانال، کتب شما آمد و من مطالعه کردم. حجت بر من تمام شد و آن فتوا را دادم؛ بدون اینکه تحت تاثیر هیچ مقامی یا سخنی بروم.(طلایهداران تقریب،ص ۱۹۵؛ به نقل از رابطه عالم اسلام، ناصرالدین کمرهای،ص ۷٫)
,جماعت تقریب مذاهب اسلامی در سال ۱۳۶۰ ه.ق. با هدف تقریب بین مذاهب اسلامی در قاهره تاسیس گردید. موسسین این مجموعه عبارتنداز: علامه محمدتقی قنی، علامه محمود شلتوت، شیخ محمدمصطفی مراغی، مصطفی عبدالرزاق و عبدالمجید سلیم. این جماعت بعدها تعطیل گردید و در ایران مجمعی با همان اهداف و به نام مجمع تقریب مذاهب اسلامی تاسیس گردید؛ علامه شلتوت این تشکیلات را میستاید و دربارهی آن میگوید:
,این نهضت تشکیل دارالتقریب که بر اساس اندیشهی جمعآوری مذاهب مختلف اسلامی صورت گرفت، طولی نکشید که از حقایق استوار و علمی در جهان و تاریخ فکر اسلامی به شمار آمد. و بر آن روح اصلاحطلبی، محبت و برادری میان مسلمانان سایه افکند. بیتردید این به منظور تحقق بخشیدن به کلام خداوند بود؛ آنجا که فرمود: تنها افراد با ایمانند که با هم طرح برادری میریزند. حال میان برادران خود صلح برقرار کنید و از خدا بتریبد؛ باشد که مورد رحمت او واقع شوید.(مردم و دین، ص ۹)
,در آنجا(دارالتقریب) مصری، کنار ایرانی، لبنانی، عراقی و پاکستانی مینشیند و در آنجا شافعی، حنبلی با شیعی با زیدی در گرد یک میز آمده، طنین صداهایشان به هم میپیچد. در آنجا دانش، اخلاق، تصوف، فقه وسایر مباحث مطرح است. به علاوه، روحبرادری، مهر، دوستی و حقیابی بر سراسر آنجا حکمفرماست.(مردم و دین، ص ۱۶٫)
,فتوای تاریخی علامه محمود شلتوت
, فتوای تاریخی علامه محمود شلتوت,فتوای کمنظیر بلکه بینظیر علامه مبنی بر جواز تعبد و پیروی از فقه مذاهب معتبری مثل شیعه بدون شک مهمترین اقدام علامه در طول زندگی گهربارش بوده است. علامه با این اقدام گام بسیار مهمی در راه تقریب مذاهب سنی و شیعه برداشت. البته شیخ عبدالمجید سلیم ریاست پیشین دانشگاه الازهر قصد داشت تا چنین فتوایی را صادر کند اما هنگامی که خواست این کار را انجام دهد، از طرف عناصر استکبار و استعمار، کتابی توهینآمیز نسبت به مقدسات اهل سنت منتشر و در بین اعضای دارالتقریب پخش شد. این کتاب که به یکی از علمای شیعه نسبت داده شده بود، بدون تاریخ و بدون ذکر محل و نام چاپخانه در اختیار اعضا قرار گرفت؛ این امر باعث شد تا شیخ سلیم نتواند فتوای خود را صادر کند و بعدها هم از دنیا رفت. اما سرانجام علامه شلتوت در روز بابرکت ۱۷/ربیع الاول/۱۳۷۸ه.ق همزمان با میلاد حضرت پیامبر اکرم(ص) و میلاد امام صادق(ع) رییس فقه جعفری، فتوای تاریخی خود را صادر کرد.
,فتوای علامه شلتوت دارای سه عنصر اصلی میباشد:
,- هیچ مسلمانی ملزم نیست که حتماً تابع یکی از مذاهب چهارگانه فقهی اهل سنت باشد؛ بلکه هر مسلمانی در انتخاب هر یک از مذاهب فقهی آزاد است.
- انتقال از یک مذهب فقهی به مذهب فقهی دیگر جایز است.
- هر مسلمانی اگر چه سنی باشد، میتواند طبق فقه شیعهی امامیه عمل کند.
از معظم له سوال شد که آیا پیروی از مکتب امامیهی اثنیعشری مغایرتی با دین ندارد؟
,و آن جناب پاسخ داد: … مکتب جعفری معروف به مذهب امامی اثنی عشری، مکتبی است که شرعاً پیروی از آن مانند پیروی از مکتبهای اهل سنت جایز میباشد….(برای مشاهدهی متن کامل فتوا میتوانید به”همبستگی مذاهب اسلامی، ص ۳۴۵ مراجعه فرمایید.) البته لازم به ذکر است که متن فتوا به خط علامه شلتوت به کتابخانه آستان قدس رضوی اهداء گردیده است.
,با توکل بر خدا در شمارهی بعد که درواقع آخرین شماره از سری شمارههای معرفی علامه خواهد بود؛ به اتفاقاتی که پس از اعلام فتوا برای علامه رخ داد میپردازیم و برخی از ریزاندیشههای وی را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
]
ارسال دیدگاه