تاریخ یک مناقشه؛
طب سنتی در ایران
خوشبختانه با تلاش علاقه مندان فرهنگ و تمدن ایران اسلامی طراحی و راه اندازی رشته طب سنتی در وزارت بهداشت فراهم شد و در حال حاضر در سه رشته «طب سنتی»، « داروسازی» و «اخلاق و حقوق پزشکی» اقدام به پذیرش دانشجو می گرد...[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، شاید امروز کمتر کسی در یکی از کانال های تلویزیون سخن از طب سنتی یا طب اسلامی را نشنیده باشد. شاید عده ای نیز به خوبی از دعوای بین طب سنتی و پزشکی نوین آگاه اند. در فضایی که هرکدام به زیر سوال بردن و نفی مبانی یکدیگر مشغول هستند اما نگاهی منصفانه حاکی از آن است که این دو علم می توانند به خوبی مکمل یکدیگر عمل نمایند. شاید همین دیدگاه بود که به تأسیس دانشکده های طب سنتی در میان دانشگاه های علوم پزشکی منجر شد و پیام مقام معظم رهبری نیز خود به مطلبی عمیق اشاره دارد آنجا که ایشان فرمودند «تأسیس دانشکده طب سنتی برای من یک مژده است».
, شبکه اطلاع رسانی دانا, صاحب نیوز, شاید امروز کمتر کسی در یکی از کانال های تلویزیون سخن از طب سنتی یا طب اسلامی را نشنیده باشد. شاید عده ای نیز به خوبی از دعوای بین طب سنتی و پزشکی نوین آگاه اند. در فضایی که هرکدام به زیر سوال بردن و نفی مبانی یکدیگر مشغول هستند اما نگاهی منصفانه حاکی از آن است که این دو علم می توانند به خوبی مکمل یکدیگر عمل نمایند. شاید همین دیدگاه بود که به تأسیس دانشکده های طب سنتی در میان دانشگاه های علوم پزشکی منجر شد و پیام مقام معظم رهبری نیز خود به مطلبی عمیق اشاره دارد آنجا که ایشان فرمودند «تأسیس دانشکده طب سنتی برای من یک مژده است».,اگر چه طب را باید از جمله کهنترین و ریشه دارترین علوم و فنون در مجموعه ى تمدن بزرگ ایران به شمار آورد، اما گسترش دین مبین اسلام در ایران و تحوّلات عظیم ناشى از آن چنین ایجاب مى کند که تاریخ طب ایران طى دو مقطع جداگانه امّا پیوسته ى پیش از اسلام و پس از اسلام مورد بحث و بررسى قرار گیرد. در این مقاله به تاریخچه ای کوتاه از طب در قرون مختلف می پردازیم و در مقاله بعدی مبانی طب سنتی را تشریح خواهیم کرد.
,
, , دوره قبل از اسلام
, دوره قبل از اسلام, دوره قبل از اسلام,طب آریایى ها: مهمترین اطلاعات از طب این دوران را مى توان از کتاب اوستا استخراج کرد. زرتشت پیش از آنکه به جنبه درمانى توجه داشته باشد، به طب بهداشتى و پیشگیرى توجه داشته و براى پیشگیرى و جلوگیرى از اشاعه ى بیمارى ها، مقرّراتى وضع نموده است. برخى از این مقرّرات و توصیه ها عبارتند از: آلودگى آب گناه کبیره است؛ ظروف آبخورى هر شخص باید مجزا باشد؛ مگس و حشرات موذى منشأ سرایت بیمارى ها هستند و باید کشته شوند؛ لمس و شستشوى میت باید با دستکش مخصوص انجام گردد…
, طب آریایى ها:,دوره ى هخامنشیان: در این دوره تربیت پزشکان در سه مرکز بزرگ ایران یعنى همدان، پرسپولیس و رى انجام مى گرفته و دروس پزشکى شامل علوم تجربى و نظرى بوده است. در دوره ى هخامنشیان، به علت توّجه پادشاهان به علم، بستر مناسبى جهت پیشرفت و ارتقاى علم پزشکى فراهم شده بود و طبابت تحت قانون هاى خاصى انجام مى گرفت.
, دوره ى هخامنشیان:,سلسله ى سلوکیان: پس از حمله اسکندر مقدونى به ایران سلوکوس اول، سلسله ى سلوکیان را تأسیس کرد. اسکندر پس از شکست دادن داریوش سوم، آخرین پادشاه هخامنشى، به بررسى کتاب ها و نوشته هاى ایرانیان پرداخت و برخى از آنها را به زبان یونانى و قبطى ترجمه کرد و اصل آنها را سوزاند و بدین طریق قسمتى از دانش ایرانیان در زمینه هاى طب، نجوم، کشاورزى و به یونان وارد گردید. مى توان گفت قسمتى از علومى که در این دوره به یونان منتقل گردید، در دوره هاى بعدى به عنوان دانش یونانى به ایران بازگشت.
, سلسله ى سلوکیان:,دوره ى ساسانیان: در این دوره رشد مراکز علمى و دانشگاهى چه از نظر کیفى و چه از نظر کمّى به مراتب بیشتر از دوره هاى قبل بوده است مهمترین اتفاق براى علم پزشکى در دوره ى ساسانیان، تأسیس دانشگاه و بیمارستان جندىشاپور بود. این دانشگاه یکى از مهمترین مراکز علمى و مرکز مبادله ى علوم مختلف بین ایران و سایر کشورهاى جهان بوده است.
, دوره ى ساسانیان:,دوره ى پس از اسلام
, دوره ى پس از اسلام, دوره ى پس از اسلام,طب ایرانى را مى توان ادامه و آمیزه اى از طب سه مرکز مهم طب پیش از اسلام یعنى حوزه ى ایرانى (جندىشاپور)، حوزه هندى و حوزه ى یونانى دانست که در این میان بیشترین تأثیر مستقیم بر طب اسلامى را حوزه طبى جندىشاپور بر جاى گذاشته است.
,با ظهور اسلام و با توجه به تأکیدات فراوان پیشوایان دینى در جهت رعایت بهداشت فردى و جمعى و نیز با توجه به توصیه هاى آنان در جهت تشویق و ترغیب مسلمین به فراگیرى دانش، زمینه و انگیزه هاى قوى و جدیدى در جامعه آن روزگار جهت گسترش آموزه هاى بهداشتى- درمانى بوجود آمد.
,همچنین با آغاز فتوحات اعراب مسلمان و تصرف شهرهاى دانشگاهى جندىشاپور، اسکندریه و حرّان و نیز با سقوط نظام هاى طبقاتى موجود، امکان آموزش همگانى علوم فراهم شد. بدینسان دوره ى اول تمدن و طب ایرانى- اسلامى، به نام” عصر ترجمه” آغاز شد و براى نخستین بار در اواخر سده ى اوّل هجرى، ماسرجیس یک کتاب طبى را از زبان سریانى به عربى ترجمه کرد.
,در زمان هارون دو بیمارستان بزرگ در بغداد تأسیس شد و پزشکان از جندىشاپور و سایر نقاط و حتّى هند به این مرکز دعوت شدند و به ترجمه آثار یونانى، سریانى، هندى و پهلوى به عربى مشغول شدند. عصر ترجمه در دوره خلافت مأمون به اوج خود رسید. مأمون کلیه ى آثار و متون علمى یونان را از امپراتور روم درخواست کرد. همچنین عدّه اى را براى جمع آورى کتب علمى به آسیاى صغیر، قبرس و صقلیه (سیسیل) فرستاد. در اثر این تحوّلات، کم کم بغداد به عنوان یک مرکز مهم علمى و طبى، جایگزین دانشگاه و بیمارستان جندىشاپور گردید.
,سده هاى چهارم تا ششم هجرى را مى توان دوران طلایى طب ایرانى نامید؛ زیرا از یکسو پزشکان بزرگى از جمله على بن ربن طبرى، محمّد بن زکریاى رازى، على بن عباس مجوسى اهوازى و ابن سینا با نوشته هاى خود باعث رونق بیش از پیش عصر تصانیف شدند و از سوى دیگر تأسیس بیمارستان هاى متعددى در شهرهاى بغداد، اصفهان، رى، نیشابور و شیراز، رشد چشمگیرى در سطح بهداشتى و درمانى جوامع اسلامى ایجاد کرد. در این دوره ایرانیان شمار زیادى از داروهاى گیاهى و شیمیایى را تهیه کردند و درحالىکه در داروسازى پیشاهنگ بودند، هنر نسخه نویسى را که هم اکنون جزء ذاتى داروسازى نوین است، ابداع کردند.
,حکومت مغول ها و تیموریان: در اوایل قرن ۷ (ه. ق) مغول ها به ایران حمله کردند، کتابخانه ها را سوزاندند و مراکز علمى را نابود ساختند. پزشکى در این دوران پیشرفت چندانى نداشت و بیشتر توجه پزشکان در این دوران به کتاب ” قانون” ابن سینا بود و شرح هاىی نیز درباره ى آن نوشته شد.
, حکومت مغول ها و تیموریان:,حکومت افشاریه و زندیه: در این دوران (سده هاى ۱۲ و ۱۳ ه. ق) پزشکى و درمانگرى پیشرفت قابل توجهى نداشت و در ضمن با ورود پزشکان انگلیسى، نفوذ طب اروپایى به ایران آغاز گردید.
, حکومت افشاریه و زندیه:,حکومت قاجار: در زمان حکومت قاجار ارتباط ایران با کشورهاى اروپایى توسعه پیدا کرد و علاوه بر ورود پزشکان خارجى و طبابت آنها در تهران، تعدادى دانشجو از ایران به کشورهاى اروپایى اعزام شدند تا در زمینه هاى مختلف از جمله پزشکى تحصیل کنند.
, حکومت قاجار:,مهمترین اتّفاق در زمان ناصر الدین شاه و به همّت امیرکبیر رخ داد و آن تأسیس مدرسه دار الفنون بود. در دار الفنون مجموعه اى از مدرسه طب، داروسازى و رشته هاى دیگر مثل ریاضیات، مهندسى معدن، موزیک، ادبیات و… تدریس مى شد.[۱] با ورود پزشکان اروپایى به دربار شاهان قاجار، و تأسیس دار الفنون، و بازگشت دانش آموختگان طبّ جدید از باختر زمین، و پیدایش گروه منوّر الفکران و دیگر دگرگونى هاى سیاسى و اجتماعى و فرهنگى، طب سنتی ایران روى به رخوت نهاد…[۲]
, [۱], [۲], [۲], [۲],در نتیجه علیرغم آنچه از پیشینه ی طلایی تاریخ طب ایران ذکر شد طی ۱۵۰ سال اخیر حضور کمرنگی از آموزش و بازسازی و بازخوانی این علم کهن را داشتیم. خوشبختانه با تلاش علاقه مندان فرهنگ و تمدن ایران اسلامی طراحی و راه اندازی رشته طب سنتی در سال۱۳۸۵ در وزارت بهداشت فراهم و در حال حاضر در سه رشته «طب سنتی»، «داروسازی سنتی» و «اخلاق و حقوق پزشکی» اقدام به پذیرش دانشجو در مقطع Ph.D رشته های مذکور می گردد. این واقعه در حقیقت مجوز ورود فکر ستارگان درخشان آسمان طب سنتی ایران به دانشگاه ها آن هم پس از سال ها گردید.
, در نتیجه علیرغم آنچه از پیشینه ی طلایی تاریخ طب ایران ذکر شد طی ۱۵۰ سال اخیر حضور کمرنگی از آموزش و بازسازی و بازخوانی این علم کهن را داشتیم., این واقعه در حقیقت مجوز ورود فکر ستارگان درخشان آسمان طب سنتی ایران به دانشگاه ها آن هم پس از سال ها گردید.,,
[۱] شمس اردکانى، محمدرضا، مرورى بر تاریخ و مبانى طب سنتى اسلام و ایران، جلد ۱، صهباى دانش – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۹ ه.ش.
[۱] شمس اردکانى، محمدرضا، مرورى بر تاریخ و مبانى طب سنتى اسلام و ایران، جلد ۱، صهباى دانش – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۹ ه.ش.
, [۱],[۲] لطیف قزوینى، فوائد الطفیة، جلد ۱، المعى – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۸ ه.ش.
[۲] لطیف قزوینى، فوائد الطفیة، جلد ۱، المعى – تهران، چاپ: اول، ۱۳۸۸ ه.ش.
, [۲],انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه