هنر اسلامی، هنری فراتر از هنر
چارچوب کلی هنر اسلامی بر مبنای ذات مقدس الهی است ، یعنی هنرمندان مسلمان قائل هستند به آیه « انا لله وانا الیه راجعون» و می گویند همه از خداییم به سوی خدا برویم.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا ه نقل از نسل فردا یکی از قوی ترین تعریف های هنر که تاکنون ارائه شده و باقی تعاریف را در خود جای می دهد، تعریف ساندرو بکولا(یکی از هنرمندان و متفکران سرشناس غربی) در کتاب هنر مدرنیسم است. بر اساس نظر او هنر، وسیله معنوی توافق با واقعیت است. یعنی تلاش هنر مند پاسخی برای چهار سوال زیر است:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا ه نقل از نسل فردا , هنر، وسیله معنوی توافق با واقعیت است,- چه چیز واقعی است؟
- چگونه همه چیز به هم ربط دارند؟
- من چگونه با آن تطبیق می کنم؟
- این همه به چه معناست؟
در واقع خود این سوالها« فرم » کار هنری و پاسخ به آنها «محتوا» ی پیام هنری را تشکیل می دهد. (ایجاد نگرش های رئالیستی، ساختاری، رمانتیک، سمبولیستی)
,بنابر این تعریف هر کار هنری که معنویت(هر نوع معنویتی) بیشتری داشته باشد یعنی نوعی جاذبه در مخاطب ایجاد کرده و یا از دید روانشناسانه با فطرت انسانی، سازگازتر باشدو همچنین همسان با واقعیت باشد، ارزشمندتر است.
,نکته مهم دیگری که در این تعریف گنجانده شده این است که هر چه معنویت بتواند با واقعیت توافق بیشتری داشته باشد ارزش اثر هنری بیشتر خواهد بود. در اینجا بحث محتوا و مفهوم(concept) مطرح است یعنی هر چه اثر هنری محتوای غنی تری داشته باشد جایگاه والایی از لحاظ زیبایی شناسی خواهد داشت. در تایید این نکته آلبرتو جاکومتی(یکی از هنرمندان مطرح غربی)واقعیت را پنهان در پشت پرده ای توصیف می کند که باید کنار زده شود تا واقعیت های دیگر ودیگر را بیابیم. او می نویسد:«چنان که گویی واقعیت پشت پرده هاست،آنها را ازهم می گشایید و واقعیتی دیگر آنجاست.[هنر مدرنیسم،ص 17] »
,حال با این تفاسیر می پردازیم به جایگاه هنر اسلامی .
,چارچوب کلی هنر اسلامی بر مبنای ذات مقدس الهی است. یعنی هنرمندان مسلمان قائل هستند به آیه « انا لله وانا الیه راجعون» و می گویند همه از خداییم به سوی خدا برویم.(یادش بخیر در افتتاحیه نمایشگاه تایپوگرافی اسماء الحسنی حبیب آیت اللهی که از هنرمندان مطرح دنیاست می گفت:تمام زیباییهای جهان در نقطه خ ، خدا جمع شده است)
,و این جوابی است برای سوال چهارم تعریف هنر. وچه محتوا ومعنویتی بالاتر از این. این طرز تفکر نه تنها با فطرت انسانی ساز گار است بلکه چیزی فراتر از آن است. هنر اسلامی آنقدر والاست که فطرت ساز است یعنی انسان هر چه قدر از فطرت خود دور شده باشد اورا با فطرتش آشتی می دهد. خوشنویسی، معماری، نقاشی، شعر، موسیقی، قالیبافی، صنایع دستی همه ابزاری هستند تا فریاد بزنند
,هر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز جوید روزگار وصل خویش
,و واقعیت در هنر اسلامی نور است. به تعبیر شبستری در گلشن راز:
,جهان جمله فروغ نور حق دان حق اندر وی ز پیدایی است پنهان
,عالم در تفکر اسلامی بر دو قسم اصلی است: عالم معقولات و عالم محسوسات. عالم محسوسات همین دنیا و اطراف ماست
,اما عالم معقولات عالمی است که تنها بر خدا و انبیا پدیدار گشته و اصل وجودی هر چیزی را نشان می دهد. بر پایه این تفکر عالم معقولات تماما از جنس نور است.
,بر همین اساس در نقوشی همچون شمسه ها و اسلیمی ها که در معماری اسلامی (که یکی از مهمترین هنرهای اسلامی است)، قالی یا نگارگری استفاده می شود اثری از سایه وجود ندارد و مخاطبان را از فرش به عرش و از ملک به ملکوت راهنمایی می کند.
,اما روی مسئله توافق بین معنویت و واقعیت در هنر اسلامی،آشکار است که نور همان خداست و خدا همان نور. در واقع اصل در هنر اسلامی معنویت است و واقعیت از جنس آن.
,نکته ای که حائز اهمیت است تجسم و بکارگیری انواع فرمهای پر از مفهوم و رمز و راز توسط هنرمندانی مومن و آشنا به عالم معناست. هنرمندانی که مسیر عالم دنیوی را تا عالم معنوی طی کرده و سپس هنرمند شده اند.حتی هنرمندانی که امروز تنها از هنر پیشینیانشان الهام می گیرند، به مراتبی از کمال معنوی دست پیدا می کنند.
,آری، این گونه است که هنرشان، بخشی از زیبایی فرا دنیوی معبود را نمایش می دهد و هر انسانی، حتی آنها که مسلمان هم نیستند ، محسور خود می کند. «ا.هـ.کریستی» در کتاب میراث اسلام می گوید: « اشیایی که مسلمین چه برای مقاصد دینی و چه به جهت امور عادی میسازند بیاندازه با نقش و نگار است که انسان گاهی گمان میکند این اجسام ورای ساختمان، دارای روح اسرارآمیزی هستند. »
,در آخر دو کتاب برای بازکاوی رمز و راز و نشانه های موجود در هنر اسلامی(در حیطه هنرهای تجسمی) به علاقه مندان معرفی می شود: یکی کتاب«احساس وحدت» نادر اردلان و دیگری« مبانی هنر معنوی » که در آن مقالاتی از کوربن، شوان، بورکهارت وجود دارد و بسیار راهگشا و جذاب است.
,,
یادداشتی از حسین کریمی
]
ارسال دیدگاه