ضرورت ورود آثار دفاع مقدس به موزه های میراث فرهنگی و گردشگری کشور
اعتقادات دینی و ملی و فرهنگی ما نیز توجه خاصی به خلاقیت، ابتکار و حفظ و نگهداری میراث و آثار فرهنگی و دفاع مقدس دارد.روند بنابراین ضرورت انجام این کار کاملا احساس میشود و وظیفه کلیه دستاندرکاران اعم از سیاستگذاران، مدیران اجرایی، پژوهشگران، استادکاران و هنرمندان و رزمندگان دفاع مقدس است که بهطور واقعبینانه و آگاهانه به مسائل مربوط به میراث فرهنگی و دفاع مقدس، آنها برای دستیابی به توسعه پایدار در کشور بپردازند و نهایت تلاش و کوشش خود را در راه رسیدن به اهداف مورد نظر بنمایند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از رهیاب نیوز، لازم است که قبل از اینکه وارد این بحث شویم . نگاهی به تعریف و مفهوم میراث فرهنگی داشته باشیم . تا با شناخت اهمیت و جایگاه آن به بحث خود در خصوص ضرورت ورود دفاع مقدس به موزه ها و معرفی آن به گردشگران خارجی بپردازیم.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, رهیاب نیوز,
در اساسنامه سازمان میراث فرهنگی و گردشگری کشور، در تعریف میراث فرهنگی چنین آمده است: «میراث فرهنگی، شامل آثار باقی مانده از گذشتگان است .که نشانگر حرکت انسان در طول تاریخ می باشد و با شناسایی آن زمینه شناخت هویت و خط حرکت فرهنگی او میسر می گردد، انسان از همان زمانی که در ذهن خود توانست وقایعی را که در گذر زمان اتفاق افتاده به یاد بسپارد و آنها را به عنوان تجربه در زندگی روزمره خود به کار برد. همان تجربه ها ارزش خاصی در نزد انسان پیدا کرد. چرا که آنها با مشقت به دست آمده و از نسلی به نسل دیگر انتقال یافته و حتی بعضی از این تجربه ها جان مایه یک نسل بوده است.»
,
میراث فرهنگی هر کشور، در واقع، آیینه جان، اندیشه و معنویت آن منطقه است .و میراث فرهنگی هر کشور، که عصاره شخصیت وجودی و هویت فرهنگی، اعتقادی و سیاسی هر ملتی در تاریخ بوده و هر ملتی همان قدر دارای شخصیت هویت و اصالت ریشه و ارزش تاریخی است، که مستنداتی به عنوان میراث فرهنگی از خود ارایه نماید، و اولین اقدامی که در مورد نگهداری آثار و اشیاء(مستندات تاریخی) لازم است، موزه می باشد و موزه ها بنیادهای اساسی هستند، که به وسیله آنها می توان میراث ارزشمندی را که در طی قرون و اعصار به جا مانده اند. از گزند زمانه حفظ و امکان دیدارشان را برای مردم فراهم ساخت، از طریق موزه ها می توان هنرهای ملی معاصر را به مردم و جهانیان شناسانید و با مراکز علمی و فرهنگی و موزه های دنیا ارتباط فرهنگی و هنری برقرار کرد. خلاصه هویت تاریخی را جایگزین سرگردانی های فرهنگ وارداتی و ضد ارزش های غربی نمود. اولین اقدامی که در مورد نگهداری آثار و اشیاء(موزه) در تاریخ ثبت شده است، مربوط به جمع آوری اسناد و کتیبه های گلی، توسط آشور بنی پال(۷ق.م) و بعد از آن آخرین پادشاه بابل بنونیدس(۵۵۶-۵۳۹) که در قصر خود موزه کوچکی از آثار عتیقه ترتیب داده بود، اما تشکیل موزه به معنای نوین آن بر می گردد به سده های(۱۸-۱۹) میلادی در اروپا که در آن سال ها آثار و اشیای تاریخی، مخصوصاً از بین النهرین کشف گردیده و از این آثار استفاده های زیادی در جهت اثبات گفته های تورات و انجیل می شد.
,
تشکیل موزه ابتدا در اروپا آغاز گردید و سپس در کشورهای شرقی، علت این مسأله را می توان در نوع بینش و افکار مردم جستجو کرد .و در کشورهای شرقی به دلیل نوع تفکر درونگرایی، کمتر در پی اثبات علل وقایع از طریق مادی و تجربی هستند. و مسائل معنوی برای آنها راه گشا بود و سعی می کنند بیشتر مسائل را ماورای طبیعه فرض کنند و به این تفکر اعتقاد دارند.
,
در حالی که در کشورهای غربی افکار اروپایی بعد از قرون وسطی نسبت به کلیسا و کتاب مقدس تغییر کرده و آن جذبه را نداشت با پیدا شدن آثار تمدن های ذکر شده در کتاب مقدس در بین النهرین یا فلسطین تا حدودی اعتقاد آنها نسبت به کتاب مقدس محکم تر شد.
,
این تفاوت تفکر در بین ملل شرق و غرب حتی در اسطوره سازی چهره می نمایاند. اسطوره های غربی خیلی شبیه بشر بوده و حتی غرایضی مانند انسان ها داشته و بیشتر بعد دنیوی را به نمایش می گذارد. ولی اسطوره های شرقی بیشتر بعد معنوی می باشد در نتیجه، تأسیس موزه در کشورهای شرق دیرتر انجام شد، انگیزه تأسیس موزه در شرق به خاطر لزوم حفظ هویت و پشتوانه فرهنگی در مقابل فرهنگ عادی غرب بوده است..
,
مطالعه و تحقیق در این یادگارها و یادمان های تاریخی چراغ روشنی است که ما را در دهلیزهای تنگ و تاریک صدها هزارسال پیش به جلو می برد و به فرهنگی اصیل ریشه دار و محکم دست می یابیم که سیل حوادث تأثیری بر پیکره استوار آن نداشته است. ، تحقیق، نمایش و عرضه ماکت هایی از دفاع مقدس می تواند پشتوانه ای از فرهنگ، ملیت، مدنیت، و عظمت ملی و قومی ما باشد.چرا چون از طریق موزه ها می توان هنرهای ملی معاصر در دفاع مقدس را به مردم و جهانیان شناسانده با مراکز علمی و فرهنگی و موزه های دنیا ارتباط فرهنگی و هنری برقرار کرد، خلاصه هویت تاریخی را جایگزین سرگردانی های فرهنگ وارداتی و ضد ارزش های غربی نمود مردم با دیدن و شناختن میراث تاریخی و فرهنگی و حماسی دفاع مقدس احساس تحسین و هویتی اصیل و استوار می نمایند و از فراز نشیب ها و تجربیات تلخ و شیرین گذشتگان درس عبرت می گیرند.
,
موزه ها از نخستین ابزارهایی است که انسان برای ثبت تغییرات فرهنگی ابداع کرد. موزه جایی است که انسان، گذشته و حال خود را آنجا به امانت می گذارد تا به طور مرتب به آن رجوع کند. موزه امکانی را فراهم می آورد، که انسان به خود آید و به تفکر بنشیند. موزه گذشته انسان را به زبان و شکل امروزی مطرح می کند. در موزه انسان گمشده خود را باز می یابد و حافظه درهم ریخته خود را بازسازی می کند و توان می بخشد.
,
انسان مایل است که آموخته هایش را در جایی تجربه کند به کمال برساند و جان بخشد، موزه ها، چنین فضایی می توانند باشند. در این راستاست که موزه ها نقش آموزش عمومی عمده ای را در جوامع بشری ایفا می کنند، هر موزه با بیان خاص خود، حقایقی ارایه می کند و جلوه ای از شعور، استعداد، درک و بینش و قدرت خلاقه انسان را عرضه می کند. «راز موفقیت موزه ها در پاسخ این پرسش نهفته است که: چه چیزی را چه زمانی به جامعه ارائه کرد» موزه باید چیزی را ارائه کند که در آن مقطع زمانی، جامعه به آن نیازمند است و این شیوه، زمانی میسر است که موزه ها با جامعه در تماس باشند و گفتگو بین این دو استمرار یابد. از این رو، موزه باید چیزی را از گذشته برگزیند، به تحلیل کشد، عرضه کند که پاسخ گوی پرسش های امروز باشد، هر گذشته ای برای هر حالی، پرسش نیست. گذشته باید انتخاب شود، دگرگون شود و به زبان حال تغییر یابد.
,
موزه، مکان فرصت های استثنایی تغییر و نگاه به زندگی است. گاهی در فضای تاریخی و متفاوت باغی تاریخی و خیال انگیز و در محیطی طبیعی و الهام بخش قرارگرفتن یا در نمایشگاهی به تفکر نشستن، چنین اثری را در انسان می گذارد، از این روست که موزه ها نباید به فضاهایی بسته، محدود و قراردادی مبدل شود.لذار ورود دفاع مقدس در چنین جاهایی می تواند موزه ها را از این حالت خارج کند.
,
اعتقادات دینی و ملی و فرهنگی ما نیز توجه خاصی به خلاقیت، ابتکار و حفظ و نگهداری میراث و آثار فرهنگی و دفاع مقدس دارد.روند بنابراین ضرورت انجام این کار کاملا احساس میشود و وظیفه کلیه دستاندرکاران اعم از سیاستگذاران، مدیران اجرایی، پژوهشگران، استادکاران و هنرمندان و رزمندگان دفاع مقدس است که بهطور واقعبینانه و آگاهانه به مسائل مربوط به میراث فرهنگی و دفاع مقدس، آنها برای دستیابی به توسعه پایدار در کشور بپردازند و نهایت تلاش و کوشش خود را در راه رسیدن به اهداف مورد نظر بنمایند.
,
«اصولا وقتی که شهروندان درباره جهان اطراف خود چیزهای بیشتری یاد میگیرند و هر یک از آنها در زمینه فعالیتهای مورد نظر، بخشی از فرهنگ جهانی میشوند و وقتی که شهرنشینان فرهنگ خود را غنی میسازند آنگاه نسبت به لزوم حفظ محیط طبیعی و اجتماعی هوشیار میشوند.»(1/ص 27).بنابراین برای حفظ بنیانهای جامعه، افزایش آگاهیهای عمومی ضروری است، تا بتوان کیفیت زندگی و توسعه فرهنگی را بهبود بخشید.از طریق آموزش ، نمایش و تعمیم روشهای ارتباطی نیز توسعه فرهنگی تقویت خواهد شد و این امر به سهم خود کمک خواهد کرد تا مناطق عملیاتی بهتر شناخته شوند و شرایط توسعه پایدار فراهم آید.
,
در منطقه و کشور باید پدیدههای اجتماعی خاص خود را که در آنها رسوم گذشته باقی مانده است، حفظ نمود.متأسفانه در خیلی از کشورها رسوم ملی کنار گذاشته شدهاند، افسانهها در حال از بین رفتن هستند و خانوادههایی که قبلا بهطور محکم به هم پیوسته بودند اکنون در حال از هم گسستن هستند، گرچه بعضی از سازمانهای دولتی و غیر دولتی علاقهمند به حفظ میراث فرهنگی، تلاش میکنند فرهنگ و سنتهای جامعه را بهتر بشناسانند و در صدد احیای آن برآیند، اما به لحاظ بی اطلاعی نسلهای کنونی از ارزش و اهمیت میراث فرهنگی و کمتوجهی دولتها به این امر مهم سبب شده است اینگونه آثار و ارزشهای مادی و معنوی در معرض خطر نابودی(و فراموشی) قرار گیرند و کم اهمیت جلوه داده شوند.»(2/ص 40).
,
لذا همه بر این ازعان دارند که عظمت و موفقیت کشور ما مدیون خون شهیدان انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی است که باید با همه توان از آن پاسداری کنیم. میراث تمدن هر دیار، درحکم دریچه هایی است، که به سوی روحیات و خلق خوی و آداب و رسوم ساکنین آن دیار باز می شود. شناختن و شناساندن آثار تمدن چهرهای تابناک هر نقطه به حکم وظیفه بر همگان واجب است. از هر دریچه که به فرهنگ مردم در هر کجای دنیا باشد، بنگریم، یک پیام کاملاً شفاف را از دل تاریخ بر کتیبه زمانه حک شده می بینیم: آینده از آن ملتی است که گذشته خود را می شناسد.
,
پس ارزشهای دفاع مقدس ما بخشی از ارزش های اجتماعی در جامعه اسلامی ما محسوب میشوند که در مقطع زمانی خاصی به عنوان ارزش مطرح شده و حال با گذشت زمان ، اهمیت اشاعه آنها مسئلهای اجتماعی است ، و به ارزشها، فرهنگ و اصالتهای بر گرفته از ایثار و شهادت در جامعه باید توجه بیشتری شود. ملت ایران، در مقابل اتحاد شرق و غرب، ابرقدرتها و مستکبرینی که با دلار بمبهای شیمیایی در اختیار عراق قرار میدادند، سر افراز شدند، بنابراین اهمیت معرفی و اشاعه دفاع مقدس بر همگان مشهود است.و به موضوع دفاع مقدس باید به طور عمیق پرداخته شود و به این اندیشه اصالت دهیم و برای آن برنامهریزی داشته باشیم.
,
وقتی به اهمیت آثار باستان نگاه کنیم شاید دوعامل از همه مهمتر خود را نشان دهند .یکی این که سابقه تمدن و هنر در دنیا مورد علاقه و توجه بسیاری از مردم است، خصوصاً ملت هایی که از حیث تمدن و صنعت جلوتر هستند، بیشتر به این نکته دلبستگی دارند، که بدانند و بفهمند که ریشه هریک از مظاهر زندگی از چه زمان بوده، و در کدام محل نشو و نما یافته است.
,
عامل دوم، اهمیت آثار باستانی از نظر جنبه معنوی و وارستگی است. که روح بشر بر اثر گرفتاری های مادی تشنه آن است، و روز به روز هم بیشتر نیازمندی خود را به تسکین التهاب و هیجان روحی که بر اثر زندگی سراسر مادی و ماشینی کنونی برای او فراهم گردیده است، احساس می کند، و ذوق زیبا شناسی و زیباپرستی هم بیشتر به این احساس دامن می زند. و از طرف دیگر بناهای تاریخی که در شهرهای مختلف هستند بهترین عامل زینت و زیبایی همان شهر بوده و در حکم قباله و سند تاریخ آنجا محسوب می شود. مجموعههای تاریخی- فرهنگی و موزهها همچون شناسنامه، نشانگر هویت تاریخی و ملی ماست که فقدان آنها غیرقابل جبران است.و میراث فرهنگی، آن چیزی است که از گذشته به یادگار باقی مانده، بیانگر فرهنگ و تمدن گذشتگان یک ملت میباشد. بر این اساس، میراث فرهنگی، شامل مکانهای تاریخی و مذهبی، نظیر مساجد، حسینهها، زیارتگاهها، کلیساها، کنیسهها، اشیاء و صنایع تاریخی، آثار علمی، هنری و هر چیزی است که با این موضوع در ارتباط باشد. اهمیت میراث فرهنگی در اسلام حفاظت و توجه به میراث فرهنگی، جایگاه و نقش مهمی در آموزههای اسلامی دارد و در یک تقسیمبندی، میتوان سه عامل مهم زیر را برای این موضوع برشمرد: 1- اهتمام به علم و دانش؛ بخش عظیمی از میراث فرهنگی، از متون و آثار علمی گذشتگان تشکیل شده است که با انتقال اندوختههای علمی پیشینیان به نسلهای آینده، میتواند نقش عظیمی در تعلیم و پیشرفت علمی و رشد و ارتقای فرهنگ مادی و معنوی یک جامعه داشته باشد.
,
2- اهمیت و جایگاه والای مکانهای عبادی؛ در آیات و روایات متعددی بر ایجاد مساجد و مکانهایی که عبادت خداوند در آنها انجام شود و نیز بر حفاظت، پاکیزه نگاه داشتن، تعمیر و مرمّت و رعایت احترام آنها، تأکید شده است. این امور، از مصادیق تعظیم شعائر الهی است و یکی از دلایل وجوب جهاد و دفاع در مقابل متجاوزین، جلوگیری از تخریب این مکانها میباشد.
,
قرآن میفرماید: «و اگر خدا بعضی از مردم را با بعضی دیگر دفع نمیکرد، صومعهها، کلیساها، کنیسهها و مساجدی که نام خدا در آنها بسیار برده میشود، سخت ویران میشدند.3» (4)- براین اساس، حفاظت و جلوگیری از تخریب این مکانها، لازم میباشد. 3- اهتمام به پندگیری و عبرتآموزی از پیشینیان؛ قرآن مجید از مسافرت و مطالعه پیرامون گذشتگان، به عنوان یک درس و یک منبع معرفت و شناسایی و یک موضوع تفکر و مایه تذکر و آیینه عبرت یاد میکند و زندگی اقوام و امتها را به عنوان منبعی برای آگاهی اقوام دیگر مطرح میکند(5) و با نقل داستانها و سرگذشتهای آموزنده و یا سنتی از سنتهای الهی - که در امتهای گذشته جاری شده - به آگاهیبخشی میپردازد؛ همچنان که در داستان حضرت یوسف علیهالسلام تذکر داده، میفرماید: «به راستی در داستان ایشان، عبرتی است برای خردمندان»(6) همچنین میفرماید: «خدا میخواهد شما را به سنتهایی که در امتهای قبل از شما جریان داشته، هدایت کند»(7) در جایی دیگر نیز چنین آمده است: «قبل از شما، سنتهایی جریان یافته، پس در زمین بگردید و ببینید عاقبت تکذیب کنندگان چگونه بوده است. این قرآن، بیانی برای مردم و هدایت و موعظهای برای مردم با تقواست»(8)علاوه بر آن چه که قرآن، از فواید بررسی، مطالعه و سیر و سفر در آثار پیشینیان بدان اشاره کرده است، در روایات و سنتهای اسلامی و شیعی، بهرهها و آثار دیگری نیز بیان گردیده است(9) بررسی این قبیل مسائل، بیان کننده اهمیت حفظ، نگهداری و استفاده مؤثر از میراث فرهنگی و دفاع مقدس در جهت رشد و پیشرفت مادی و معنوی جامعه اسلامی میباشد.
,
ارزشهای هشت سال دفاع مقدس ما نیز باتوجه به جاذبه خاصی که دارند میتوانند در فضای جدید با قالبی مناسب به عرصه گفتمان فرهنگی وارد شوند. این ارزشها به دلیل بهره مندی ازعناصر قدرتمند ، برای ماندگاری و درونی شدن ناگزیر از ورود به فرایند اشاعه فرهنگی هستند یعنی باید عناصری را وام دهند و عناصری را وام گیرند. وگرنه نه تنها پذیرفته نمیشوند بلکه برای آنها بهایی تعیین نخواهد شد.
,
حاملان ارزشهای فرهنگی باید به این نکته توجه کنند که می بایست فعالانه در فرایند اشاعه فرهنگی دفاع مقدس وارد شده و بدانندکه فرایند اشاعه، فرایندی دوسویه است و پیچیدگی تغییرات فرهنگی نیز درهمین نکته است که تعادل موجود همواره از طریق عوامل خارجی به بحران و بی سامانی می رسد و این فرایند در نهایت به سازگاری و شکل گیری تعادل جدید منتهی می شود. به این ترتیب غنای ارزشهای مورد نظر در گرو تعامل با ارزشهای دیگر است و شرط حیات آنها ورود به عرصه تحولی است که از آن گریزی نیست.
,
اکنون با گذشت یک دهه از دوران دفاع مقدس ، در بین بسیاری از گروه های جامعه از جمله( بسجیان ، رزمندگان، جانبازان،آزادگان ، خانواده شهدا و سایر خانوادههای مذهبی)، شاهد نگرانیهایی در زمینه حفظ و پاسداری از ارزشهای فرهنگی و معنوی دفاع مقدس در دو وجه هستیم ، اول ؛ حفظ ، به نحوی که این نگرانی در زمان ما تبدیل به مسئلهای اجتماعی با دو وجه اساسی شده است؛ نخست چگونگی حفظ ارزشهای فرهنگی پدید آمده در دوران دفاع مقدس و دیگری نحوه عملکرد حاملان این گونه ارزشها ، زیرا سرنوشت این گروههای بزرگ اجتماعی وابسته به دارایی ارزشمندی است که حامل آن هستند.
,
لذا با توجه به علاقمندی که بعضی از گردشگران خارجی برای آشنایی با فرهنگ و میراث دفاع مقدس از خود نشان می دهند . بجاست که در شهرستان شوش که اخیرا ثبت جهانی نیز شده است . و انتظار می رود که با این رویداد مهم فرهنگی سالانه شاهد ورود گردشگران زیادی به آن خواهیم بود . بخشی از تاریخ دفاع مقدس در قالب ماکت منطقه و عملیات فتح المبین با توضیحات رویداد ها و اتفاقات رخ داده به سه زبان فارسی ، عربی و انگلیسی به نمایش گذاشته شود.تا از این طریق علاوه بر معرفی قسمتی از تاریخ دفاع مقدس در این منطقه باشیم. بدینوسیله شاهد برقراری ارتباط فرهنگی بین تاریخ گذشته موجود در این شهرستان و تاریخ معاصر باشیم.
,
منابع:
,
1- یونسکو، طبیعت و منابع(فصلنامه پژوهشهای محیط زیست و منابع طبیعی)، شماره 7، سال 1376.
,
2- ژرژ تومه، توسعه فرهنگی و محیط زیست، ترجمه محمود شارعپور، مرکز پژوهشهای بنیادی، زمستان 1373.
,
3-قرآن کریم سوره حج آیه40
,
4- حج، آیه 40
,
5- بقره، آیه 134 و 141
,
6- اعراف، آیه 34
,
7- یوسف، آیه 111
,
8- نساء، آیه 26
,
9- آل عمران، آیه 138
,
10- سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج2، ص 463
,
11- سید اصغر ناظمزاده قمی، آیین سفر، ص 15
,
12-(لوح فشرده پرسمان، اداره مشاوره نهاد رهبری، کد: 2/100115737)
,
والسلام
,
محقق و پژوهشگر دفاع مقدس : عبدالزهرا برهانی(از شوش دانیال «ع»)
]
ارسال دیدگاه