بازخوانی تأثیر قرارداد تنباکو بر نفوذ استعمار در ایرانِ عهد قاجار
نگرشی تاریخی بر تأکید چند باره رهبر انقلاب بر خطر نفوذ دشمن از طریق برجام
کار این روزها خیلی سخت و دشوار شده است و چگونه سخت و دشوار نباشد، حال آن که چندین سال است به سبب مداخله و استیلای فرنگیان، رشته تجارت ایران به کلی از دست تجار مسلمان بیرون رفته است. از چندی به این طرف دارد کم کم فرنگی در ایران زیاده بر این ها آمد و شد می کند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از نسیم زنجان ،از همان روز های ابتدایی پس از توافق وین و در شرایطی که چهره حقیقی برجام هنوز به درستی قابل رؤیت نبود، افزایش ناگهانی سفرهای نمایندگان کشورهای غربی در قالب هیأت های سیاسی و اقتصادی، به ابزاری در دست مردان دولت یازدهم مبدل شد، تا با توسل به آن مستمسک و حجتی برای اثبات موفقیت خود در مذاکرات هسته ای دست و پا کرده و رسانه های حامی دولت نیز با مانور بر روی این موضوع در صدد برآمدند تا افکار عمومی را در جهت حمایت حداکثری از توافق وین بسیج نمایند.
این موضوع به سرعت جای خود را در میان اظهارات مسئولان باز نمود و در طول یک ماه اخیر به یکی از پر بسامد ترین موضوعات فضای رسانه ای و مطبوعاتی کشور بدل شد. به طور مثال در همین راستا محمدجواد ظریف در جلسه شورای راهبردی روابط خارجی در ۱۲ مرداد ماه بخشی از سخنان خود را به سفر هیأت های اروپایی اختصاص داد و با اشاره به تمایل کشور های غربی به حضور فعال در بازار ایران، آن را به عنوان یکی از ضمانت های اجرای توافق معرفی نموده و گفت: «ضمن آنکه از این تحولات ذوقزده نیستیم، اما این روابط ضمانت توافق است.»
این اظهارات در حالی است که تأکید بر حضور نمایندگان کشور های اروپایی در ایران محدود به بازه زمانی بعد از توافق نبوده و حتی پیش از آن نیز دولتمردان تلاش می کردند تا با مقدمه چینی برای دوران پس از توافق، افزایش حضور غربی ها در ایران را به عنوان یکی از ثمرات و نتایج توافق معرفی نموده و این گونه، ملاکی خود ساخته برای سنجش موفقیت توافق فراهم آورند. به طور مثال اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهور پیش از توافق در این باره گفته بود: «در صورتی که تحریم ها برداشته شوند، شرکت های خارجی به سمت ایران هجوم خواهند آورد که قطعا شرکت های اروپایی فراوانی نیز در میان آنها وجود خواهند داشت.»
اما صرف نظر از قضاوت در باب میزان موفقیت دولت یازدهم در مذاکرات هسته ای و دستیابی آن به مقصود و ملاک های رهبری و مردم از این مذاکرات و همچنین گذشته از اینکه صرفِ استناد به حجم رفت و آمد نمایندگان سیاسی و اقتصادی اروپا به کشور، این قابلیت را دارد که ملاکی برای ارزیابی موفقیت در مذاکرات قرار بگیرد یا خیر، عوامل و تبعات حضور اروپایی ها در ایران مسأله ای است که به خودی خود نیاز به تأمل بیشتری دارد.
در همین خصوص اگر از دریچه اقتصادی به این رویداد بنگریم باید گفت که ایران زمینه های اقتصادی بسیار مناسبی را در خود جای داده است و از سوی دیگر، با توجه به تأثیر متقابلی که تحریم های اقتصادی ایران بر تجارت جهانی وارد ساخته و موجب شده است که کشورهای صنعتی غرب نیز بازار پرمصرف ایران را از دست بدهند و در طول چند سال گذشته فرصتی برای عرضه و فروش محصولات خود در بازار ایران نداشته باشند؛ و در مقابل ماحصلی که رفع تحریم ها در این سطح، برای ایران خواهد داشت، تنها دسترسی راحت تر به محصولات کشورهای دیگر است که تأثیر چندانی در بهبود زیربناهای اقتصاد ایران نخواهد داشت و چه بسا از نظر وابسته نمودن بازار ایران به کالاهای وارداتی تأثیرات سوئی نیز به دنبال داشته باشد. بر همین اساس و برخلاف باور بسیاری، سودی که از تعلیق تحریم ها نصیب کشورهای اروپایی خواهد شد بسیار بیشتر از آن چیزی است که برای ایران به دنبال خواهد داشت.
اما نکته مهم تری که در این خصوص حائز اهمیت است، مسأله تأثیری است که ورود این هیأت های تجاری در بازار و اقتصاد ایران برجای خواهند گذاشت و علاوه بر حوزه اقتصاد، مراکز تصمیم گیری کشور را نیز با چالش همراه خواهد کرد. شاید برای درک بهتر این مسأله و تبعات سوء این نفوذ بر تصمیم گیری های کلان کشور، بازخوانی بخشی از تاریخ معاصر ایران برای رسیدن به مقصود راه گشا باشد.
در زمان حکومت سلسله قاجار بر ایران، نگرشی بر سیاست گذاری های کشور حاکم بود، که بر ارتباط هر چه بیشتر با غرب و استفاده حداکثری از محصولات اقتصادی و فرهنگی فرنگی ها برای حل مشکلات ایران اعتقاد داشت و تصور می کرد که با اعطای امتیازات، انعقاد قرار داده ها و یا آوردن مستشاران خارجی می توان مشکلات مملکت را حل کرد و رشد و ترقی را وارد کشور نمود. که همین تفکر تأثیرات قابل توجه ای را به دنبال داشت و زمینه ساز تحولات بعدی ایران شد.
همین تفکر بود که با واگذاری امتیازات و انعقاد قراردادهای ننگین متعدد، وضع کشور را به جایی رساند که شیخ حسن کربلایی در کتاب «تاریخ دخانیه» درباره آن می نویسد:
«کار این روزها خیلی سخت و دشوار شده است و چگونه سخت و دشوار نباشد، حال آن که چندین سال است به سبب مداخله و استیلای فرنگیان، رشته تجارت ایران به کلی از دست تجار مسلمان بیرون رفته است. از چندی به این طرف دارد کم کم فرنگی در ایران زیاده بر این ها آمد و شد می کند ... چنان که در کاروان سرا و بازار مسلمانان، برای هر جنسی از اجناس فرنگستان نه یک و نه دو و نه ده حجره و دکان ها گشوده و به داد و ستدهای خیلی جزئی قناعت نمودند تا به لطایف الحیل رشته کار و کسب را از دست مردم این اصناف ربودند. داد و ستد اجناس فرنگستان که جای خود دارد، رشته های دیگری که به اجناس فرنگستان کار ندارد، چون صرافی و سود خواری را هم از دست مردم ایران گرفته اند. رشته صنایع عمده ایران را که دیرگاهی بود از چنگ مسلمانان در ربوده بودند. رشته تجارت و داد ستد مملکت را نیز از آن پس ربودند. برای مردم مسلمان ایران چیزی نماند؛ جز پاره ای صنایع جزئی که از خارج، نقل دادنی نیست و باید مخصوصا در داخل مملکت ساخته شود؛ چون خیاطی، نجاری و رنگ روغن زنی و امثال این ها. مردمِ با انصافِ فرنگستان این گونه راه مداخله را هم بر مسلمانان ایران روا نداشتند.»
اما این موضوع زمانی به یکی از بحران های حکومت قاجار تبدیل شد که ناصر الدین شاه پس از سومین سفر خود به فرنگستان قرار داد رژی (تنباکو) را منعقد نمود. همین مسأله باعث شد که به دنبال آن کارکنان خارجی شرکت رژی به بهانه اجرای قرار داد در مراکز مهم و تأثیر گذار کشور حضور پیدا کردند و شروع به فعالیت در همه زمینه ها نمودند. در همین راستا نویسنده تاریخ دخانیه می نویسد:
«پس از هفده ماه از معاودت همایونی از فرنگستان، هیأت کمپانی امتیازات دخانیات وارد ایران شدند ... پیش از این فرنگی ها در همه جای ایران ... خاصه در دارالخلافه خیلی زیاد بودند. اینان نیز اضافه شده، ایران، فرنگی بازار درست و حسابی گردید. به خصوص تهران که در این تازگی ها از فرنگی قیامت و محشر شده بود. هر جا می رفتی فرنگی، خانه فرنگی، دکان فرنگی، بازار فرنگی، کوچه فرنگی و ... بالجمله، درجه ذلت و ضعف مسلمانان و پایه اقتدار فرنگیان در ایران بالعیان مشهود می شد و گرنه گفتار و بیان در شرحش وافی نتواند بود.»
شاید با یادآوری این بریده های تاریخ که ذکر آن گذشت، بتوان بهتر به مقصود و منظور نگرانی رهبر معظم انقلاب و تأکید چندین و چندباره ایشان بر خطر نفوذ اقتصادی غرب از طریق برجام پی برد. در همین راستا بود که ایشان طی روز های گذشته در بیانات خود در جمع فرماندهان سپاه پاسداران بار دیگر با تأکید بر برنامه دشمن برای نفوذ در کشور از طریق برجام فرمودند:
« در زمینههای اقتصادی، چشمهای بینای مسئولین اقتصادی بایستی باز باشد و مواظب باشند که [دشمنان] نفوذ اقتصادی پیدا نکنند؛ چون نفوذ دشمن پایهاقتصادِ محکم را متزلزل می کند. آنجاهایی که نفوذ اقتصادی کردند، آنجاهایی که توانستند خودشان را بر اقتصاد کشورها و ملتها مثل یک بختکی سوار بکنند، پدر آن کشورها در آمد. اینجا ده پانزده سال قبل از این، رئیس یکی از همین کشورهایی که جزو کشورهای پیشرفته منطقه ما بود، در سفری که به تهران داشت و پیش ما آمد به من گفت آقا ما به خاطر نفوذ اقتصادی در ظرف یک شب تبدیل شدیم به فقیر، به گدا؛ راست می گفت. فلان سرمایهدار، به خاطر فلان خصوصیت اراده می کند این کشور را به زانو در بیاورد: سرمایه خودش را می کشد بیرون یا تصرفاتی می کند که اقتصاد آن کشور به زانو در بیاید. این هم البته خیلی مهم است؛ اما در قبال اقتصاد فرهنگی، اقتصاد سیاسی، نفوذ سیاسی و نفوذ فرهنگی اهمیت اش، کمتر است و از همه مهمتر، نفوذ سیاسی و نفوذ فرهنگی است.»
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
انتهای پیام /پ
]
ارسال دیدگاه