به غریبی قلعه های تاریخی ارومیه/
نیم نگاهی بر نماد مقاومت ارومیه ای ها در طول تاریخ
قلعه های تاریخی ارومیه با تاریخ چند هزارساله اش تاکنون معرفی و شناسانده نشده اند، قلعه هایی که نماد مقاومت ارومیه ای ها در طول اعصار و هزاره های گذشته به حساب آمده و امروز مردم با آنها غریبند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از اروم نیوز، بر فراز ارتفاعات کوتاه و بلند هنوز در حیات هستند. انگار تاریخ در لابه لای تودههای سنگی و صخرهای آنها که باد خلوتشان را زوزه کشان میشکست، نفس میکشید.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, اروم نیوز,عجب غربتی! تا حال قدمت و تاریخ را اینگونه زانو به زانوی غربت، ندیدهاند. هر کدام راوی سهمی از تاریخ بودند. یکی از پیش تاریخ و میلاد خود را هم زبان زمان معاصر کردهبود و آن دیگری گوشهای بود که زمان معاصر را بی زمان کرده بود( ومیدیدی معاصرت را در معاصرت). هنوزمیشد بوی مقاومت را از پیکره اش بشنوی ومیشنیدی.
,کجاست کاظم خان قوشچی که قلعهاش"قالاباشی" صلا می زند هرچه شیر مرد است و هرچه شیر زن است! نمیدانم زبان امروز نامفهوم است که این آفراشتگان و بر بلندا بال گشودگان ما را لال صدا می زنند؟! یا نه! ما گوش بدهکار نداریم که از آدم وعالم طلبکاریم؟ آخر امروزما، امروزاین شهر( یعنیارومیه) کجای تاریخ ایستاده است( ویا نشسته!) که کم می آوریم صلابت این سنگها و نقوش و حکاکی ها را و حتی آن زبان و خط نامفهوم که برصخره ای اثرانداخته (کتیبه ی عیلامی بخشی قالا) و هشداری است آشکارا که اگر خود را با فراموشی به تاریخ می سپاری، آینده را چه می کنی؟
,این قلعهها با جان سنگی خود و پرهیب کوهستانی خود، بیشتر از ما زندگی کرده اند! نه زندگی مادی وعمرجسمانی! اینان با گوشه گوشه ی تاریخ گپ زدهاند، با سنگ سنگ جان خود و خشت خشت نگاه خود، فرهنگ ساختهاند و به نام امروز من و شما قاب معاصر کردهاند و ما هم در جواب، حتی به شناختن آنها صاحب افتخارو به وجودشان صاحب اعتبار نیستیم!
,این قلم در پی حرفهای کردن موضوع و تخصصی کردن به اصطلاح سوژه آن نیست که نگارنده به دل خود و براساس نگرانی خود از دم زدن هم نسلانش در فضای مثلا ًمتمدن جهان امروز و در مسیر فراموشی بزرگان و پیشکسوتان، در پی طرح این چنینی نشانه های فرهنگی و میرآث تاریخی سرزمین خود و غربت آن در یادها کردهست. این سطور را با سؤالی رو به سوی غور در مغز این غربتیان کوه و کوهستان و تاریخ پیچده در اندامشان، پی میگیریم.
,آیا هنوز درآینه ی چشمان ما َنمی از هستی و بودن آنها به به زمین فرهنگمان آب میزند وغیرت فرهنگی ما را به سوال و شک میپرسد که ما که هستیم و از کجا آمدهایم؟ ورق میزنیم تاریخ این پرهیبهای کوهستانهای ارومیه را.
,قلعه کاظم داشی:
,قلعه کاظم داشی در حدود 65 کیلومتری شهرستان ارومیه و 5/1 کیلومتری شرق روستای گورچین واقع شده است که در زبان محلی به " قالاباشی " معروفیت دارد. مناظر طبیعی زیبا و بقایای معماری و حجاریهای صخره ای و گذرگاههای صعب العبور و پرتگاههای مخوف تصویر و نمای ارزشمند و زیبا به این اثر داده است آن را از نظر سوق الجیشی پر اهمییت کرده است.
,با توجه به بررسی ها و پژوهش های باستانشناسی که توسط سازمان میراث فرهنگی کشور در این محل به عمل آمده، آثار مختلفی از آن به دست آمده است. مهمترین آثار شناخته شده دراین محل را مربوط به هزاره اول قبل از میلاد مسیح و دوره ایلخانیان دانسته اند که تحت محافظت و نگهداری سازمان میراث فرهنگی استان قرار گرفته است.
,بنا به روایت مورخین اسلامی هلاکوخان مغول ذخایر با ارزش و خزائن نفیس خود را در این قلعه پنهان نموده است . حتی معروف است که خود هلاکوخان نیز در این قلعه مدفون گردیده است . این قلعه مقارن با جنگ جهانی اول ودر واقعه جیلوها (جلولیق) به مدت 9 سال پناهگاه " کاظم خان " ازاهالی قوشچیو یاران وی بوده است .
,در این قلعه بدستور کاظم خان ساختمان دو طبقه ای نیز بنا شده که زمانی مورد استفاده او و یارانش بوده است . کاظم خان در طول 9 سال اقامت خود و یارانش در این قلعه آهنگری ، ریخته گری و قایق سازی نیز دایر کرده بود. کاظم همچنین در محل این قلعه به ساختن توپ سرپر، باروت، فشنگ و غیره نیز می پرداخته است .
,بخشی قلعه (باش قالا):
,بخشی قلعه برفراز کوه مخروطی شکل ناقصی استوار است.این قلعه که در 2 کیلومتری سمت جنوب غربی ارومیه و نزدیک ساحل دریاچه آن ، مشرف به جلگه ای خرم و سبز واقع شده است . در قسمت شرقی کوه مذکور سنگی به طول 80/1 و عرض 1 متر قرار دارد که بر سطح خارجی آن خطوطی شبیه به خط عیلامی به چشم می خورد که تا امروز موفق به خواندن آن نشده اند .
,در تاریخ امده است که در سال 617 هجری قمری " اوزبک ابن پهلوان " جاده های اطراف کوه و قلعه را زیرسازی کرده است . در نزدیکی قلعه ، نهری جریان دارد که پلی هم بر روی آن احداث شده است . اهالی محل این پل را اوزبک کورپوسو (پل اوزبک) می خوانند که سالم مانده و امروزه نیز مورد استفاده اهالی محال نازلوچای قرار می گیرد. بر قسمت فوقانی کوه ، بعد از استیلایاعراب کلمه جلاله ا... را نوشته اند . در کاوشی که از این قلعه صورت گرفته ، مقادیری ظروف سفالی و اثاث و آلات مفرغی و مسین کشف شده است . از بعضی قسمتهای تپه ( کوه ) صخره های بزرگی بدست آمده که گویا مردم آن عصر مردگان خود را در آن صخره ها ( به جای تابوت ) قرار میدادند و دفن میکردند .
,قلعه دم دم( دُم دُم قالاسی):
,این قلعه که برفراز کوهی به همین نام و در 18 کیلومتری جنوب غربی شهرستان ارومیه واقع شده، در سال 1018 هجری قمری ساخته شده است . این قلعه از سمت شمال و جنوب دارای ارتفاع زیاد بوده اما از سمت غربی با اتصال آن به صخره ای به زمین نزدیک است . این قلعه دارای حصاری محکم بوده و دروازه ای نیز در سمت جنوبی آن واقع است . قلعه از پنج قسمت تشکیل شده که عبارتند از : قسمت اصلی ، قسمت پایین ، قسمت سولوق، قسمت بوزلوق و بیرون دروازه شرقی .
,در قسمت شرقی قلعه و منتهی الیه یک صخره ، برجی عظیم بنا شده که خود در حکم قلعه بوده است . آب مصرفی قلعه از حوضی تامین می گردید که با آب باران پر می شده است . در قسمت شمالی قلعه نیزچشمه ای واقع است که آب کمی دارد . در کنار این چشمه حوضی قراردارد که با گنبدی پوشانیده شده است و برای حفاظت از آن نیز برجی احداث شده که به قسمت اصلی آن متصل است و آن را سولوق ( جای آب مینامند) . در قسمت جنوبی داخل قلعه گودالی احداث شده است که زمستانها با یخ و برف پر می شده و زیر آن حوضی تعبیه شده است که در ایام کم آبی از آن استفاده می شده است.. برای محافظت از این قسمت نیز قلعه مانندی بنا شده است که آن را بوزلوق ( جای یخ ) یا قارلیق ( جای برف ) میگفتند و راه آن نیز مانند سولوق مخفی بوده است .
,قلعه اسماعیلآقا:
,قلعه اسماعیل آقا که در زبان محلی " اسماعیل آقا قلعه سی " نامیده می شود مجموعه ای است نظامی به شکل که متعلق به یکی از خوانین محلی بوده است . این قلعه در 18 کیلومتری شمال غربی شهرستان ارومیه بفاصله نسبتا ً کمی از جاده سرو در بالای رشته کوهی قرار گرفته است . بنای اسماعیل آقا قلعه سی شامل دو دوره متفاوت تاریخی است .
,دوره اول؛ متشکل از آثاری است که مربوط به هزاره اول قبل از میلاد مسیح می شود و شامل بقایای دیوارهای یک دژنظامی اورارتوئی و دخمه هایی تراشیده در دل صخره های مقاوم و مربوط به همان زمان است . ایوان ورودی و سر درآن با قاب بندی سنگی و طاقی که طاقنماهای محراب مانند در انتهای خود دارد و همچنین شیوه اجرای دیوارهای دژ و نحوی چینش سنگهای آن، از ویژگیهای منحصر به فرد این اثر تاریخی محسوب می شود.
,دوره دوم؛ متشکل از آثاری است مربوط به بقایای قلعه دفاعی دیگری که دیوارهای آن و برجهای دیده بانی آن پابرجا بوده و کمتر آسیب دیده اند . این قلعه نظامی مربوط به یکی از خوانین محلی بوده که در جریان اغتشاشات اواخر دوره قاجاریه احداث گردیده است . در ساخت برج و باروهای این قلعه از خشت خام استفاده شده است .
,قلعه بردوک:
,روستای بردوکBERDOK)) در ابتدای دره سلطانی در دامنه مشرف به رودخانه کم آبی که سرچشمه آن از کوه های ترکیه است واقع شده است. فاصله این محل روستا تا مرز فعلی ایران و ترکیه حدود 15 کیلومتر است . قلعه و مجموعه آن با تامین کلیه شرایط دیده بانی بر دامنه کوه مثلثی شکل که راس آن رو به شمال است و وسعتی از زمین های شیبدار که بصورت پلکانی وبه شکل صخره های بلند کوهستان در دامنه آن واقع شده ، بنا شده است .
,کلیه استحکامات حصار پیرامون بنا و بناهای داخل آن از سنگ های لاشه ای و قلوه سنگ های محلی با ظرافتی قابل تحسین ساخته شده اند . در مرتفع ترین نقطه ممکن قلعه ، یک برج دیده بانی در صعب العبورترین محل بر روی یک تیغه کم عرض با سنگ های لاشه ای وبا ملات ساروج بنا گردیده و از داخل و خارج با گچ نرم و صاف میان درزها و بندها بصورت لایه ضخیمی پر شده است . این بنا کاملا سالم و درجهات مختلف دارای روزنه جهت دیده بانی و یک در ورودی از جبهه شرقی است و مختصر تخریبی نیز در کنگره های آن دیده می شود .
,قلعه تلاو ( خزانه هلاکو):
,این قلعه نیزدر جزیره تلاو در میان آب های! دریاچه سابق ارومیه واقع شده است . به نوشته مورخین قدیمی، هلاکوخان مغول خزائن خود را درمحل این قلعه پنهان کردهاست .
,انتهای پیام/پ
]
ارسال دیدگاه