اثر برخی از گیاهان دارویی بر باروری (مدل حیوانی)
بسیاری از فرآورده های خام گیاهان دارویی به علت داشتن روغن فرار، غیرمستقیم در پزشکی مصرف می شوند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از «تیتریک»؛ دکتر محمد مهدی امتی، دانشجوی دکتری فیزیولوژی تولید مثل دانشگاه شیراز و محقق دانشگاه علوم پزشکی شیراز در مورد تاثیر برخی از گیاهان دارویی بر باروری (مدل حیوانی) نوشت:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, تیتریک,بسیاری از فرآورده های خام گیاهان دارویی به علت داشتن روغن فرار، غیرمستقیم در پزشکی مصرف می شوند، ولی در بیشتر موارد روغن هایفرار را از مواد خام جدا می کنند و به عنوان دارو به کار می برند. فعالیت ضد میکروبی اسانس گیاهان از دیر باز شناخته شده و بررسی های فراوانی با گونه های مختلف گیاهی و تاثیر اسانس یا عصاره آنها بر موجودات زنده انجام شده است. پیشرفت های فیزیولوژی تولید مثل، به ایجاد روش های نوین تولیدمثلی انجامیده است که به کمک آنها می توان فرآیندهای تولید مثل را بهبود بخشید. حرکت پیش رونده اسپرم مهمترین معیار کیفیت منی است، زیرا باروری با جنبایی اسپرم همبستگی مثبت دارد. همبستگی بین باروری و غلظت اسپرم بسیار اندک است، اما نباید نمونه هایی را که غلظت اسپرم آنها کمتر از 50 درصد غلظت نرمال است، به کار برد.
,اسپرم نیز، همانند عضله، برای جنبایی نیاز به انرژی دارد، که این انرژی را مستقیما از ATP تامین می کند. میتوکندری مسئول تامین ATP، برای فعالیت اسپرم است؛ ولی یخ زدن و یخگشایی سبب آسیب به آن و کاهش ATP مورد نیاز سلول می شود. در قوچ نشان داده شده است که پروتین های موجود در مایع منی سبب خروج کلسترول از غشای اسپرم شده و بدین ترتیب استحکام غشای پلاسمایی اسپرم را کاهش می دهند، از سویی حضور مایع منی برای انجام واکنش آکروزومی و ظرفیت پذیری اسپرم ضروری به نظر میرسد. لیپیدها یکی از اجزای اساسی منی هستند که دارای کنش های فراوان و تخصصی هستند، لیپیدها هم در پلاسمای منی و هم در اسپرماتوزوییدها وجود دارند. لیپیدهای منی نه تنها در سوخت و ساز اسپرم، بلکه در تمامی فرآیندهای مهم مرتبط با باروری دخالت دارند. آنها ترکیب های اساسی غشای اسپرم هستند و در سوخت و ساز اسپرم، توانایی ظرفیت پذیری، جنبایی، قابلیت زندهمانی، حساسیت اسپرم به سرما و سیالیت غشای اسپرم نقش دارند (Kelso et al., 1997b). یک ویژگی برجسته غشای اسپرماتوزوآی همه گونه های جانوران حضور غلظتهای فوق العاده بالای فسفولیپیدهای دارای اسیدهای چرب دارای چند پیوند دوگانه(PUFAs) است و به دلیل آن که بیضه مقدار فراوانی اسیدهای چرب دارای چندپیوند دوگانه دارد و از توان آنتیاکسیدانی کمی برخوردار است، بنابراین بیشتر در معرض آسیبهای ناشی از پراکسیداسیون لیپیدی قرار می گیرد. اصلی ترین اسید چرب با چند پیوند دوگانه در اسپرم پستانداران، (دوکوزا هگزاانوییک اسید (C22: 6 n-3 است.
, ,غلظت بالای اسیدهای چرب غیراشباع با چند پیوند دو گانه موجب می شود اسپرم به پراکسیداسیون لیپیدی بسیار حساس شود که با ناباروری مردان همبستگی مثبت دارد. غلظت بالای این اسیدهای چرب در لیپیدها که سبب ناکارآمدی اسپرم می شود، حضور یک سیستم آنتی اکسیدانی موثر را برای حفاظت در برابر آسیب پراکسیداسیونی لیپید ضروری می سازد. ترکیب بهینه اسیدهای چرب فسفولیپیدها و حفاظت آنتیاکسیدانی، ممکن است سازه مهمی در باروری نرها باشد. از پیآمدهای پراکسیداسیون لیپیدها، کاهش اسیدهای چرب غیراشباع است. رادیکال های آزاد باعث افزایش پراکسیداسیون لیپید و تولید مالوندایآلدهاید و ٤- هایدروکسی نوننول می شوند و از آنجا که غلظت های بالای اسیدهای چرب غیراشباع برای حفظ سیالیت غشا و جنبایی اسپرم ضروری است، کاهش جنبایی اسپرم را می توان در این شرایط توجیه کرد.
, ,مشاهدات فراوانی، نقش رادیکال های آزاد اکسیژن در ناهنجاری باروری را نشان دادهاند. افزایش تنش اکسیداتیو سبب بروز ناهنجاری در اسپرم میشود. سلامنووا و همکاران نشان دادند که آسیبهای وارده به DNA سلولهای جنسی حیوان نر، برای فرزندان نسل بعد، خطرناک است. چرا که جهشهای ژنتیکی ایجاد شده در ژنوم والد پدری به نسل بعد منتقل و سبب ناهنجاری های ژنتیکی در فرزندان می شود. رادیکال های آزاد اکسیژن، در نتیجه فرآیند سوخت و ساز در سلول، و یا در اثر عوامل تنش زای برون سلولی به وجود می آیند. و به DNA سلول ها آسیب می رسانند. بین آسیب های ایجاد شده در DNA سلول های بیضه، از راه - deoxyguanosine׳7, 8- dihydro- 8-oxo-2 و باروری حیوان نر و فرآسنجههای اسپرم، همبستگی بالایی وجود دارد.
,پراکسیداسیون لیپیدی باعث کاهش توان باروری، کاهش کنش آکروزوم، آسیب کروماتین اسپرم و کاهش لقاح اسپرم و اووسایت میشود. کنش آکروزوم برای توانایی بارورسازی اسپرماتوزوآ ضروری است؛ زیرا آنزیمهای آکروزوم اجازه رسیدن به غشای پلاسمایی اووسایت را به آنها میدهد (Fraser and Ahuja, 1988). بنابراین، آنزیمهای آکروزوم در نفوذ اسپرم به درون اووسایت نقش اساسی دارند (Hammadeh et al., 2001).
,برای جلوگیری از این آسیبهای آکروزومی که در منی اتفاق میافتد، سیستمهای آنتیاکسیدانی وجود دارند؛ این سیستمهای آنتیاکسیدانی در پستانداران از سه سطح عمدهی دفاعی به نام گلوتاتیون پراکسیدا، سوپراکسید دیسموتاز و کاتالاز تشکیل شدهاند. اما سیستم آنتیاکسیدانی موجود در منی پرندگان اهلی در تولید مثل طبیعی تنها برای مدت کوتاهی مؤثر است. پژوهشهای گونهگون نشان دادهاند که افزودن ترکیبات آنتیاکسیدانی به خوراک موجب کاهش پراکسیداسیون لیپیدهای منی میشود، در مقاله های اخیر ما اثر انتی اکسیدانتی چند ترکیب بررسی شد که نتایج جالبی نیز در این مقالات (Animal production science) و (Poultry Science) گزارش شده است. به غیر از گیاهان دارویی مریم گلی و لیکوپن گوجه که در این مقالات مشاهده می نمایید، ترکیبات بسیار زیاد دیگری نیز کار شده است که به برخی اشاره می نمایم.
, , Animal production science, Poultry Science,مالو و همکاران گزارش کردند، افزودن 10 میلیمولار سیستئین و اسانس روزماری به محلولرقیق کننده، برای کاهش آسیبهای احتمالی ناشی از شوک سرمایی در فرآیند انجمادسازی اسپرم، تاثیر مثبتی بر زندهمانی و یکپارچگی غشا، در زمانهای ( صفر، یک، دو و سه ساعت) پس از یخگشایی داشت. آنها مشاهده نمودند که اسانس روزماری در مقایسه با سیستئین، دارای توان حفاظتی بیشتری در پاسخ به آسیبهای آکروزومی در سه ساعت پس از یخگشایی است 001/0P < )). همچنین آنها گزارش کردند که اسانس روزماری در زمانهای ( صفر، یک، دو و سه ساعت) پس از یخگشایی، نسبت به سیستئین، در پاسخ به تست HOST، پاسخ بهتری نشان داد. همچنین نرخ نفوذ اسپرماتوزوآهای یخزده در گروهی که به مایع رقیق کننده آنها اسانس روزماری افزوده شده بود، در مقایسه با سیستئین، بیشتر بودP <0/001) ). آنها همچنین نشان دادند که افزودن سیستئین سبب بهبود زندهمانی و یکپارچگی آکروزوم شد.
, , ,همچنین در پژوهش دیگر نشان داده شد که تنش اکسیداسیون، سبب کاهش فعالیت گلوتاتیون و آنزیمهای آنتیاکسیدانی در بیضه موش شد. در پژوهشی توانستند با افزودن گیاهی با خاصیت آنتیاکسیدانی بالا، به نام، Digera muricata (تیره تاج خروس)، توان آنتیاکسیدانی بیضه (کاتالاز، سوپراکسید دیسموتاز، گلوتاتیون پراکسیداز و گلوتاتیون) را افزایش دهند. تغییر در ترکیب لیپیدها که با افزایش سن ایجاد میشود، به سبب کاهش مشخصی در سیستم آنزیمی آنتیاکسیدانی، گلوتاتیون پراکسیداز و سوپر اکسید دیسموتاز پلاسمای منی است .(Kelso et al., 1997a)
,عبدالله و احمد (Abdella and Ahmed, 2009) گزارش کردند که 125 میلی گرم عصاره مایع برگ رزماری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، موثرترین دوز در موش بود که سبب کاهش معنی داری در ناهنجاریهای کروموزومی، افزایش شاخص میتوزی، کاهش آسیبهای DNA (شاخص مرگ برنامه ریزی شده سلولی)، بهبود آسیبهای بافتی، کاهش نشانگر تنش اکسیداسیون )پراکسیداسیون لیپید(، افزایش فعالیت آنتیاکسیدانی آنزیمهای کاتالاز، گلوتاتیون پراکسیداز و شکل احیایی گلوتاتیون، افزایش سطح تستوسترون سرم و تغییر تمایز سلولهای جنسی آغازین به سلولهای هدف شد. دوز 25 میلی گرم (کمترین دوز) کمترین اثر را بر پارامترهای بالا داشت. دوزهای 250و 375 میلی گرم نسبت به کمترین دوز اثر بیشتری داشتند؛ اما تفاوت معنی داری بین آنها و دوز 125 مشاهده نشده بود.
, ,داسیلویرا و همکاران (Da Silveira et al., 2006) نشان دادند که دوز 582/4 میلیگرم عصاره روزماری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن موجب افزایش معنی داری در وزن غده های وسیکولار موش شدند، اما تاثیری بر وزن بدن و دیگر اندام ها و مصرف خوراک نداشتند. دوز 291/2 میلی گرم عصاره روزماری به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، تاثیری بر اسپرم سازی نداشت. با توجه به کوتاه بودن این آزمایش ضروری است که بررسی های بیشتری همراه با دوره های طولانی تر، برای بررسی تاثیر دوزهای گونه گون، در چند چرخه اسپرم سازی انجام شود تا یافتههای قطعی تری درباره سمّیت این گیاه و فعالیت ضد باروری آن به دست آید. یافته های بابو و همکاران (Babu et al., 1998) نشان دادند که افزودن عصاره روزماری به جیره سبب بهبود عملکرد کلی سیستم ایمنی در موش های جوان نشد؛ امّا احتمالا در برخی شرایط تنش زا، مانند کمبود پروتئین یا آنتی اکسیدان، ممکن است موثر باشد.
,اما در پایان سخن بایستی عرض نمایم، استفاده از ترکیب های آنتی اکسیدانتی بسته به نوع گیاه دارویی و منطقه ای که در آن رشد کرده است، می تواند به دلیل تفاوت در اجزای مختلف گیاه، متفاوت باشد. و به عنوان یک نتیجه کلی می توانم خدمت عزیزان به این جمله پر بار اشاره نمایم که "هر خوراکی سم است"؛ بدین معنی که مصرف بیش از حد هر ترکیب خوراکی نیز می تواند اثرات مخربی داشته باشد. همانطور که یافته های مقالات ما نیز آن را به اثبات رساند. لذا برای مصرف انسان احتیاج به بررسی های بیشتری است.
]
ارسال دیدگاه