میزگرد/
مشکلات اعتقادی، اقتصادی و اجتماعی مانعی بر سر راه ازداواج جوانان/نسل جوان امروز به دوستی های خیابانی و زندگی مجردی رغبت دارد!
در میزگرد اجتماعی سراب روانسر با به چالش کشیدن معظلی تحت عنوان "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" به بررسی ابعاد و آسیب های این مهم پرداخته شد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از سراب روانسر، ازدواج خواست و نیاز طبیعی انسان است که همه مکاتب به ویژه مکاتب آسمانی پیروان خود را به انجام آن تشویق و ترغیب می کنند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, سراب روانسر,در جوامع سنتی و ابتدایی، فرد به محض احساس نیاز، اقدام به تشکیل خانواده می نمود ولی به تدریج با پیشرفت علم و صنعت، سن ازدواج افزایش یافت و باعث بروز مشکلات فراوانی در این حیطه شد، متأسفانه گرایش جوانان به تشکیل خانواده به نحو چشمگیری نسبت به قبل کمتر شده است. تاخیر در ازدواج به دلیل گرفتن شغل، ادامه تحصیل و ... از یک سو منجر به انجام ازدواج در سنین بالا می شود که خود آثار سوء فراوانی برای فرد و جامعه خواهد داشت و از سوی دیگر، موجب تضعیف بنیان های خانواده میگردد.
سن ازدواج یکی از شاخصههای مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل میدهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزههای رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان میکشاند.
شواهد نشان می دهد که سن ازدواج دختران و پسران در کل کشور نسبت به سابق روند صعودی و افزایشی را داشته است بطوری که براساس منابع اعلامی، سن ازدواج دختران به 28 سال و پسران به 29 سال رسیده است. همچنین در ماه های قبل معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اذعان نمود: سن ازدواج پسران در کلانشهرها به بالای ۳۰ سال و دختران به مرز ۳۰ سال رسیده است.
با توجه به اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا در میزگرد این ماه سراب روانسر، با حضور سه تن از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی به بررسی علل و پیامدهای این مقوله ی مهم در ابعاد فردی و اجتماعی و راهبردهای کاهش آن بپردازیم.
ضمن معرفی افراد حاضر در این میزگرد، در ادامه مشروح این میزگرد را با محوریت "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" مشاهده نمایید.
افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل میباشند: ملا یحیی شهبازی دبیر شورای روحانیت و افتاء شهرستان روانسر، مرتضی سعیدیان عضو هیئتعلمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور و الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج.
چرا جامعه اسلامی ما، امروزه با معظلی همچون افزایش سن ازدواج رو به رو شده است، علل و یا عوامل افزایش سن ازدواج را در چه می دانید؟
سعیدیان: این مسأله همچون سایر پدیده ها و مسائل اجتماعی دیگر چند علتی یا مالتی فاکتوریال می باشد. به عبارتی می توان از ابعاد و زوایای مختلفی به این قضیه نگاه کرد. امروزه درصد بسیاری از جوانان جامعه ما صرفاً بخاطر بیکاری و نداشتن شغل و درآمد نمی توانند ازدواج کنند، این مسأله در وضعیت حاضر با وجود تورم و افزایش توقع و سطح زندگی، بیش از پیش بر امر ازدواج جوانان تأثیر منفی خواهد داشت و به طور مستقیم یکی از مهمترین علل افزایش سن ازدواج در جوانان شده است.
رسانه ها نیز ارزشهای مدرن و سبک زندگی مدرن و همه ی شئونات زندگی اجتماعی- سنتی مانند تصور و نگرش جوانان دختر و پسر نسبت به مقوله ازدواج، ارتباط با جنس مخالف و زندگی مجردی را به شدت متأثر و دگرگون کرده اند.
امروزه نیز بسیاری از دختران می خواهند از طریق تحصیلات عالی و دانشگاهی از مرتبه اجتماعی بالاتری برخودار شوند، آنها خواهان شغل و درآمد و وورد به بازار هستند. همچنین ایده آل های جوانان پسر و دختر برای ازدواج تفاوت کرده است و آنها هم به این علت و هم به علت مشاهده زندگی های نافرجام و ناموفق اطرافیان در امر ازدواج محافظه کارانه تر و حساب شده تر عمل خواهند کرد که تمام این عوامل بر افزایش سن ازدواج جوانان تأثیر مستقیم دارند.
در بسیاری موارد جوانان جامعه ما دچار نوعی سردرگمی و شکاکیت هستند که با چه کسی ازدواج کنند و چه معیارهایی باید در اولویت باشند. البته بایستی عنوان نمود که باز هم در این جا ما فاقد نهادهای واسطه ای درست و حسابی در جامعه خود چه به صورت رسمی و چه غیر رسمی هستیم و لذا جوانان در یک سردرگمی و عدم تعین به سر می برند و از فقدان عوامل حمایتی و مشورتی رنج می برند.
نبود فرصت های کنش دو جنس در جامعه و فقدان نهادهای واسطه ای نیز در افزایش سن ازدواج نقش داشته است. در جامعه ای که دو جنس به مناسبت های مختلف نتوانند با هم تعامل داشته باشند تا وارد نوعی تبادل شناختی، عاطفی و احساسی با یکدیگر شوند مقدمات پیوندهای زناشویی و همسر گزینی نیز احیاناً دیر شکل می گیرد و این بر افزایش سن ازدواج جوانان می افزاید.
ماموستا شهبازی: با توجه به اینکه ما در سرزمینی اسلامی زندگی می کنیم بایستی با پیروی از معیارهای اسلامی در هر زمینه ای پیش برویم در این میان ازداواج یکی از مهمترین مسائلی است که تأکیداتی فراوانی بر این امر از جانب دین اسلام وجود دارد، قطعأ اگر جامعه ی ما معیارهای اسلامی را رعایت می نمود شاید اینگونه مشکلاتی به وجود نمی آمد و ما امروزه شاهد نبودیم که سن ازدواج از مرز 30 سال و بالاتر بگذرد.
هر چند شریعت حکم می کند که زوج و زوجه ای که قصد زندگی کردن با هم را دارند از از یک رده، مرتبه و مسلک و منش باشد، بعبارت کلی تر "هم کفع" باشند؛ اما بایستی اعتراف کرد که جامعه ی ما از بُعد شریعت و روحانیت خود به دور شده است و همین عوامل، بسیاری از مشکلات را به مانند افزایش سن ازدواج بهمراه داشته است. حتی اگر افراد فرد مورد نظر خود را برای ازدواج پیدا کنند کمتر تمایل به ازدواج دارند و بیشتر بطرف دوستی های خیابانی تمایل دارند.
امروزه با وجود شبکه های ماهواره ای و موبایلی قشر جوان ما حتی اگر شرایط اقتصادیش فراهم باشد کمتر به ازدواج تمایل دارد. هر چند نمی توان منکر شرایط اقتصادی شد اما اگر جامعه ما از ریشه و بنیان اصلی خود یعنی همان "شریعت" فاصله نمی گرفت اینگونه مسائلی پیش نمی آمد.
قربانی: در دهه های اخیر سن ازدواج افزایش یافته است که در خصوص علت افزایش آن می توان عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.
عوامل اجتماعی نظیر 1- افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه مانند: افزایش طلاق، خیانت های زناشویی، بی بندوباری، همسرآزاری، اعتیاد و ... که موجب سلب اعتماد جوانان و ایجاد طرحواره های منفی نسبت به ازدواج گردیده است و موجب وسواس بیش از حد در انتخاب و گاهی به علت عدم آگاهی سرباز زدن از ازدواج و به عبارتی پاک کردن صورت مسئله شده است.
2- ادامه تحصیلات و تغییر موقعیت زنان عامل اجتماعی دیگری است که سبب افزایش سن ازدواج شده است. گرایش به ادامه تحصیل و ارتقاء جایگاه تحصیلی و شغلی در بین جوانان و بوجود آمدن این نگرش که ازدواج فرصت تحصیل را از آنان خواهد گرفت و نیز تغییر موقعیت اجتماعی زنان و گرایش به تحصیلات عالیه که موجب افزایش سن ازدواج در آنها شده است.
از علل اقتصادی در افزایش سن ازدواج می توان به مسئله بیکاری و هزینه های گزافی که در برخی اوقات هزینه های جانبی در ازدواج است اشاره نمود. اغلب جوانان به علت هزینه های گزافی که از ابتدای تصمیم به ازدواج تا برگزاری مراسم ازدواج وجود دارد و یا تامین هزینه زندگی مشترک، نداشتن مسکن، تامین لوازم ضروری زندگی، این امر را به تاخیر انداخته و با تصور یافتن موقعیت بهتر و پس انداز و ازدواج در شرایط آسوده تر، ازدواج شان را به تاخیر می اندازند که این امر در بین پسران افزون تر است.
از عوامل فرهنگی این موضوع می توان به تغییر ملاک های جوانان در انتخاب همسر اشاره نمود. در گذشته افراد به دنبال زندگی با فردی بودند که از ساده زیستی و اخلاق نیکو برخوردار بود در حالیکه امروزه این ملاکها تغییر کرده و گرایش به انتخاب بر اساس مدرک، جایگاه اجتماعی، ثروت و مسائل ظاهری و مادی در جایگاه بالاتری در بین جوانان قرار گرفته و به همین علت تلاش جوانان در بدست آوردن چنین موقعیت هایی موجب تاخیر در ازدواج شده است.
افزایش سن ازدواج چه خطراتی و تهدیداتی را می تواند بهمراه داشته باشد، پیامدهای این مهم را در دو بُعد فردی و اجتماعی تشریح نمایید؟
ماموستا شهبازی: یکی از اصلی ترین و شاید اولین پیامدهای افزایش سن ازدواج برای فرد "بی امری خداوند" می باشد، در جامعه ی اسلامی بایستی دختر و پسر در سن زیر 20 سال (برای دختر 15 سال) ازدواج نمایند تا علاوه بر اینکه فرد دستورات خداوند را رعایت نماید جامعه از آسیب ها و گزندی هایی که روز به روز در کمین جوانان است به دور ماند، تهدیدات و آسیب هایی که باعث شده است جامعه ایرانی اسلامی ما با یک فرهنگ غلط غربی مواجهه شود که آبستن بسیاری از مشکلات است که امروزه دامن گیر خانواده ها و جوانان شده است.
اصلی ترین پیامد افزایش سن ازدواج، جدایی از خارج شدن جامعه از ابعاد مذهبی آن، کاهش جمعیت جوان در جامعه و حقایقی تلخ در مورد تولدهای نامشروع و افزایش بی بندوباری جنسی می باشد.
سعیدیان: باید اذعان داشت دو جنس به یکدیگر نیاز مبرم دارند و نیاز جنسی و روانی به جنس مخالف یکی از نیازهای پایه و اساسی است که چنانچه جامعه ای نتواند نیازهای مردان و زنان خود را از این حیث در موعد مقرر و زمان مناسب سامان ببخشد، بدون تردید جامعه دست خوش آسیب های مختلف فردی و اجتماعی می شود. آسیب هایی از قبیل احساس تنهایی و انزوا، احساسی ناکامی و سرخوردگی، بروز بیماری های روان تنی، افزایش افسردگی، استرس و اضطراب، بروز انحرافات جنسی فردی و اجتماعی، گرایش بیشتر به خودکشی، افزایش روسپیگری و تجاوز به نوامیس مردم، از خود بیگانگی و بروز وندالیسم (خرابکاری) و بسیاری آسیب های دیگر که در این جا شاید مجال آن نباشد به همه اشاره کرد.
به هر حال از یک نقطه نظر جوانان یک جامعه، موتور محرکه آن جامعه هستند و چنانچه مسأله جنسی و ازدواج آنها در زمان مقتضی حل نشود و سامان نیابد، نشاط از جامعه رخت می بندد و نیروهای سازندگی و حیات در آن رو به قهقرا و افول خواهد رفت.
قربانی: افزایش سن ازدواج همانند آسیب ها و مشکلات و موضوعات دیگر می تواند هم در بعد فردی و هم اجتماعی پیامدهایی را به دنبال داشته باشد. در بعد فردی می توان اذعان داشت که یکی از مهمترین مسائل زندگی مشترک مسئله نیازهای فرد در حوزه احساس امنیت، نیاز به همراه و نیاز جنسی دانست که با توجه به طبقه بندی نیازها در دیدگاه مازلو ابتدایی ترین و اولین طبقه نیازها مسائل فیزیولوژیکی است که یکی از آنها نیاز غریزی جنسی است که در جهت رسیدن به خودشکوفایی باید از آن به درستی عبور کرد و زمانیکه فرد نتواند در سن مناسب ازدواج کند تا بتواند این نیاز را برطرف سازد در سنین بالاتر بعد از گذار از دیگر طبقاتِ نیازها، دچار خلاء شده و به دلیل عدم رفع نیازهای روحی و جسمی می تواند دچار مشکلات روان شناختی شود.
در بعد اجتماعی پیامدهایی که تاخیر در سن ازدواج می تواند به وجود آورد افزایش روابط نامشروع و آزادانه، آسیب های روانشناختی ناشی از تنهایی و پوچی در سطح جامعه و آسیب به اطرافیان فرد به علت درگیر شدن در مشکلات فردیِ شخص، کاهش نرخ موالید، از بین رفتن مفهوم خانواده و ازدواج های سفید را می توان نام برد.
راهکار کاهش سن ازدواج را در چه می دانید، آیا با شرایط موجود میتوان از این وضعیت رهایی یافت؟
قربانی: به منظور کاهش سن ازدواج با توجه به اینکه در فرهنگ سازی و تغییر رویه نیاز به زمان و برنامه ریزی های دقیق وجود دارد در این زمینه نیز ضروری است نه تنها یک ارگان و یا بخش خاصی مسئولیت امر را به عهده بگیرد، بلکه نیاز به برنامه ریزی در سطح ملی و اقدام در بخش های گوناگون و حوزه های مختلف وجود دارد. ابتدا نیاز است علل مختلف به خوبی در شهرهای مختلف کشور شناسایی و جهت حل مشکل برنامه ریزی های دقیقی انجام شود. به عنوان مثال در جهت رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و ... جوانان، ارگانهای مرتبط با تسهیل نمودن شرایط اقتصادی و وام های با سود کم، جهت تسهیل شغلی و ازدواج جوانان اقدام نموده و در حوزه مشکلات فرهنگی و اجتماعی با برنامه ریزی های طولانی مدت و دقیق در جهت افزایش آگاهی جوانان در مورد انتخاب صحیح و تصحیح ملاکهای مناسب در امر ازدواج، زمینه ی آموزش های گسترده را از طریق مراکز مشاوره ای با هزینه های حداقلی و به شکل گسترده در سراسر کشور فراهم نمایند تا موجبات تغییر در برخی نگرش ها و طرحواره های نامناسبی همچون بی اعتمادی، بدبینی و ... در زمینه امر ازدواج فراهم گردد.
جامعه یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش و یا افزایش سن ازدواج است. با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است و با توجه به رشد روزافزون اجتماعی افراد و حضور افراد در اکثر ساعات روز در جامعه و تاثیرپذیریی که جامعه می تواند داشته باشد می توان بیان کرد که جامعه مسئولیت بسیاری در قبال ازدواج جوانان به همراه دارد. جامعه می تواند با تبلیغات، آموزش و برنامه های تغییر نگرش جمعی، این سونامی افزایش سن را کاهش دهد و حتی در مرتفع کردن علل آن نقش اساسی داشته باشد. همچنین جامعه می تواند با اتخاذ رویکردهایی نوین و در جهت رشد توسعه و تغییر جامعه از سنتی به مدرنیته با استفاده از کمک جامعه شناسان، روانشناسان، کارشناسان علوم اجتماعی و دیگر متخصصین مرتبط این حوزه برنامه هایی را مدون و اجرایی کند.
سعیدیان: فراهم کردن شغل و درآمد مناسب برای جوانان به انحاء مختلف: از آنجایی که در جامه ما دولت های مختلف در انجام این امر صرفاً از موفقیت های نسبی برخودار بوده اند بنابراین باید طی یک همت ملی فرهنگ کارآفرینی نهادینه شود و جوانان به این باور برسند که دولت نمی تواند مشکلات اشتغال و درامد همه آحاد جامعه را حل کند و این مشکل تنها از طریق مشارکت همه آحاد جامعه از جمله سرمایه گذاران بخش خصوصی و تعاونی ها یا هر سازوکار دیگری قابل حل است.
مشکلات نگرشی و ارزشی جوانان هم از دیگر مسائلی است که باید بواسطه نهادهای واسطه ای بتوان به مشکلات و درگیری های ذهنی و فکری جوانان در خصوص ازدواج سامان داد. ما نیاز مبرم به مراکز مشاوره با کادر مجرب و متخصص داریم که خلاء این گونه مراکز کاملاً مشهود است. ما نیاز به کارگاه های مختلف در امر ازدواج و ملزومات آن داریم که به صورت مستقیم موجب هم افزایی و بازتوانی در جوانان شوند.
در شرایط گذار از سنت به مدرنیته بسیاری از تغییر و تحولات از جمله افزایش سن ازدواج، اجتناب ناپذیر خواهد بود. چون کلیت جامعه در وضعیت انتقال از حالت گذشته به وضعیت و موقعیت های نوین تر متأثر شده است. اما به هر حال به همت دولت و مردم و همه آحاد جامعه می توان بسیاری از تبعات منفی جامعه جدید را مورد تعدیل، تجدید نظر و بازتعریف قرار داد. مسأله ازدواج جوانان و افزایش سن ازدواج هم یکی از مسائلی است که می توان با سازو کارهای مناسب هم در سطح ملی و هم منطقه ای و محلی تا حد بسیاری به آن سر و سامان داد.
ماموستا شهبازی: خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم" در اینجا معنای ولی و أُولِی الْأَمْرِ می تواند مصداق پدر و مادر باشد. متأسفانه امروزه جوانان ما خود به انتخاب دست می زنند و با برگزیدن همسر بصورت دوستی های خیابانی و اینترنتی دست به انتخاب می زنند و کمتر به خانواده و نظر والدین احترام می گذارند در نتیجه با مخالفت خانواده ها رو به رو می شوند و موجب می شود که ازدواجی صورت نپذیرد و همان دوستی خیابانی ادامه پیدا کند و روز به روز سن ازدواج را بالاتر می برد.
در بسیاری از موارد مشاهده می شود خانواده ها باعث افزایش سن ازدواج می شوند، خانواده های که با مهریه های سنگین مانع ازدواج جوانان می شوند. شایسته است جامعه ما همان مهریه 19/5مثقال مهریه را در نظر داشته باشند چرا که اگر اینگونه مهریه های سنگین صد راه جوانان قرار دهیم، طبیعی است آنها زندگی مجردی را بهتر می ببنند تا اینکه ازدواج کنند، و این را باید یادآور شد اگر مهریه سنگین باشد به معنای استحکام زندگی نیست بلکه اجباری است که زن و مرد مجبور به تحمل کردن هم می باشند.تا زمانیکه از نظر اعتقادی جوانان و خانواده ها تغییر نکنند و بنیان اصلی خود باز نگردند نمی توان از این چالش رهایی یافت.
در جوامع سنتی و ابتدایی، فرد به محض احساس نیاز، اقدام به تشکیل خانواده می نمود ولی به تدریج با پیشرفت علم و صنعت، سن ازدواج افزایش یافت و باعث بروز مشکلات فراوانی در این حیطه شد، متأسفانه گرایش جوانان به تشکیل خانواده به نحو چشمگیری نسبت به قبل کمتر شده است. تاخیر در ازدواج به دلیل گرفتن شغل، ادامه تحصیل و ... از یک سو منجر به انجام ازدواج در سنین بالا می شود که خود آثار سوء فراوانی برای فرد و جامعه خواهد داشت و از سوی دیگر، موجب تضعیف بنیان های خانواده میگردد.
سن ازدواج یکی از شاخصههای مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل میدهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزههای رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان میکشاند.
شواهد نشان می دهد که سن ازدواج دختران و پسران در کل کشور نسبت به سابق روند صعودی و افزایشی را داشته است بطوری که براساس منابع اعلامی، سن ازدواج دختران به 28 سال و پسران به 29 سال رسیده است. همچنین در ماه های قبل معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اذعان نمود: سن ازدواج پسران در کلانشهرها به بالای ۳۰ سال و دختران به مرز ۳۰ سال رسیده است.
با توجه به اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا در میزگرد این ماه سراب روانسر، با حضور سه تن از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی به بررسی علل و پیامدهای این مقوله ی مهم در ابعاد فردی و اجتماعی و راهبردهای کاهش آن بپردازیم.
ضمن معرفی افراد حاضر در این میزگرد، در ادامه مشروح این میزگرد را با محوریت "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" مشاهده نمایید.
افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل میباشند: ملا یحیی شهبازی دبیر شورای روحانیت و افتاء شهرستان روانسر، مرتضی سعیدیان عضو هیئتعلمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور و الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج.
چرا جامعه اسلامی ما، امروزه با معظلی همچون افزایش سن ازدواج رو به رو شده است، علل و یا عوامل افزایش سن ازدواج را در چه می دانید؟
سعیدیان: این مسأله همچون سایر پدیده ها و مسائل اجتماعی دیگر چند علتی یا مالتی فاکتوریال می باشد. به عبارتی می توان از ابعاد و زوایای مختلفی به این قضیه نگاه کرد. امروزه درصد بسیاری از جوانان جامعه ما صرفاً بخاطر بیکاری و نداشتن شغل و درآمد نمی توانند ازدواج کنند، این مسأله در وضعیت حاضر با وجود تورم و افزایش توقع و سطح زندگی، بیش از پیش بر امر ازدواج جوانان تأثیر منفی خواهد داشت و به طور مستقیم یکی از مهمترین علل افزایش سن ازدواج در جوانان شده است.
رسانه ها نیز ارزشهای مدرن و سبک زندگی مدرن و همه ی شئونات زندگی اجتماعی- سنتی مانند تصور و نگرش جوانان دختر و پسر نسبت به مقوله ازدواج، ارتباط با جنس مخالف و زندگی مجردی را به شدت متأثر و دگرگون کرده اند.
امروزه نیز بسیاری از دختران می خواهند از طریق تحصیلات عالی و دانشگاهی از مرتبه اجتماعی بالاتری برخودار شوند، آنها خواهان شغل و درآمد و وورد به بازار هستند. همچنین ایده آل های جوانان پسر و دختر برای ازدواج تفاوت کرده است و آنها هم به این علت و هم به علت مشاهده زندگی های نافرجام و ناموفق اطرافیان در امر ازدواج محافظه کارانه تر و حساب شده تر عمل خواهند کرد که تمام این عوامل بر افزایش سن ازدواج جوانان تأثیر مستقیم دارند.
در بسیاری موارد جوانان جامعه ما دچار نوعی سردرگمی و شکاکیت هستند که با چه کسی ازدواج کنند و چه معیارهایی باید در اولویت باشند. البته بایستی عنوان نمود که باز هم در این جا ما فاقد نهادهای واسطه ای درست و حسابی در جامعه خود چه به صورت رسمی و چه غیر رسمی هستیم و لذا جوانان در یک سردرگمی و عدم تعین به سر می برند و از فقدان عوامل حمایتی و مشورتی رنج می برند.
نبود فرصت های کنش دو جنس در جامعه و فقدان نهادهای واسطه ای نیز در افزایش سن ازدواج نقش داشته است. در جامعه ای که دو جنس به مناسبت های مختلف نتوانند با هم تعامل داشته باشند تا وارد نوعی تبادل شناختی، عاطفی و احساسی با یکدیگر شوند مقدمات پیوندهای زناشویی و همسر گزینی نیز احیاناً دیر شکل می گیرد و این بر افزایش سن ازدواج جوانان می افزاید.
ماموستا شهبازی: با توجه به اینکه ما در سرزمینی اسلامی زندگی می کنیم بایستی با پیروی از معیارهای اسلامی در هر زمینه ای پیش برویم در این میان ازداواج یکی از مهمترین مسائلی است که تأکیداتی فراوانی بر این امر از جانب دین اسلام وجود دارد، قطعأ اگر جامعه ی ما معیارهای اسلامی را رعایت می نمود شاید اینگونه مشکلاتی به وجود نمی آمد و ما امروزه شاهد نبودیم که سن ازدواج از مرز 30 سال و بالاتر بگذرد.
هر چند شریعت حکم می کند که زوج و زوجه ای که قصد زندگی کردن با هم را دارند از از یک رده، مرتبه و مسلک و منش باشد، بعبارت کلی تر "هم کفع" باشند؛ اما بایستی اعتراف کرد که جامعه ی ما از بُعد شریعت و روحانیت خود به دور شده است و همین عوامل، بسیاری از مشکلات را به مانند افزایش سن ازدواج بهمراه داشته است. حتی اگر افراد فرد مورد نظر خود را برای ازدواج پیدا کنند کمتر تمایل به ازدواج دارند و بیشتر بطرف دوستی های خیابانی تمایل دارند.
امروزه با وجود شبکه های ماهواره ای و موبایلی قشر جوان ما حتی اگر شرایط اقتصادیش فراهم باشد کمتر به ازدواج تمایل دارد. هر چند نمی توان منکر شرایط اقتصادی شد اما اگر جامعه ما از ریشه و بنیان اصلی خود یعنی همان "شریعت" فاصله نمی گرفت اینگونه مسائلی پیش نمی آمد.
قربانی: در دهه های اخیر سن ازدواج افزایش یافته است که در خصوص علت افزایش آن می توان عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.
عوامل اجتماعی نظیر 1- افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه مانند: افزایش طلاق، خیانت های زناشویی، بی بندوباری، همسرآزاری، اعتیاد و ... که موجب سلب اعتماد جوانان و ایجاد طرحواره های منفی نسبت به ازدواج گردیده است و موجب وسواس بیش از حد در انتخاب و گاهی به علت عدم آگاهی سرباز زدن از ازدواج و به عبارتی پاک کردن صورت مسئله شده است.
2- ادامه تحصیلات و تغییر موقعیت زنان عامل اجتماعی دیگری است که سبب افزایش سن ازدواج شده است. گرایش به ادامه تحصیل و ارتقاء جایگاه تحصیلی و شغلی در بین جوانان و بوجود آمدن این نگرش که ازدواج فرصت تحصیل را از آنان خواهد گرفت و نیز تغییر موقعیت اجتماعی زنان و گرایش به تحصیلات عالیه که موجب افزایش سن ازدواج در آنها شده است.
از علل اقتصادی در افزایش سن ازدواج می توان به مسئله بیکاری و هزینه های گزافی که در برخی اوقات هزینه های جانبی در ازدواج است اشاره نمود. اغلب جوانان به علت هزینه های گزافی که از ابتدای تصمیم به ازدواج تا برگزاری مراسم ازدواج وجود دارد و یا تامین هزینه زندگی مشترک، نداشتن مسکن، تامین لوازم ضروری زندگی، این امر را به تاخیر انداخته و با تصور یافتن موقعیت بهتر و پس انداز و ازدواج در شرایط آسوده تر، ازدواج شان را به تاخیر می اندازند که این امر در بین پسران افزون تر است.
از عوامل فرهنگی این موضوع می توان به تغییر ملاک های جوانان در انتخاب همسر اشاره نمود. در گذشته افراد به دنبال زندگی با فردی بودند که از ساده زیستی و اخلاق نیکو برخوردار بود در حالیکه امروزه این ملاکها تغییر کرده و گرایش به انتخاب بر اساس مدرک، جایگاه اجتماعی، ثروت و مسائل ظاهری و مادی در جایگاه بالاتری در بین جوانان قرار گرفته و به همین علت تلاش جوانان در بدست آوردن چنین موقعیت هایی موجب تاخیر در ازدواج شده است.
افزایش سن ازدواج چه خطراتی و تهدیداتی را می تواند بهمراه داشته باشد، پیامدهای این مهم را در دو بُعد فردی و اجتماعی تشریح نمایید؟
ماموستا شهبازی: یکی از اصلی ترین و شاید اولین پیامدهای افزایش سن ازدواج برای فرد "بی امری خداوند" می باشد، در جامعه ی اسلامی بایستی دختر و پسر در سن زیر 20 سال (برای دختر 15 سال) ازدواج نمایند تا علاوه بر اینکه فرد دستورات خداوند را رعایت نماید جامعه از آسیب ها و گزندی هایی که روز به روز در کمین جوانان است به دور ماند، تهدیدات و آسیب هایی که باعث شده است جامعه ایرانی اسلامی ما با یک فرهنگ غلط غربی مواجهه شود که آبستن بسیاری از مشکلات است که امروزه دامن گیر خانواده ها و جوانان شده است.
اصلی ترین پیامد افزایش سن ازدواج، جدایی از خارج شدن جامعه از ابعاد مذهبی آن، کاهش جمعیت جوان در جامعه و حقایقی تلخ در مورد تولدهای نامشروع و افزایش بی بندوباری جنسی می باشد.
سعیدیان: باید اذعان داشت دو جنس به یکدیگر نیاز مبرم دارند و نیاز جنسی و روانی به جنس مخالف یکی از نیازهای پایه و اساسی است که چنانچه جامعه ای نتواند نیازهای مردان و زنان خود را از این حیث در موعد مقرر و زمان مناسب سامان ببخشد، بدون تردید جامعه دست خوش آسیب های مختلف فردی و اجتماعی می شود. آسیب هایی از قبیل احساس تنهایی و انزوا، احساسی ناکامی و سرخوردگی، بروز بیماری های روان تنی، افزایش افسردگی، استرس و اضطراب، بروز انحرافات جنسی فردی و اجتماعی، گرایش بیشتر به خودکشی، افزایش روسپیگری و تجاوز به نوامیس مردم، از خود بیگانگی و بروز وندالیسم (خرابکاری) و بسیاری آسیب های دیگر که در این جا شاید مجال آن نباشد به همه اشاره کرد.
به هر حال از یک نقطه نظر جوانان یک جامعه، موتور محرکه آن جامعه هستند و چنانچه مسأله جنسی و ازدواج آنها در زمان مقتضی حل نشود و سامان نیابد، نشاط از جامعه رخت می بندد و نیروهای سازندگی و حیات در آن رو به قهقرا و افول خواهد رفت.
قربانی: افزایش سن ازدواج همانند آسیب ها و مشکلات و موضوعات دیگر می تواند هم در بعد فردی و هم اجتماعی پیامدهایی را به دنبال داشته باشد. در بعد فردی می توان اذعان داشت که یکی از مهمترین مسائل زندگی مشترک مسئله نیازهای فرد در حوزه احساس امنیت، نیاز به همراه و نیاز جنسی دانست که با توجه به طبقه بندی نیازها در دیدگاه مازلو ابتدایی ترین و اولین طبقه نیازها مسائل فیزیولوژیکی است که یکی از آنها نیاز غریزی جنسی است که در جهت رسیدن به خودشکوفایی باید از آن به درستی عبور کرد و زمانیکه فرد نتواند در سن مناسب ازدواج کند تا بتواند این نیاز را برطرف سازد در سنین بالاتر بعد از گذار از دیگر طبقاتِ نیازها، دچار خلاء شده و به دلیل عدم رفع نیازهای روحی و جسمی می تواند دچار مشکلات روان شناختی شود.
در بعد اجتماعی پیامدهایی که تاخیر در سن ازدواج می تواند به وجود آورد افزایش روابط نامشروع و آزادانه، آسیب های روانشناختی ناشی از تنهایی و پوچی در سطح جامعه و آسیب به اطرافیان فرد به علت درگیر شدن در مشکلات فردیِ شخص، کاهش نرخ موالید، از بین رفتن مفهوم خانواده و ازدواج های سفید را می توان نام برد.
راهکار کاهش سن ازدواج را در چه می دانید، آیا با شرایط موجود میتوان از این وضعیت رهایی یافت؟
قربانی: به منظور کاهش سن ازدواج با توجه به اینکه در فرهنگ سازی و تغییر رویه نیاز به زمان و برنامه ریزی های دقیق وجود دارد در این زمینه نیز ضروری است نه تنها یک ارگان و یا بخش خاصی مسئولیت امر را به عهده بگیرد، بلکه نیاز به برنامه ریزی در سطح ملی و اقدام در بخش های گوناگون و حوزه های مختلف وجود دارد. ابتدا نیاز است علل مختلف به خوبی در شهرهای مختلف کشور شناسایی و جهت حل مشکل برنامه ریزی های دقیقی انجام شود. به عنوان مثال در جهت رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و ... جوانان، ارگانهای مرتبط با تسهیل نمودن شرایط اقتصادی و وام های با سود کم، جهت تسهیل شغلی و ازدواج جوانان اقدام نموده و در حوزه مشکلات فرهنگی و اجتماعی با برنامه ریزی های طولانی مدت و دقیق در جهت افزایش آگاهی جوانان در مورد انتخاب صحیح و تصحیح ملاکهای مناسب در امر ازدواج، زمینه ی آموزش های گسترده را از طریق مراکز مشاوره ای با هزینه های حداقلی و به شکل گسترده در سراسر کشور فراهم نمایند تا موجبات تغییر در برخی نگرش ها و طرحواره های نامناسبی همچون بی اعتمادی، بدبینی و ... در زمینه امر ازدواج فراهم گردد.
جامعه یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش و یا افزایش سن ازدواج است. با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است و با توجه به رشد روزافزون اجتماعی افراد و حضور افراد در اکثر ساعات روز در جامعه و تاثیرپذیریی که جامعه می تواند داشته باشد می توان بیان کرد که جامعه مسئولیت بسیاری در قبال ازدواج جوانان به همراه دارد. جامعه می تواند با تبلیغات، آموزش و برنامه های تغییر نگرش جمعی، این سونامی افزایش سن را کاهش دهد و حتی در مرتفع کردن علل آن نقش اساسی داشته باشد. همچنین جامعه می تواند با اتخاذ رویکردهایی نوین و در جهت رشد توسعه و تغییر جامعه از سنتی به مدرنیته با استفاده از کمک جامعه شناسان، روانشناسان، کارشناسان علوم اجتماعی و دیگر متخصصین مرتبط این حوزه برنامه هایی را مدون و اجرایی کند.
سعیدیان: فراهم کردن شغل و درآمد مناسب برای جوانان به انحاء مختلف: از آنجایی که در جامه ما دولت های مختلف در انجام این امر صرفاً از موفقیت های نسبی برخودار بوده اند بنابراین باید طی یک همت ملی فرهنگ کارآفرینی نهادینه شود و جوانان به این باور برسند که دولت نمی تواند مشکلات اشتغال و درامد همه آحاد جامعه را حل کند و این مشکل تنها از طریق مشارکت همه آحاد جامعه از جمله سرمایه گذاران بخش خصوصی و تعاونی ها یا هر سازوکار دیگری قابل حل است.
مشکلات نگرشی و ارزشی جوانان هم از دیگر مسائلی است که باید بواسطه نهادهای واسطه ای بتوان به مشکلات و درگیری های ذهنی و فکری جوانان در خصوص ازدواج سامان داد. ما نیاز مبرم به مراکز مشاوره با کادر مجرب و متخصص داریم که خلاء این گونه مراکز کاملاً مشهود است. ما نیاز به کارگاه های مختلف در امر ازدواج و ملزومات آن داریم که به صورت مستقیم موجب هم افزایی و بازتوانی در جوانان شوند.
در شرایط گذار از سنت به مدرنیته بسیاری از تغییر و تحولات از جمله افزایش سن ازدواج، اجتناب ناپذیر خواهد بود. چون کلیت جامعه در وضعیت انتقال از حالت گذشته به وضعیت و موقعیت های نوین تر متأثر شده است. اما به هر حال به همت دولت و مردم و همه آحاد جامعه می توان بسیاری از تبعات منفی جامعه جدید را مورد تعدیل، تجدید نظر و بازتعریف قرار داد. مسأله ازدواج جوانان و افزایش سن ازدواج هم یکی از مسائلی است که می توان با سازو کارهای مناسب هم در سطح ملی و هم منطقه ای و محلی تا حد بسیاری به آن سر و سامان داد.
ماموستا شهبازی: خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم" در اینجا معنای ولی و أُولِی الْأَمْرِ می تواند مصداق پدر و مادر باشد. متأسفانه امروزه جوانان ما خود به انتخاب دست می زنند و با برگزیدن همسر بصورت دوستی های خیابانی و اینترنتی دست به انتخاب می زنند و کمتر به خانواده و نظر والدین احترام می گذارند در نتیجه با مخالفت خانواده ها رو به رو می شوند و موجب می شود که ازدواجی صورت نپذیرد و همان دوستی خیابانی ادامه پیدا کند و روز به روز سن ازدواج را بالاتر می برد.
در بسیاری از موارد مشاهده می شود خانواده ها باعث افزایش سن ازدواج می شوند، خانواده های که با مهریه های سنگین مانع ازدواج جوانان می شوند. شایسته است جامعه ما همان مهریه 19/5مثقال مهریه را در نظر داشته باشند چرا که اگر اینگونه مهریه های سنگین صد راه جوانان قرار دهیم، طبیعی است آنها زندگی مجردی را بهتر می ببنند تا اینکه ازدواج کنند، و این را باید یادآور شد اگر مهریه سنگین باشد به معنای استحکام زندگی نیست بلکه اجباری است که زن و مرد مجبور به تحمل کردن هم می باشند.تا زمانیکه از نظر اعتقادی جوانان و خانواده ها تغییر نکنند و بنیان اصلی خود باز نگردند نمی توان از این چالش رهایی یافت.
در جوامع سنتی و ابتدایی، فرد به محض احساس نیاز، اقدام به تشکیل خانواده می نمود ولی به تدریج با پیشرفت علم و صنعت، سن ازدواج افزایش یافت و باعث بروز مشکلات فراوانی در این حیطه شد، متأسفانه گرایش جوانان به تشکیل خانواده به نحو چشمگیری نسبت به قبل کمتر شده است. تاخیر در ازدواج به دلیل گرفتن شغل، ادامه تحصیل و ... از یک سو منجر به انجام ازدواج در سنین بالا می شود که خود آثار سوء فراوانی برای فرد و جامعه خواهد داشت و از سوی دیگر، موجب تضعیف بنیان های خانواده میگردد.
سن ازدواج یکی از شاخصههای مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل میدهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزههای رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان میکشاند.
شواهد نشان می دهد که سن ازدواج دختران و پسران در کل کشور نسبت به سابق روند صعودی و افزایشی را داشته است بطوری که براساس منابع اعلامی، سن ازدواج دختران به 28 سال و پسران به 29 سال رسیده است. همچنین در ماه های قبل معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اذعان نمود: سن ازدواج پسران در کلانشهرها به بالای ۳۰ سال و دختران به مرز ۳۰ سال رسیده است.
با توجه به اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا در میزگرد این ماه سراب روانسر، با حضور سه تن از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی به بررسی علل و پیامدهای این مقوله ی مهم در ابعاد فردی و اجتماعی و راهبردهای کاهش آن بپردازیم.
ضمن معرفی افراد حاضر در این میزگرد، در ادامه مشروح این میزگرد را با محوریت "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" مشاهده نمایید.
افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل میباشند: ملا یحیی شهبازی دبیر شورای روحانیت و افتاء شهرستان روانسر، مرتضی سعیدیان عضو هیئتعلمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور و الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج.
چرا جامعه اسلامی ما، امروزه با معظلی همچون افزایش سن ازدواج رو به رو شده است، علل و یا عوامل افزایش سن ازدواج را در چه می دانید؟
سعیدیان: این مسأله همچون سایر پدیده ها و مسائل اجتماعی دیگر چند علتی یا مالتی فاکتوریال می باشد. به عبارتی می توان از ابعاد و زوایای مختلفی به این قضیه نگاه کرد. امروزه درصد بسیاری از جوانان جامعه ما صرفاً بخاطر بیکاری و نداشتن شغل و درآمد نمی توانند ازدواج کنند، این مسأله در وضعیت حاضر با وجود تورم و افزایش توقع و سطح زندگی، بیش از پیش بر امر ازدواج جوانان تأثیر منفی خواهد داشت و به طور مستقیم یکی از مهمترین علل افزایش سن ازدواج در جوانان شده است.
رسانه ها نیز ارزشهای مدرن و سبک زندگی مدرن و همه ی شئونات زندگی اجتماعی- سنتی مانند تصور و نگرش جوانان دختر و پسر نسبت به مقوله ازدواج، ارتباط با جنس مخالف و زندگی مجردی را به شدت متأثر و دگرگون کرده اند.
امروزه نیز بسیاری از دختران می خواهند از طریق تحصیلات عالی و دانشگاهی از مرتبه اجتماعی بالاتری برخودار شوند، آنها خواهان شغل و درآمد و وورد به بازار هستند. همچنین ایده آل های جوانان پسر و دختر برای ازدواج تفاوت کرده است و آنها هم به این علت و هم به علت مشاهده زندگی های نافرجام و ناموفق اطرافیان در امر ازدواج محافظه کارانه تر و حساب شده تر عمل خواهند کرد که تمام این عوامل بر افزایش سن ازدواج جوانان تأثیر مستقیم دارند.
در بسیاری موارد جوانان جامعه ما دچار نوعی سردرگمی و شکاکیت هستند که با چه کسی ازدواج کنند و چه معیارهایی باید در اولویت باشند. البته بایستی عنوان نمود که باز هم در این جا ما فاقد نهادهای واسطه ای درست و حسابی در جامعه خود چه به صورت رسمی و چه غیر رسمی هستیم و لذا جوانان در یک سردرگمی و عدم تعین به سر می برند و از فقدان عوامل حمایتی و مشورتی رنج می برند.
نبود فرصت های کنش دو جنس در جامعه و فقدان نهادهای واسطه ای نیز در افزایش سن ازدواج نقش داشته است. در جامعه ای که دو جنس به مناسبت های مختلف نتوانند با هم تعامل داشته باشند تا وارد نوعی تبادل شناختی، عاطفی و احساسی با یکدیگر شوند مقدمات پیوندهای زناشویی و همسر گزینی نیز احیاناً دیر شکل می گیرد و این بر افزایش سن ازدواج جوانان می افزاید.
ماموستا شهبازی: با توجه به اینکه ما در سرزمینی اسلامی زندگی می کنیم بایستی با پیروی از معیارهای اسلامی در هر زمینه ای پیش برویم در این میان ازداواج یکی از مهمترین مسائلی است که تأکیداتی فراوانی بر این امر از جانب دین اسلام وجود دارد، قطعأ اگر جامعه ی ما معیارهای اسلامی را رعایت می نمود شاید اینگونه مشکلاتی به وجود نمی آمد و ما امروزه شاهد نبودیم که سن ازدواج از مرز 30 سال و بالاتر بگذرد.
هر چند شریعت حکم می کند که زوج و زوجه ای که قصد زندگی کردن با هم را دارند از از یک رده، مرتبه و مسلک و منش باشد، بعبارت کلی تر "هم کفع" باشند؛ اما بایستی اعتراف کرد که جامعه ی ما از بُعد شریعت و روحانیت خود به دور شده است و همین عوامل، بسیاری از مشکلات را به مانند افزایش سن ازدواج بهمراه داشته است. حتی اگر افراد فرد مورد نظر خود را برای ازدواج پیدا کنند کمتر تمایل به ازدواج دارند و بیشتر بطرف دوستی های خیابانی تمایل دارند.
امروزه با وجود شبکه های ماهواره ای و موبایلی قشر جوان ما حتی اگر شرایط اقتصادیش فراهم باشد کمتر به ازدواج تمایل دارد. هر چند نمی توان منکر شرایط اقتصادی شد اما اگر جامعه ما از ریشه و بنیان اصلی خود یعنی همان "شریعت" فاصله نمی گرفت اینگونه مسائلی پیش نمی آمد.
قربانی: در دهه های اخیر سن ازدواج افزایش یافته است که در خصوص علت افزایش آن می توان عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.
عوامل اجتماعی نظیر 1- افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه مانند: افزایش طلاق، خیانت های زناشویی، بی بندوباری، همسرآزاری، اعتیاد و ... که موجب سلب اعتماد جوانان و ایجاد طرحواره های منفی نسبت به ازدواج گردیده است و موجب وسواس بیش از حد در انتخاب و گاهی به علت عدم آگاهی سرباز زدن از ازدواج و به عبارتی پاک کردن صورت مسئله شده است.
2- ادامه تحصیلات و تغییر موقعیت زنان عامل اجتماعی دیگری است که سبب افزایش سن ازدواج شده است. گرایش به ادامه تحصیل و ارتقاء جایگاه تحصیلی و شغلی در بین جوانان و بوجود آمدن این نگرش که ازدواج فرصت تحصیل را از آنان خواهد گرفت و نیز تغییر موقعیت اجتماعی زنان و گرایش به تحصیلات عالیه که موجب افزایش سن ازدواج در آنها شده است.
از علل اقتصادی در افزایش سن ازدواج می توان به مسئله بیکاری و هزینه های گزافی که در برخی اوقات هزینه های جانبی در ازدواج است اشاره نمود. اغلب جوانان به علت هزینه های گزافی که از ابتدای تصمیم به ازدواج تا برگزاری مراسم ازدواج وجود دارد و یا تامین هزینه زندگی مشترک، نداشتن مسکن، تامین لوازم ضروری زندگی، این امر را به تاخیر انداخته و با تصور یافتن موقعیت بهتر و پس انداز و ازدواج در شرایط آسوده تر، ازدواج شان را به تاخیر می اندازند که این امر در بین پسران افزون تر است.
از عوامل فرهنگی این موضوع می توان به تغییر ملاک های جوانان در انتخاب همسر اشاره نمود. در گذشته افراد به دنبال زندگی با فردی بودند که از ساده زیستی و اخلاق نیکو برخوردار بود در حالیکه امروزه این ملاکها تغییر کرده و گرایش به انتخاب بر اساس مدرک، جایگاه اجتماعی، ثروت و مسائل ظاهری و مادی در جایگاه بالاتری در بین جوانان قرار گرفته و به همین علت تلاش جوانان در بدست آوردن چنین موقعیت هایی موجب تاخیر در ازدواج شده است.
افزایش سن ازدواج چه خطراتی و تهدیداتی را می تواند بهمراه داشته باشد، پیامدهای این مهم را در دو بُعد فردی و اجتماعی تشریح نمایید؟
ماموستا شهبازی: یکی از اصلی ترین و شاید اولین پیامدهای افزایش سن ازدواج برای فرد "بی امری خداوند" می باشد، در جامعه ی اسلامی بایستی دختر و پسر در سن زیر 20 سال (برای دختر 15 سال) ازدواج نمایند تا علاوه بر اینکه فرد دستورات خداوند را رعایت نماید جامعه از آسیب ها و گزندی هایی که روز به روز در کمین جوانان است به دور ماند، تهدیدات و آسیب هایی که باعث شده است جامعه ایرانی اسلامی ما با یک فرهنگ غلط غربی مواجهه شود که آبستن بسیاری از مشکلات است که امروزه دامن گیر خانواده ها و جوانان شده است.
اصلی ترین پیامد افزایش سن ازدواج، جدایی از خارج شدن جامعه از ابعاد مذهبی آن، کاهش جمعیت جوان در جامعه و حقایقی تلخ در مورد تولدهای نامشروع و افزایش بی بندوباری جنسی می باشد.
سعیدیان: باید اذعان داشت دو جنس به یکدیگر نیاز مبرم دارند و نیاز جنسی و روانی به جنس مخالف یکی از نیازهای پایه و اساسی است که چنانچه جامعه ای نتواند نیازهای مردان و زنان خود را از این حیث در موعد مقرر و زمان مناسب سامان ببخشد، بدون تردید جامعه دست خوش آسیب های مختلف فردی و اجتماعی می شود. آسیب هایی از قبیل احساس تنهایی و انزوا، احساسی ناکامی و سرخوردگی، بروز بیماری های روان تنی، افزایش افسردگی، استرس و اضطراب، بروز انحرافات جنسی فردی و اجتماعی، گرایش بیشتر به خودکشی، افزایش روسپیگری و تجاوز به نوامیس مردم، از خود بیگانگی و بروز وندالیسم (خرابکاری) و بسیاری آسیب های دیگر که در این جا شاید مجال آن نباشد به همه اشاره کرد.
به هر حال از یک نقطه نظر جوانان یک جامعه، موتور محرکه آن جامعه هستند و چنانچه مسأله جنسی و ازدواج آنها در زمان مقتضی حل نشود و سامان نیابد، نشاط از جامعه رخت می بندد و نیروهای سازندگی و حیات در آن رو به قهقرا و افول خواهد رفت.
قربانی: افزایش سن ازدواج همانند آسیب ها و مشکلات و موضوعات دیگر می تواند هم در بعد فردی و هم اجتماعی پیامدهایی را به دنبال داشته باشد. در بعد فردی می توان اذعان داشت که یکی از مهمترین مسائل زندگی مشترک مسئله نیازهای فرد در حوزه احساس امنیت، نیاز به همراه و نیاز جنسی دانست که با توجه به طبقه بندی نیازها در دیدگاه مازلو ابتدایی ترین و اولین طبقه نیازها مسائل فیزیولوژیکی است که یکی از آنها نیاز غریزی جنسی است که در جهت رسیدن به خودشکوفایی باید از آن به درستی عبور کرد و زمانیکه فرد نتواند در سن مناسب ازدواج کند تا بتواند این نیاز را برطرف سازد در سنین بالاتر بعد از گذار از دیگر طبقاتِ نیازها، دچار خلاء شده و به دلیل عدم رفع نیازهای روحی و جسمی می تواند دچار مشکلات روان شناختی شود.
در بعد اجتماعی پیامدهایی که تاخیر در سن ازدواج می تواند به وجود آورد افزایش روابط نامشروع و آزادانه، آسیب های روانشناختی ناشی از تنهایی و پوچی در سطح جامعه و آسیب به اطرافیان فرد به علت درگیر شدن در مشکلات فردیِ شخص، کاهش نرخ موالید، از بین رفتن مفهوم خانواده و ازدواج های سفید را می توان نام برد.
راهکار کاهش سن ازدواج را در چه می دانید، آیا با شرایط موجود میتوان از این وضعیت رهایی یافت؟
قربانی: به منظور کاهش سن ازدواج با توجه به اینکه در فرهنگ سازی و تغییر رویه نیاز به زمان و برنامه ریزی های دقیق وجود دارد در این زمینه نیز ضروری است نه تنها یک ارگان و یا بخش خاصی مسئولیت امر را به عهده بگیرد، بلکه نیاز به برنامه ریزی در سطح ملی و اقدام در بخش های گوناگون و حوزه های مختلف وجود دارد. ابتدا نیاز است علل مختلف به خوبی در شهرهای مختلف کشور شناسایی و جهت حل مشکل برنامه ریزی های دقیقی انجام شود. به عنوان مثال در جهت رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و ... جوانان، ارگانهای مرتبط با تسهیل نمودن شرایط اقتصادی و وام های با سود کم، جهت تسهیل شغلی و ازدواج جوانان اقدام نموده و در حوزه مشکلات فرهنگی و اجتماعی با برنامه ریزی های طولانی مدت و دقیق در جهت افزایش آگاهی جوانان در مورد انتخاب صحیح و تصحیح ملاکهای مناسب در امر ازدواج، زمینه ی آموزش های گسترده را از طریق مراکز مشاوره ای با هزینه های حداقلی و به شکل گسترده در سراسر کشور فراهم نمایند تا موجبات تغییر در برخی نگرش ها و طرحواره های نامناسبی همچون بی اعتمادی، بدبینی و ... در زمینه امر ازدواج فراهم گردد.
جامعه یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش و یا افزایش سن ازدواج است. با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است و با توجه به رشد روزافزون اجتماعی افراد و حضور افراد در اکثر ساعات روز در جامعه و تاثیرپذیریی که جامعه می تواند داشته باشد می توان بیان کرد که جامعه مسئولیت بسیاری در قبال ازدواج جوانان به همراه دارد. جامعه می تواند با تبلیغات، آموزش و برنامه های تغییر نگرش جمعی، این سونامی افزایش سن را کاهش دهد و حتی در مرتفع کردن علل آن نقش اساسی داشته باشد. همچنین جامعه می تواند با اتخاذ رویکردهایی نوین و در جهت رشد توسعه و تغییر جامعه از سنتی به مدرنیته با استفاده از کمک جامعه شناسان، روانشناسان، کارشناسان علوم اجتماعی و دیگر متخصصین مرتبط این حوزه برنامه هایی را مدون و اجرایی کند.
سعیدیان: فراهم کردن شغل و درآمد مناسب برای جوانان به انحاء مختلف: از آنجایی که در جامه ما دولت های مختلف در انجام این امر صرفاً از موفقیت های نسبی برخودار بوده اند بنابراین باید طی یک همت ملی فرهنگ کارآفرینی نهادینه شود و جوانان به این باور برسند که دولت نمی تواند مشکلات اشتغال و درامد همه آحاد جامعه را حل کند و این مشکل تنها از طریق مشارکت همه آحاد جامعه از جمله سرمایه گذاران بخش خصوصی و تعاونی ها یا هر سازوکار دیگری قابل حل است.
مشکلات نگرشی و ارزشی جوانان هم از دیگر مسائلی است که باید بواسطه نهادهای واسطه ای بتوان به مشکلات و درگیری های ذهنی و فکری جوانان در خصوص ازدواج سامان داد. ما نیاز مبرم به مراکز مشاوره با کادر مجرب و متخصص داریم که خلاء این گونه مراکز کاملاً مشهود است. ما نیاز به کارگاه های مختلف در امر ازدواج و ملزومات آن داریم که به صورت مستقیم موجب هم افزایی و بازتوانی در جوانان شوند.
در شرایط گذار از سنت به مدرنیته بسیاری از تغییر و تحولات از جمله افزایش سن ازدواج، اجتناب ناپذیر خواهد بود. چون کلیت جامعه در وضعیت انتقال از حالت گذشته به وضعیت و موقعیت های نوین تر متأثر شده است. اما به هر حال به همت دولت و مردم و همه آحاد جامعه می توان بسیاری از تبعات منفی جامعه جدید را مورد تعدیل، تجدید نظر و بازتعریف قرار داد. مسأله ازدواج جوانان و افزایش سن ازدواج هم یکی از مسائلی است که می توان با سازو کارهای مناسب هم در سطح ملی و هم منطقه ای و محلی تا حد بسیاری به آن سر و سامان داد.
ماموستا شهبازی: خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم" در اینجا معنای ولی و أُولِی الْأَمْرِ می تواند مصداق پدر و مادر باشد. متأسفانه امروزه جوانان ما خود به انتخاب دست می زنند و با برگزیدن همسر بصورت دوستی های خیابانی و اینترنتی دست به انتخاب می زنند و کمتر به خانواده و نظر والدین احترام می گذارند در نتیجه با مخالفت خانواده ها رو به رو می شوند و موجب می شود که ازدواجی صورت نپذیرد و همان دوستی خیابانی ادامه پیدا کند و روز به روز سن ازدواج را بالاتر می برد.
در بسیاری از موارد مشاهده می شود خانواده ها باعث افزایش سن ازدواج می شوند، خانواده های که با مهریه های سنگین مانع ازدواج جوانان می شوند. شایسته است جامعه ما همان مهریه 19/5مثقال مهریه را در نظر داشته باشند چرا که اگر اینگونه مهریه های سنگین صد راه جوانان قرار دهیم، طبیعی است آنها زندگی مجردی را بهتر می ببنند تا اینکه ازدواج کنند، و این را باید یادآور شد اگر مهریه سنگین باشد به معنای استحکام زندگی نیست بلکه اجباری است که زن و مرد مجبور به تحمل کردن هم می باشند.تا زمانیکه از نظر اعتقادی جوانان و خانواده ها تغییر نکنند و بنیان اصلی خود باز نگردند نمی توان از این چالش رهایی یافت.
در جوامع سنتی و ابتدایی، فرد به محض احساس نیاز، اقدام به تشکیل خانواده می نمود ولی به تدریج با پیشرفت علم و صنعت، سن ازدواج افزایش یافت و باعث بروز مشکلات فراوانی در این حیطه شد، متأسفانه گرایش جوانان به تشکیل خانواده به نحو چشمگیری نسبت به قبل کمتر شده است. تاخیر در ازدواج به دلیل گرفتن شغل، ادامه تحصیل و ... از یک سو منجر به انجام ازدواج در سنین بالا می شود که خود آثار سوء فراوانی برای فرد و جامعه خواهد داشت و از سوی دیگر، موجب تضعیف بنیان های خانواده میگردد.
سن ازدواج یکی از شاخصههای مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل میدهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزههای رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان میکشاند.
شواهد نشان می دهد که سن ازدواج دختران و پسران در کل کشور نسبت به سابق روند صعودی و افزایشی را داشته است بطوری که براساس منابع اعلامی، سن ازدواج دختران به 28 سال و پسران به 29 سال رسیده است. همچنین در ماه های قبل معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اذعان نمود: سن ازدواج پسران در کلانشهرها به بالای ۳۰ سال و دختران به مرز ۳۰ سال رسیده است.
با توجه به اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا در میزگرد این ماه سراب روانسر، با حضور سه تن از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی به بررسی علل و پیامدهای این مقوله ی مهم در ابعاد فردی و اجتماعی و راهبردهای کاهش آن بپردازیم.
ضمن معرفی افراد حاضر در این میزگرد، در ادامه مشروح این میزگرد را با محوریت "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" مشاهده نمایید.
افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل میباشند: ملا یحیی شهبازی دبیر شورای روحانیت و افتاء شهرستان روانسر، مرتضی سعیدیان عضو هیئتعلمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور و الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج.
چرا جامعه اسلامی ما، امروزه با معظلی همچون افزایش سن ازدواج رو به رو شده است، علل و یا عوامل افزایش سن ازدواج را در چه می دانید؟
سعیدیان: این مسأله همچون سایر پدیده ها و مسائل اجتماعی دیگر چند علتی یا مالتی فاکتوریال می باشد. به عبارتی می توان از ابعاد و زوایای مختلفی به این قضیه نگاه کرد. امروزه درصد بسیاری از جوانان جامعه ما صرفاً بخاطر بیکاری و نداشتن شغل و درآمد نمی توانند ازدواج کنند، این مسأله در وضعیت حاضر با وجود تورم و افزایش توقع و سطح زندگی، بیش از پیش بر امر ازدواج جوانان تأثیر منفی خواهد داشت و به طور مستقیم یکی از مهمترین علل افزایش سن ازدواج در جوانان شده است.
رسانه ها نیز ارزشهای مدرن و سبک زندگی مدرن و همه ی شئونات زندگی اجتماعی- سنتی مانند تصور و نگرش جوانان دختر و پسر نسبت به مقوله ازدواج، ارتباط با جنس مخالف و زندگی مجردی را به شدت متأثر و دگرگون کرده اند.
امروزه نیز بسیاری از دختران می خواهند از طریق تحصیلات عالی و دانشگاهی از مرتبه اجتماعی بالاتری برخودار شوند، آنها خواهان شغل و درآمد و وورد به بازار هستند. همچنین ایده آل های جوانان پسر و دختر برای ازدواج تفاوت کرده است و آنها هم به این علت و هم به علت مشاهده زندگی های نافرجام و ناموفق اطرافیان در امر ازدواج محافظه کارانه تر و حساب شده تر عمل خواهند کرد که تمام این عوامل بر افزایش سن ازدواج جوانان تأثیر مستقیم دارند.
در بسیاری موارد جوانان جامعه ما دچار نوعی سردرگمی و شکاکیت هستند که با چه کسی ازدواج کنند و چه معیارهایی باید در اولویت باشند. البته بایستی عنوان نمود که باز هم در این جا ما فاقد نهادهای واسطه ای درست و حسابی در جامعه خود چه به صورت رسمی و چه غیر رسمی هستیم و لذا جوانان در یک سردرگمی و عدم تعین به سر می برند و از فقدان عوامل حمایتی و مشورتی رنج می برند.
نبود فرصت های کنش دو جنس در جامعه و فقدان نهادهای واسطه ای نیز در افزایش سن ازدواج نقش داشته است. در جامعه ای که دو جنس به مناسبت های مختلف نتوانند با هم تعامل داشته باشند تا وارد نوعی تبادل شناختی، عاطفی و احساسی با یکدیگر شوند مقدمات پیوندهای زناشویی و همسر گزینی نیز احیاناً دیر شکل می گیرد و این بر افزایش سن ازدواج جوانان می افزاید.
ماموستا شهبازی: با توجه به اینکه ما در سرزمینی اسلامی زندگی می کنیم بایستی با پیروی از معیارهای اسلامی در هر زمینه ای پیش برویم در این میان ازداواج یکی از مهمترین مسائلی است که تأکیداتی فراوانی بر این امر از جانب دین اسلام وجود دارد، قطعأ اگر جامعه ی ما معیارهای اسلامی را رعایت می نمود شاید اینگونه مشکلاتی به وجود نمی آمد و ما امروزه شاهد نبودیم که سن ازدواج از مرز 30 سال و بالاتر بگذرد.
هر چند شریعت حکم می کند که زوج و زوجه ای که قصد زندگی کردن با هم را دارند از از یک رده، مرتبه و مسلک و منش باشد، بعبارت کلی تر "هم کفع" باشند؛ اما بایستی اعتراف کرد که جامعه ی ما از بُعد شریعت و روحانیت خود به دور شده است و همین عوامل، بسیاری از مشکلات را به مانند افزایش سن ازدواج بهمراه داشته است. حتی اگر افراد فرد مورد نظر خود را برای ازدواج پیدا کنند کمتر تمایل به ازدواج دارند و بیشتر بطرف دوستی های خیابانی تمایل دارند.
امروزه با وجود شبکه های ماهواره ای و موبایلی قشر جوان ما حتی اگر شرایط اقتصادیش فراهم باشد کمتر به ازدواج تمایل دارد. هر چند نمی توان منکر شرایط اقتصادی شد اما اگر جامعه ما از ریشه و بنیان اصلی خود یعنی همان "شریعت" فاصله نمی گرفت اینگونه مسائلی پیش نمی آمد.
قربانی: در دهه های اخیر سن ازدواج افزایش یافته است که در خصوص علت افزایش آن می توان عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.
عوامل اجتماعی نظیر 1- افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه مانند: افزایش طلاق، خیانت های زناشویی، بی بندوباری، همسرآزاری، اعتیاد و ... که موجب سلب اعتماد جوانان و ایجاد طرحواره های منفی نسبت به ازدواج گردیده است و موجب وسواس بیش از حد در انتخاب و گاهی به علت عدم آگاهی سرباز زدن از ازدواج و به عبارتی پاک کردن صورت مسئله شده است.
2- ادامه تحصیلات و تغییر موقعیت زنان عامل اجتماعی دیگری است که سبب افزایش سن ازدواج شده است. گرایش به ادامه تحصیل و ارتقاء جایگاه تحصیلی و شغلی در بین جوانان و بوجود آمدن این نگرش که ازدواج فرصت تحصیل را از آنان خواهد گرفت و نیز تغییر موقعیت اجتماعی زنان و گرایش به تحصیلات عالیه که موجب افزایش سن ازدواج در آنها شده است.
از علل اقتصادی در افزایش سن ازدواج می توان به مسئله بیکاری و هزینه های گزافی که در برخی اوقات هزینه های جانبی در ازدواج است اشاره نمود. اغلب جوانان به علت هزینه های گزافی که از ابتدای تصمیم به ازدواج تا برگزاری مراسم ازدواج وجود دارد و یا تامین هزینه زندگی مشترک، نداشتن مسکن، تامین لوازم ضروری زندگی، این امر را به تاخیر انداخته و با تصور یافتن موقعیت بهتر و پس انداز و ازدواج در شرایط آسوده تر، ازدواج شان را به تاخیر می اندازند که این امر در بین پسران افزون تر است.
از عوامل فرهنگی این موضوع می توان به تغییر ملاک های جوانان در انتخاب همسر اشاره نمود. در گذشته افراد به دنبال زندگی با فردی بودند که از ساده زیستی و اخلاق نیکو برخوردار بود در حالیکه امروزه این ملاکها تغییر کرده و گرایش به انتخاب بر اساس مدرک، جایگاه اجتماعی، ثروت و مسائل ظاهری و مادی در جایگاه بالاتری در بین جوانان قرار گرفته و به همین علت تلاش جوانان در بدست آوردن چنین موقعیت هایی موجب تاخیر در ازدواج شده است.
افزایش سن ازدواج چه خطراتی و تهدیداتی را می تواند بهمراه داشته باشد، پیامدهای این مهم را در دو بُعد فردی و اجتماعی تشریح نمایید؟
ماموستا شهبازی: یکی از اصلی ترین و شاید اولین پیامدهای افزایش سن ازدواج برای فرد "بی امری خداوند" می باشد، در جامعه ی اسلامی بایستی دختر و پسر در سن زیر 20 سال (برای دختر 15 سال) ازدواج نمایند تا علاوه بر اینکه فرد دستورات خداوند را رعایت نماید جامعه از آسیب ها و گزندی هایی که روز به روز در کمین جوانان است به دور ماند، تهدیدات و آسیب هایی که باعث شده است جامعه ایرانی اسلامی ما با یک فرهنگ غلط غربی مواجهه شود که آبستن بسیاری از مشکلات است که امروزه دامن گیر خانواده ها و جوانان شده است.
اصلی ترین پیامد افزایش سن ازدواج، جدایی از خارج شدن جامعه از ابعاد مذهبی آن، کاهش جمعیت جوان در جامعه و حقایقی تلخ در مورد تولدهای نامشروع و افزایش بی بندوباری جنسی می باشد.
سعیدیان: باید اذعان داشت دو جنس به یکدیگر نیاز مبرم دارند و نیاز جنسی و روانی به جنس مخالف یکی از نیازهای پایه و اساسی است که چنانچه جامعه ای نتواند نیازهای مردان و زنان خود را از این حیث در موعد مقرر و زمان مناسب سامان ببخشد، بدون تردید جامعه دست خوش آسیب های مختلف فردی و اجتماعی می شود. آسیب هایی از قبیل احساس تنهایی و انزوا، احساسی ناکامی و سرخوردگی، بروز بیماری های روان تنی، افزایش افسردگی، استرس و اضطراب، بروز انحرافات جنسی فردی و اجتماعی، گرایش بیشتر به خودکشی، افزایش روسپیگری و تجاوز به نوامیس مردم، از خود بیگانگی و بروز وندالیسم (خرابکاری) و بسیاری آسیب های دیگر که در این جا شاید مجال آن نباشد به همه اشاره کرد.
به هر حال از یک نقطه نظر جوانان یک جامعه، موتور محرکه آن جامعه هستند و چنانچه مسأله جنسی و ازدواج آنها در زمان مقتضی حل نشود و سامان نیابد، نشاط از جامعه رخت می بندد و نیروهای سازندگی و حیات در آن رو به قهقرا و افول خواهد رفت.
قربانی: افزایش سن ازدواج همانند آسیب ها و مشکلات و موضوعات دیگر می تواند هم در بعد فردی و هم اجتماعی پیامدهایی را به دنبال داشته باشد. در بعد فردی می توان اذعان داشت که یکی از مهمترین مسائل زندگی مشترک مسئله نیازهای فرد در حوزه احساس امنیت، نیاز به همراه و نیاز جنسی دانست که با توجه به طبقه بندی نیازها در دیدگاه مازلو ابتدایی ترین و اولین طبقه نیازها مسائل فیزیولوژیکی است که یکی از آنها نیاز غریزی جنسی است که در جهت رسیدن به خودشکوفایی باید از آن به درستی عبور کرد و زمانیکه فرد نتواند در سن مناسب ازدواج کند تا بتواند این نیاز را برطرف سازد در سنین بالاتر بعد از گذار از دیگر طبقاتِ نیازها، دچار خلاء شده و به دلیل عدم رفع نیازهای روحی و جسمی می تواند دچار مشکلات روان شناختی شود.
در بعد اجتماعی پیامدهایی که تاخیر در سن ازدواج می تواند به وجود آورد افزایش روابط نامشروع و آزادانه، آسیب های روانشناختی ناشی از تنهایی و پوچی در سطح جامعه و آسیب به اطرافیان فرد به علت درگیر شدن در مشکلات فردیِ شخص، کاهش نرخ موالید، از بین رفتن مفهوم خانواده و ازدواج های سفید را می توان نام برد.
راهکار کاهش سن ازدواج را در چه می دانید، آیا با شرایط موجود میتوان از این وضعیت رهایی یافت؟
قربانی: به منظور کاهش سن ازدواج با توجه به اینکه در فرهنگ سازی و تغییر رویه نیاز به زمان و برنامه ریزی های دقیق وجود دارد در این زمینه نیز ضروری است نه تنها یک ارگان و یا بخش خاصی مسئولیت امر را به عهده بگیرد، بلکه نیاز به برنامه ریزی در سطح ملی و اقدام در بخش های گوناگون و حوزه های مختلف وجود دارد. ابتدا نیاز است علل مختلف به خوبی در شهرهای مختلف کشور شناسایی و جهت حل مشکل برنامه ریزی های دقیقی انجام شود. به عنوان مثال در جهت رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و ... جوانان، ارگانهای مرتبط با تسهیل نمودن شرایط اقتصادی و وام های با سود کم، جهت تسهیل شغلی و ازدواج جوانان اقدام نموده و در حوزه مشکلات فرهنگی و اجتماعی با برنامه ریزی های طولانی مدت و دقیق در جهت افزایش آگاهی جوانان در مورد انتخاب صحیح و تصحیح ملاکهای مناسب در امر ازدواج، زمینه ی آموزش های گسترده را از طریق مراکز مشاوره ای با هزینه های حداقلی و به شکل گسترده در سراسر کشور فراهم نمایند تا موجبات تغییر در برخی نگرش ها و طرحواره های نامناسبی همچون بی اعتمادی، بدبینی و ... در زمینه امر ازدواج فراهم گردد.
جامعه یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش و یا افزایش سن ازدواج است. با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است و با توجه به رشد روزافزون اجتماعی افراد و حضور افراد در اکثر ساعات روز در جامعه و تاثیرپذیریی که جامعه می تواند داشته باشد می توان بیان کرد که جامعه مسئولیت بسیاری در قبال ازدواج جوانان به همراه دارد. جامعه می تواند با تبلیغات، آموزش و برنامه های تغییر نگرش جمعی، این سونامی افزایش سن را کاهش دهد و حتی در مرتفع کردن علل آن نقش اساسی داشته باشد. همچنین جامعه می تواند با اتخاذ رویکردهایی نوین و در جهت رشد توسعه و تغییر جامعه از سنتی به مدرنیته با استفاده از کمک جامعه شناسان، روانشناسان، کارشناسان علوم اجتماعی و دیگر متخصصین مرتبط این حوزه برنامه هایی را مدون و اجرایی کند.
سعیدیان: فراهم کردن شغل و درآمد مناسب برای جوانان به انحاء مختلف: از آنجایی که در جامه ما دولت های مختلف در انجام این امر صرفاً از موفقیت های نسبی برخودار بوده اند بنابراین باید طی یک همت ملی فرهنگ کارآفرینی نهادینه شود و جوانان به این باور برسند که دولت نمی تواند مشکلات اشتغال و درامد همه آحاد جامعه را حل کند و این مشکل تنها از طریق مشارکت همه آحاد جامعه از جمله سرمایه گذاران بخش خصوصی و تعاونی ها یا هر سازوکار دیگری قابل حل است.
مشکلات نگرشی و ارزشی جوانان هم از دیگر مسائلی است که باید بواسطه نهادهای واسطه ای بتوان به مشکلات و درگیری های ذهنی و فکری جوانان در خصوص ازدواج سامان داد. ما نیاز مبرم به مراکز مشاوره با کادر مجرب و متخصص داریم که خلاء این گونه مراکز کاملاً مشهود است. ما نیاز به کارگاه های مختلف در امر ازدواج و ملزومات آن داریم که به صورت مستقیم موجب هم افزایی و بازتوانی در جوانان شوند.
در شرایط گذار از سنت به مدرنیته بسیاری از تغییر و تحولات از جمله افزایش سن ازدواج، اجتناب ناپذیر خواهد بود. چون کلیت جامعه در وضعیت انتقال از حالت گذشته به وضعیت و موقعیت های نوین تر متأثر شده است. اما به هر حال به همت دولت و مردم و همه آحاد جامعه می توان بسیاری از تبعات منفی جامعه جدید را مورد تعدیل، تجدید نظر و بازتعریف قرار داد. مسأله ازدواج جوانان و افزایش سن ازدواج هم یکی از مسائلی است که می توان با سازو کارهای مناسب هم در سطح ملی و هم منطقه ای و محلی تا حد بسیاری به آن سر و سامان داد.
ماموستا شهبازی: خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم" در اینجا معنای ولی و أُولِی الْأَمْرِ می تواند مصداق پدر و مادر باشد. متأسفانه امروزه جوانان ما خود به انتخاب دست می زنند و با برگزیدن همسر بصورت دوستی های خیابانی و اینترنتی دست به انتخاب می زنند و کمتر به خانواده و نظر والدین احترام می گذارند در نتیجه با مخالفت خانواده ها رو به رو می شوند و موجب می شود که ازدواجی صورت نپذیرد و همان دوستی خیابانی ادامه پیدا کند و روز به روز سن ازدواج را بالاتر می برد.
در بسیاری از موارد مشاهده می شود خانواده ها باعث افزایش سن ازدواج می شوند، خانواده های که با مهریه های سنگین مانع ازدواج جوانان می شوند. شایسته است جامعه ما همان مهریه 19/5مثقال مهریه را در نظر داشته باشند چرا که اگر اینگونه مهریه های سنگین صد راه جوانان قرار دهیم، طبیعی است آنها زندگی مجردی را بهتر می ببنند تا اینکه ازدواج کنند، و این را باید یادآور شد اگر مهریه سنگین باشد به معنای استحکام زندگی نیست بلکه اجباری است که زن و مرد مجبور به تحمل کردن هم می باشند.تا زمانیکه از نظر اعتقادی جوانان و خانواده ها تغییر نکنند و بنیان اصلی خود باز نگردند نمی توان از این چالش رهایی یافت.
در جوامع سنتی و ابتدایی، فرد به محض احساس نیاز، اقدام به تشکیل خانواده می نمود ولی به تدریج با پیشرفت علم و صنعت، سن ازدواج افزایش یافت و باعث بروز مشکلات فراوانی در این حیطه شد، متأسفانه گرایش جوانان به تشکیل خانواده به نحو چشمگیری نسبت به قبل کمتر شده است. تاخیر در ازدواج به دلیل گرفتن شغل، ادامه تحصیل و ... از یک سو منجر به انجام ازدواج در سنین بالا می شود که خود آثار سوء فراوانی برای فرد و جامعه خواهد داشت و از سوی دیگر، موجب تضعیف بنیان های خانواده میگردد.
,سن ازدواج یکی از شاخصههای مهم برای ارزیابی میزان سلامت و بهداشت جسمی و روانی افراد یک جامعه محسوب میشود. در کشور ما که هنجارهای دینی نزد عموم مردم از مطلوبیت خاصی برخوردار است و جوانان بخش غالب جمعیتی را تشکیل میدهند، این ارزیابی در حوزه اخلاق اجتماعی و روحیه جمعی نیز مطرح میشود و دامنه تاثیر سن ازدواج را به حوزههای رفتاری و فرهنگی هویتی نسل جوان میکشاند.
,شواهد نشان می دهد که سن ازدواج دختران و پسران در کل کشور نسبت به سابق روند صعودی و افزایشی را داشته است بطوری که براساس منابع اعلامی، سن ازدواج دختران به 28 سال و پسران به 29 سال رسیده است. همچنین در ماه های قبل معاون ساماندهی امور جوانان وزارت ورزش و جوانان اذعان نمود: سن ازدواج پسران در کلانشهرها به بالای ۳۰ سال و دختران به مرز ۳۰ سال رسیده است.
,با توجه به اهمیت این موضوع بر آن شدیم تا در میزگرد این ماه سراب روانسر، با حضور سه تن از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی به بررسی علل و پیامدهای این مقوله ی مهم در ابعاد فردی و اجتماعی و راهبردهای کاهش آن بپردازیم.
,ضمن معرفی افراد حاضر در این میزگرد، در ادامه مشروح این میزگرد را با محوریت "واکاوی افزایش سن ازدواج و راهبردهای کاهشی آن" مشاهده نمایید.
,افراد حاضر در این میزگرد به شرح ذیل میباشند: ملا یحیی شهبازی دبیر شورای روحانیت و افتاء شهرستان روانسر، مرتضی سعیدیان عضو هیئتعلمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور و الهه قربانی کارشناس ارشد روانشناسی و مشاور ازدواج.
,چرا جامعه اسلامی ما، امروزه با معظلی همچون افزایش سن ازدواج رو به رو شده است، علل و یا عوامل افزایش سن ازدواج را در چه می دانید؟
,سعیدیان: این مسأله همچون سایر پدیده ها و مسائل اجتماعی دیگر چند علتی یا مالتی فاکتوریال می باشد. به عبارتی می توان از ابعاد و زوایای مختلفی به این قضیه نگاه کرد. امروزه درصد بسیاری از جوانان جامعه ما صرفاً بخاطر بیکاری و نداشتن شغل و درآمد نمی توانند ازدواج کنند، این مسأله در وضعیت حاضر با وجود تورم و افزایش توقع و سطح زندگی، بیش از پیش بر امر ازدواج جوانان تأثیر منفی خواهد داشت و به طور مستقیم یکی از مهمترین علل افزایش سن ازدواج در جوانان شده است.
,رسانه ها نیز ارزشهای مدرن و سبک زندگی مدرن و همه ی شئونات زندگی اجتماعی- سنتی مانند تصور و نگرش جوانان دختر و پسر نسبت به مقوله ازدواج، ارتباط با جنس مخالف و زندگی مجردی را به شدت متأثر و دگرگون کرده اند.
,امروزه نیز بسیاری از دختران می خواهند از طریق تحصیلات عالی و دانشگاهی از مرتبه اجتماعی بالاتری برخودار شوند، آنها خواهان شغل و درآمد و وورد به بازار هستند. همچنین ایده آل های جوانان پسر و دختر برای ازدواج تفاوت کرده است و آنها هم به این علت و هم به علت مشاهده زندگی های نافرجام و ناموفق اطرافیان در امر ازدواج محافظه کارانه تر و حساب شده تر عمل خواهند کرد که تمام این عوامل بر افزایش سن ازدواج جوانان تأثیر مستقیم دارند.
,در بسیاری موارد جوانان جامعه ما دچار نوعی سردرگمی و شکاکیت هستند که با چه کسی ازدواج کنند و چه معیارهایی باید در اولویت باشند. البته بایستی عنوان نمود که باز هم در این جا ما فاقد نهادهای واسطه ای درست و حسابی در جامعه خود چه به صورت رسمی و چه غیر رسمی هستیم و لذا جوانان در یک سردرگمی و عدم تعین به سر می برند و از فقدان عوامل حمایتی و مشورتی رنج می برند.
,نبود فرصت های کنش دو جنس در جامعه و فقدان نهادهای واسطه ای نیز در افزایش سن ازدواج نقش داشته است. در جامعه ای که دو جنس به مناسبت های مختلف نتوانند با هم تعامل داشته باشند تا وارد نوعی تبادل شناختی، عاطفی و احساسی با یکدیگر شوند مقدمات پیوندهای زناشویی و همسر گزینی نیز احیاناً دیر شکل می گیرد و این بر افزایش سن ازدواج جوانان می افزاید.
,ماموستا شهبازی: با توجه به اینکه ما در سرزمینی اسلامی زندگی می کنیم بایستی با پیروی از معیارهای اسلامی در هر زمینه ای پیش برویم در این میان ازداواج یکی از مهمترین مسائلی است که تأکیداتی فراوانی بر این امر از جانب دین اسلام وجود دارد، قطعأ اگر جامعه ی ما معیارهای اسلامی را رعایت می نمود شاید اینگونه مشکلاتی به وجود نمی آمد و ما امروزه شاهد نبودیم که سن ازدواج از مرز 30 سال و بالاتر بگذرد.
,هر چند شریعت حکم می کند که زوج و زوجه ای که قصد زندگی کردن با هم را دارند از از یک رده، مرتبه و مسلک و منش باشد، بعبارت کلی تر "هم کفع" باشند؛ اما بایستی اعتراف کرد که جامعه ی ما از بُعد شریعت و روحانیت خود به دور شده است و همین عوامل، بسیاری از مشکلات را به مانند افزایش سن ازدواج بهمراه داشته است. حتی اگر افراد فرد مورد نظر خود را برای ازدواج پیدا کنند کمتر تمایل به ازدواج دارند و بیشتر بطرف دوستی های خیابانی تمایل دارند.
,امروزه با وجود شبکه های ماهواره ای و موبایلی قشر جوان ما حتی اگر شرایط اقتصادیش فراهم باشد کمتر به ازدواج تمایل دارد. هر چند نمی توان منکر شرایط اقتصادی شد اما اگر جامعه ما از ریشه و بنیان اصلی خود یعنی همان "شریعت" فاصله نمی گرفت اینگونه مسائلی پیش نمی آمد.
,قربانی: در دهه های اخیر سن ازدواج افزایش یافته است که در خصوص علت افزایش آن می توان عوامل مختلفی از جمله عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را در نظر گرفت.
,عوامل اجتماعی نظیر 1- افزایش آسیب های اجتماعی در جامعه مانند: افزایش طلاق، خیانت های زناشویی، بی بندوباری، همسرآزاری، اعتیاد و ... که موجب سلب اعتماد جوانان و ایجاد طرحواره های منفی نسبت به ازدواج گردیده است و موجب وسواس بیش از حد در انتخاب و گاهی به علت عدم آگاهی سرباز زدن از ازدواج و به عبارتی پاک کردن صورت مسئله شده است.
,2- ادامه تحصیلات و تغییر موقعیت زنان عامل اجتماعی دیگری است که سبب افزایش سن ازدواج شده است. گرایش به ادامه تحصیل و ارتقاء جایگاه تحصیلی و شغلی در بین جوانان و بوجود آمدن این نگرش که ازدواج فرصت تحصیل را از آنان خواهد گرفت و نیز تغییر موقعیت اجتماعی زنان و گرایش به تحصیلات عالیه که موجب افزایش سن ازدواج در آنها شده است.
,از علل اقتصادی در افزایش سن ازدواج می توان به مسئله بیکاری و هزینه های گزافی که در برخی اوقات هزینه های جانبی در ازدواج است اشاره نمود. اغلب جوانان به علت هزینه های گزافی که از ابتدای تصمیم به ازدواج تا برگزاری مراسم ازدواج وجود دارد و یا تامین هزینه زندگی مشترک، نداشتن مسکن، تامین لوازم ضروری زندگی، این امر را به تاخیر انداخته و با تصور یافتن موقعیت بهتر و پس انداز و ازدواج در شرایط آسوده تر، ازدواج شان را به تاخیر می اندازند که این امر در بین پسران افزون تر است.
,از عوامل فرهنگی این موضوع می توان به تغییر ملاک های جوانان در انتخاب همسر اشاره نمود. در گذشته افراد به دنبال زندگی با فردی بودند که از ساده زیستی و اخلاق نیکو برخوردار بود در حالیکه امروزه این ملاکها تغییر کرده و گرایش به انتخاب بر اساس مدرک، جایگاه اجتماعی، ثروت و مسائل ظاهری و مادی در جایگاه بالاتری در بین جوانان قرار گرفته و به همین علت تلاش جوانان در بدست آوردن چنین موقعیت هایی موجب تاخیر در ازدواج شده است.
,افزایش سن ازدواج چه خطراتی و تهدیداتی را می تواند بهمراه داشته باشد، پیامدهای این مهم را در دو بُعد فردی و اجتماعی تشریح نمایید؟
,ماموستا شهبازی: یکی از اصلی ترین و شاید اولین پیامدهای افزایش سن ازدواج برای فرد "بی امری خداوند" می باشد، در جامعه ی اسلامی بایستی دختر و پسر در سن زیر 20 سال (برای دختر 15 سال) ازدواج نمایند تا علاوه بر اینکه فرد دستورات خداوند را رعایت نماید جامعه از آسیب ها و گزندی هایی که روز به روز در کمین جوانان است به دور ماند، تهدیدات و آسیب هایی که باعث شده است جامعه ایرانی اسلامی ما با یک فرهنگ غلط غربی مواجهه شود که آبستن بسیاری از مشکلات است که امروزه دامن گیر خانواده ها و جوانان شده است.
,اصلی ترین پیامد افزایش سن ازدواج، جدایی از خارج شدن جامعه از ابعاد مذهبی آن، کاهش جمعیت جوان در جامعه و حقایقی تلخ در مورد تولدهای نامشروع و افزایش بی بندوباری جنسی می باشد.
,سعیدیان: باید اذعان داشت دو جنس به یکدیگر نیاز مبرم دارند و نیاز جنسی و روانی به جنس مخالف یکی از نیازهای پایه و اساسی است که چنانچه جامعه ای نتواند نیازهای مردان و زنان خود را از این حیث در موعد مقرر و زمان مناسب سامان ببخشد، بدون تردید جامعه دست خوش آسیب های مختلف فردی و اجتماعی می شود. آسیب هایی از قبیل احساس تنهایی و انزوا، احساسی ناکامی و سرخوردگی، بروز بیماری های روان تنی، افزایش افسردگی، استرس و اضطراب، بروز انحرافات جنسی فردی و اجتماعی، گرایش بیشتر به خودکشی، افزایش روسپیگری و تجاوز به نوامیس مردم، از خود بیگانگی و بروز وندالیسم (خرابکاری) و بسیاری آسیب های دیگر که در این جا شاید مجال آن نباشد به همه اشاره کرد.
,به هر حال از یک نقطه نظر جوانان یک جامعه، موتور محرکه آن جامعه هستند و چنانچه مسأله جنسی و ازدواج آنها در زمان مقتضی حل نشود و سامان نیابد، نشاط از جامعه رخت می بندد و نیروهای سازندگی و حیات در آن رو به قهقرا و افول خواهد رفت.
,قربانی: افزایش سن ازدواج همانند آسیب ها و مشکلات و موضوعات دیگر می تواند هم در بعد فردی و هم اجتماعی پیامدهایی را به دنبال داشته باشد. در بعد فردی می توان اذعان داشت که یکی از مهمترین مسائل زندگی مشترک مسئله نیازهای فرد در حوزه احساس امنیت، نیاز به همراه و نیاز جنسی دانست که با توجه به طبقه بندی نیازها در دیدگاه مازلو ابتدایی ترین و اولین طبقه نیازها مسائل فیزیولوژیکی است که یکی از آنها نیاز غریزی جنسی است که در جهت رسیدن به خودشکوفایی باید از آن به درستی عبور کرد و زمانیکه فرد نتواند در سن مناسب ازدواج کند تا بتواند این نیاز را برطرف سازد در سنین بالاتر بعد از گذار از دیگر طبقاتِ نیازها، دچار خلاء شده و به دلیل عدم رفع نیازهای روحی و جسمی می تواند دچار مشکلات روان شناختی شود.
,در بعد اجتماعی پیامدهایی که تاخیر در سن ازدواج می تواند به وجود آورد افزایش روابط نامشروع و آزادانه، آسیب های روانشناختی ناشی از تنهایی و پوچی در سطح جامعه و آسیب به اطرافیان فرد به علت درگیر شدن در مشکلات فردیِ شخص، کاهش نرخ موالید، از بین رفتن مفهوم خانواده و ازدواج های سفید را می توان نام برد.
,راهکار کاهش سن ازدواج را در چه می دانید، آیا با شرایط موجود میتوان از این وضعیت رهایی یافت؟
,قربانی: به منظور کاهش سن ازدواج با توجه به اینکه در فرهنگ سازی و تغییر رویه نیاز به زمان و برنامه ریزی های دقیق وجود دارد در این زمینه نیز ضروری است نه تنها یک ارگان و یا بخش خاصی مسئولیت امر را به عهده بگیرد، بلکه نیاز به برنامه ریزی در سطح ملی و اقدام در بخش های گوناگون و حوزه های مختلف وجود دارد. ابتدا نیاز است علل مختلف به خوبی در شهرهای مختلف کشور شناسایی و جهت حل مشکل برنامه ریزی های دقیقی انجام شود. به عنوان مثال در جهت رفع مشکلات اقتصادی، اجتماعی و ... جوانان، ارگانهای مرتبط با تسهیل نمودن شرایط اقتصادی و وام های با سود کم، جهت تسهیل شغلی و ازدواج جوانان اقدام نموده و در حوزه مشکلات فرهنگی و اجتماعی با برنامه ریزی های طولانی مدت و دقیق در جهت افزایش آگاهی جوانان در مورد انتخاب صحیح و تصحیح ملاکهای مناسب در امر ازدواج، زمینه ی آموزش های گسترده را از طریق مراکز مشاوره ای با هزینه های حداقلی و به شکل گسترده در سراسر کشور فراهم نمایند تا موجبات تغییر در برخی نگرش ها و طرحواره های نامناسبی همچون بی اعتمادی، بدبینی و ... در زمینه امر ازدواج فراهم گردد.
,جامعه یکی از عوامل مهم در زمینه کاهش و یا افزایش سن ازدواج است. با توجه به اینکه انسان موجودی اجتماعی است و با توجه به رشد روزافزون اجتماعی افراد و حضور افراد در اکثر ساعات روز در جامعه و تاثیرپذیریی که جامعه می تواند داشته باشد می توان بیان کرد که جامعه مسئولیت بسیاری در قبال ازدواج جوانان به همراه دارد. جامعه می تواند با تبلیغات، آموزش و برنامه های تغییر نگرش جمعی، این سونامی افزایش سن را کاهش دهد و حتی در مرتفع کردن علل آن نقش اساسی داشته باشد. همچنین جامعه می تواند با اتخاذ رویکردهایی نوین و در جهت رشد توسعه و تغییر جامعه از سنتی به مدرنیته با استفاده از کمک جامعه شناسان، روانشناسان، کارشناسان علوم اجتماعی و دیگر متخصصین مرتبط این حوزه برنامه هایی را مدون و اجرایی کند.
,سعیدیان: فراهم کردن شغل و درآمد مناسب برای جوانان به انحاء مختلف: از آنجایی که در جامه ما دولت های مختلف در انجام این امر صرفاً از موفقیت های نسبی برخودار بوده اند بنابراین باید طی یک همت ملی فرهنگ کارآفرینی نهادینه شود و جوانان به این باور برسند که دولت نمی تواند مشکلات اشتغال و درامد همه آحاد جامعه را حل کند و این مشکل تنها از طریق مشارکت همه آحاد جامعه از جمله سرمایه گذاران بخش خصوصی و تعاونی ها یا هر سازوکار دیگری قابل حل است.
,مشکلات نگرشی و ارزشی جوانان هم از دیگر مسائلی است که باید بواسطه نهادهای واسطه ای بتوان به مشکلات و درگیری های ذهنی و فکری جوانان در خصوص ازدواج سامان داد. ما نیاز مبرم به مراکز مشاوره با کادر مجرب و متخصص داریم که خلاء این گونه مراکز کاملاً مشهود است. ما نیاز به کارگاه های مختلف در امر ازدواج و ملزومات آن داریم که به صورت مستقیم موجب هم افزایی و بازتوانی در جوانان شوند.
,در شرایط گذار از سنت به مدرنیته بسیاری از تغییر و تحولات از جمله افزایش سن ازدواج، اجتناب ناپذیر خواهد بود. چون کلیت جامعه در وضعیت انتقال از حالت گذشته به وضعیت و موقعیت های نوین تر متأثر شده است. اما به هر حال به همت دولت و مردم و همه آحاد جامعه می توان بسیاری از تبعات منفی جامعه جدید را مورد تعدیل، تجدید نظر و بازتعریف قرار داد. مسأله ازدواج جوانان و افزایش سن ازدواج هم یکی از مسائلی است که می توان با سازو کارهای مناسب هم در سطح ملی و هم منطقه ای و محلی تا حد بسیاری به آن سر و سامان داد.
,ماموستا شهبازی: خداوند در قرآن می فرماید: "یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللَّهَ وَ أَطیعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِی الْأَمْرِ مِنْکُم" در اینجا معنای ولی و أُولِی الْأَمْرِ می تواند مصداق پدر و مادر باشد. متأسفانه امروزه جوانان ما خود به انتخاب دست می زنند و با برگزیدن همسر بصورت دوستی های خیابانی و اینترنتی دست به انتخاب می زنند و کمتر به خانواده و نظر والدین احترام می گذارند در نتیجه با مخالفت خانواده ها رو به رو می شوند و موجب می شود که ازدواجی صورت نپذیرد و همان دوستی خیابانی ادامه پیدا کند و روز به روز سن ازدواج را بالاتر می برد.
,در بسیاری از موارد مشاهده می شود خانواده ها باعث افزایش سن ازدواج می شوند، خانواده های که با مهریه های سنگین مانع ازدواج جوانان می شوند. شایسته است جامعه ما همان مهریه 19/5مثقال مهریه را در نظر داشته باشند چرا که اگر اینگونه مهریه های سنگین صد راه جوانان قرار دهیم، طبیعی است آنها زندگی مجردی را بهتر می ببنند تا اینکه ازدواج کنند، و این را باید یادآور شد اگر مهریه سنگین باشد به معنای استحکام زندگی نیست بلکه اجباری است که زن و مرد مجبور به تحمل کردن هم می باشند.تا زمانیکه از نظر اعتقادی جوانان و خانواده ها تغییر نکنند و بنیان اصلی خود باز نگردند نمی توان از این چالش رهایی یافت.
,انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه