یادداشت

جلوگیری از تبلیغات و وعده های غیر واقعی کاندیداها با شفاف سازی عرصه انتخابات/ مختصر حدود اختیارات و صلاحیت های مجلس شورای اسلامی

با توجه به آغاز ایام تبلیغاتِ انتخاباتِ مجلس شورای اسلامی سال 94 و لزوم جلوگیری از تبلیغات و وعده های غیر واقعی برخی از نمایندگان و شفاف سازی عرصه انتخابات " مختصری از حدود اختیارات و صلاحیت های مجلس شورای اسلامی " باید برای مردم جامعه تبیین شود.

[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از نسیم زنجان، " علی حسنلو زنجانی " دانشجو حقوق دانشگاه تهران، در یادداشتی با عنوان "جلوگیری از تبلیغات و وعده های غیر واقعی کاندیداها با شفاف سازی عرصه انتخابات "، نوشت:
با توجه به آغاز ایام تبلیغاتِ انتخاباتِ مجلس شورای اسلامی سال 94 و لزوم جلوگیری از تبلیغات و وعده های غیر واقعی برخی از نمایندگان و شفاف سازی عرصه انتخابات " مختصری از حدود اختیارات و صلاحیت های مجلس شورای اسلامی " به شرح ذیل ارائه می گردد .
1.وظیفه ی قانون گذاری مجلس شورای اسلامی
2.وظایف نظارتی مجلس شورای اسلامی
3.صلاحیت های استثنایی کمیسیون های داخلی مجلس و دولت در قانون گذاری
4.اظهار نظر شورای نگهبان و امضای رئیس جمهور

1. وظیفه ی قانون گذاری مجلس شورای اسلامی :
در اساس اصل 71 قانون اساسی مجلس شورای اسلامی صلاحیت عام قانونگذاری را دارا می باشد : «مجلس شورای اسلامی در عموم مسایل در حدود مقرر در قانون اساسی می تواند قانون وضع کند » بر این اساس :
1.پیشنهاد و پیش نویس قوانین تحت دو عنوان لایحه و یا طرح به مجلس وارد می شود : «لایحه» مصوبه ای است که از طرف دولت پس از گذراندن مراحل قانونی برای تصویب به صورت قانون به مجلس ارائه می شود که ممکن است چند منشأ داشته باشد: 1. دولت 2. رئیس قوه قضائیه 3. شورای عالی استان ها «طرح» پیشنهادی است که توسط حداقل 15 نفر از نمایندگان مجلس یا شورای عالی استان ها به مجلس ارائه می گردد. لوایح و طرح ها براساس درجه اهمیت شان به عادی ، یک فوریتی ، دو فوریتی و سه فوریتی تقسیم می شوند
2. قوانینی که جنبه تصویبی دارند : نظیر : 1. قانون بودجه (اصل 52 قانون اساسی) 2. عهدنامه ها و قراردادهای بین المللی (اصل 77 قانون اساسی) 3. تغییر خطوط مرزی (طبق اصل 78 قانون اساسی) 4. محدودیت های ضروری کشور در شرایط اضطراری نظیر جنگ و... (اصل 79 قانون اساسی) 5. اخذ وام و کمک مالی (اصل 80 قانون اساسی ). 6. استخدام کارشناسان خارجی (اصل 82 قانون اساسی) 7. انتقال بناها و اموال دولتی (اصل 83 قانون اساسی)
3 . تفسیر قانون عادی : براساس اصل 73 قانون اساسی : «شرح و تفسیر قوانین عادی در صلاحیت مجلس شورای اسلامی است...»
4 . دامنه اختیارات مجلس در امر قانونگذاری به ضرورت تطبیق مصوبات مجلس شورای اسلامی با احکام شرع و قانون اساسی تأکید شده است (اصل چهارم و هفتاد و دوم قانون اساسی )
2 . مسؤولیت های نظارتی :
1.نظارت (دخالت) مجلس در تشکیل دولت:
وزرا پس از انتخاب توسط رئیس جمهور برای گرفتن رأی اعتماد به مجلس معرفی می شوند (اصل 133 قانون اساسی) و مجلس باید نظر خود را مبنی بر اعتماد یا عدم اعتماد به فرد فرد آنها اعلام کند (اصل 87 قانون اساسی)
2. نظارت عام نمایندگان: 1 – تذکر : تذکر شفاهی : هر یک از نمایندگان می تواند در نطق بیش از دستور خود هرگونه کوتاهی مجریان در اجرای قوانین را به طور شفاهی تذکر دهد. تذکر کتبی : در صورت نقض قانون یا سوء جریان امور در دستگاه های اجرایی نمایندگان مجلس می توانند از طریق رئیس مجلس به وزیر مسؤول یا رئیس جمهور به طور کتبی تذکر دهند. 2 – سؤال : براساس اصل 88 قانون اساسی : «در هر مورد که حداقل یک چهارم کل نمایندگان مجلس شورای اسلامی از رئیس جمهور و یا هر یک از نمایندگان از وزیر مسؤول درباره یکی از وظایف آنان سؤال کنند رئیس جمهور یا وزیر موظف است در مجلس حاضر شده و به سؤال جواب دهد». طبق اصول 137 و 122 قانون اساسی وزراء و رئیس جمهور در مقابل مجلس مسؤول هستند از این رو نمایندگان مجلس می توانند آنان را مورد سؤال قرار دهند. 3 - استیضاح رئیس جمهوری وزراء و هیئت وزیران: (براساس اصل 89 قانون اساسی)
3.نظارت بر امور مختلف کشور: 1 - تحقیق و تفحص: طبق اصل 76 قانون اساسی «مجلس شورای اسلامی حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد». بر این اساس موضوع تحقیق و تفحص عام است و شامل کلیه بخش های کشور علاوه بر وزارتخانه ها و دولت می گردد 2 - اصل نود قانون اساسی : براساس این اصل «هر کسی شکایتی از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قوه قضائیه داشته باشد می تواند شکایت خود را کتبا به مجلس شورای اسلامی عرضه کند. مجلس موظف است به این شکایت رسیدگی کند و پاسخ کافی بدهد و در مواردی که شکایت به قوه مجریه و یا قوه قضائیه مربوط است رسیدگی و پاسخ کافی را از آنها بخواهد و در مدت متناسب نتیجه را اعلام نماید و در مواردی که مربوط به عموم باشد به اطلاع عامه برساند».

4. نظارت اطلاعی : 1 - صلح دعاوی : طبق اصل 139 قانون اساسی : «صلح دعاوی راجع به اموال عمومی ودولتی یا ارجاع آن به داوری در هر مورد موکول به تصویب هیأت وزیران است و باید به اطلاع مجلس برسد» 2 - اطلاع از رسیدگی به اتهام برخی از مجریان : براساس اصل 140 قانون اساسی : «رسیدگی به اتهام رئیس جمهور و معاونان او و وزیران در مورد جرایم عادی با اطلاع مجلس شورای اسلامی و در دادگاه های عمومی دادگستری انجام می شود» 3 - ارسال تصویب نامه ها و آیین نامه های دولت برای رئیس مجلس: به موجب اصل 138 قانون اساسی : «... تصویب نامه ها و آیین نامه های دولت و مصوبات کمیسیون های مذکور در این اصل ضمن ابلاغ برای اجراء به اطلاع رئیس مجلس شورای اسلامی می رسد تا در صورتی که آنها را برخلاف قوانین باید با ذکر دلیل برای تجدید نظر به هیأت وزیران بفرستد.
5.نظارت مالی : 1 - تصویب بودجه سالانه (اصل 52 قانون اساسی ) 2- دیوان محاسبات کشور مستقیما زیر نظر مجلس شورای اسلامی می باشد و.. (اصل 54 و 55 قانون اساسی )

3 . صلاحیت های استثنایی کمیسیون های داخلی مجلس و دولت در قانون گذاری :
در نظام جکهوری اسلامی ایران بجز موارد خاص مراجعه به همه پرسی و مجلس شورای اسلامی که مرجع منحصر به فرد قانون گذاری است و نهاد دیگری صلاحیت قانون گذاری ندارد این ممنوعیت دو استثناء دارد که عبارت است از تفویض قانون گذاری در مواردی به کمیسیون های داخلی مجلس و در یک مورد به دولت ( ارجاع تصویب اساسنامه سازمان های دولتی به کمیسیون یا دولت )
اصل 85 قانون اساسی : ( .... ولی در موارد ضروری می تواند اختیار وضع بعضی از قوانین را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیون های داخلی خود تفویض کند در این صورت این قوانین در مدتی که مجلس تعیین می نماید به صورت آزمایشی اجراء می شود و تصویب نهائی آنها با مجلس خواهد بود . همچنین مجلس شورای اسلامی می تواند تصویب دائمی اساسنامه سازمان ها , شرکت ها , موسسات دولتی یا وابسته به دولت را با رعایت اصل هفتاد و دوم به کمیسیون های ذیربط واگذار کند و یا اجازه تصویب آنها به دولت بدهد .... )

4 . اظهار نظر شورای نگهبان و امضای رئیس جمهور :
برای اینکه مصوبه مجلس وصف قانونی به خود بگیرد و لازم الاجرا شود باید اولا : جهت رسیدگی و اظهار نظر به شورای نگهبان ارسال شود ثانیا : رییس جمهور آنرا امضا نموده و دستور اجرایش را بدهد و ثالثا : در روزنامه رسمی متنشر شود
( طبق اصول قانون اساسی 94 و 123 و طبق ماده 3 قانون مدنی )

منابع :
1. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
2.مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران , دگتر حسین مهر پور , نشر دادگستر 1391
3.جایگاه مجلس شورای اسلامی در ساختار قدرت سیاسی جمهوری اسلامی ایران ، محمد رضا موثق، بوستان کتاب قم 1382
4. حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران ، سید محمد هاشمی، نشر دادگستر 1380، انتهای پیام http://www.nasimezanjan.ir/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/3865/2