رایزن فرهنگی سابق ایران در ترکیه:
اردوغان از جانب فتح الله گولن احساس خطر کرد/ ترکیه نقطه اوج خود را از دست داد/ تحلیل نادرست آمریکا از قضیه سوریه تُرکها را فریب داد
در مورد اتفاقات اخیر ترکیه و سیاست های داخلی و خارجی دولت این کشور با حجت الاسلام حسن شعبانی، رایزن فرهنگی سابق ایران در ترکیه، گفتوگو کردیم.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از آناج، در مورد شرایط فعلی ترکیه و سیاست های داخلی و خارجی حزب حاکم "عدالت و توسعه"، با حجت الاسلام حسن شعبانی، رایزن فرهنگی سابق ایران در استانبول و دبیر جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی، گفتوگویی داشتیم که مشروح بخش دوم آن را در ادامه می خوانید:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, آناج,آناج: برگردیم به بحث انتخابات ، شاید اشتباهات اردوغان در طی این سال ها بود که باعث شد این اتفاق بیافتد و یکی از موضوعاتی که باعث شکست آک پارتی در مرحله اول شد فاصله ای بود که اردوغان با فتح الله گولن گرفت و اصلا چرا بین این دو یار قدیم، فاصله افتاد، تحلیل شما از این مساله چیست؟
,در بحث فتح الله گولن ، آقای اردوغان احساس خطر کرد. این بحث از آقای "هاکان فیدان" شروع شد. اسرائیل حساسیت خاصی نسبت به آقای "هاکان فیدان" داشت، در کنار اسرائیل فتح الله گولن نیز به دولت فشار آورد که شما هاکان فیدان را از وزارت برکنار کنید، اما اردوغان نیز به لحاظ شخصیتی، کسی نیست که این دخالت ها را راحت بپذیرد. این اختلاف، درگوشه و کنار و در روزنامه ها مطرح شد. ولی، دولت آن را انکار کرد. ولی بعدها این قضیه آشکار شد و اردوغان اعلام کرد که ما بروکرات خود را خرج هیچکس نمی کنیم.
,بعدها اردوغان برای اینکه مخالفان خود را تحت فشار قرار بدهد و آنها را راکت کند، اعلام کرد که ما همه ی موسسه های آموزشی را که رسمی نیستند و کارهای آموزشی انجام می دهند را تعطیل خواهیم کرد، این کار دقیقا نقطه تمرکز آقای گولن بود. آقای گولن پیام فرستاد و اعلام کرد که اگرشما چنین کاری را انجام بدهید، ما دیگر اجازه نخواهیم داد شما به صندلی قدرت تکیه دهید و این اوج اختلاف میان آن ها بود. بعد از این قضیه بود که اتفاقات جدی از سوی جریان فتح الله گولن در بحث انتخابات شهرداری ها رخ داد و قبل از انتخابات افرادی که برای دولت مهم بودند، از شهردار گرفته، تا تاجر و حتی پسر وزیر دستگیر شدند.
,بعد از این موضوع آقای اردوغان احساس کرد که جنگی در حال رخ دادن است که در این شرایط اردوغان مدیر امنیتی استانبول را عزل کرد و یکی از این استاندار های خود را به جای او منصوب کرد. در طرفی مخالفان او با استفاده از رسانه ها علیه اردوغان و پسرش تبلیغات می کردند و در این طرف نیز اردوغان شروع به تسویه کرده بود. بعد از این اتفاقات بود که روزنامه ها و تلویزیون مخالفان تعطیل شد و به آذربایجان فشار آوردند که مدارس جماعت گولن را تعطیل کند.
,قضیه از اینجا شروع شد که گولن احساس کرد که می تواند دولت ترکیه را ساقط کند و البته این اقدام را نیز انجام داد. اردوغان نیز متوجه این اتفاقات بود. اما حرف اردوغان این بود که تحمل دولت سایه را ندارد. به همین دلیل اقداماتی انجام گرفت و آنها از یکدیگر جدا شدند. اما، کسانی که با فتح الله گولن آشنایی دارند، می دانند که این یک جریان قوی شبکه سازی شده است و به آسانی قابل حذف شدن نیست. در داخل ارتش، پلیس، امنیت و همه جا، جریان فتح الله گولن نفوذ دارد و عده زیادی هم فکر با این جریان هستند. این چالش، چالش بسیار جدی در تاریخ جمهوریت ترکیه بود و سابقه نداشت که 4 وزیر، همزمان به خاطر فشار جریانی خاص استعفا بدهند. در نظر خود آنها این جدایی ، جدایی تلخی بود و اگر توانایی این را داشتند که از آن جلو گیری کنند، حتما آن را انجام می دادند. همه ی این اتفاقات در رای آوردن آقای اردوغان بسیار موثر بود.
,طرف مقابل ترکیه رسانه های قوی در اختیار داشت ، نیروهای موثر زیادی در اختیار داشتند، افشاگری های زیادی علیه همدیگر انجام می دادند، و مکالمه های زیادی علیه یکدیگر در سایت ها درج می کردند. برای مثال مکالمه ای درج شده بود، بین رئیس ستاد ارتش ، وزیر اطلاعات و آقای اردوغان که بحث بر سر حمله به سوریه بود که در صورت حمله، این کار با چه بهانه ای انجام بگیرد. در این جلسه آقای هاکان فیدان اعلام می کند که حمله به سوریه کار دشواری نیست و ما افرادی را مامور می کنیم تا علیه ترکیه اقدام نظامی انجام دهند و این اتفاق بهانه حمله ما به سوریه می شود.
,بدین ترتیب بود که این دو جریان در داخل ترکیه جنگ تمام عیار با یکدیگر را شروع کردند و همین الان نیز این اختلاف شدید ادامه دارد. این که اردوغان ترجیح داد تا به جای عبدالله گول، داوود اوغلو سرکار بیاید، این بود که به جنگ و اختلاف شبانه روزی خود با جریان فتح الله گولن ادامه دهد.
,,
, ,
آناج: به نظر می رسد که این جریان گولن و زیر مجموعه های آن که فرمودید نزدیک به سی سال است که آموزش می بینند، باز هم اقداماتی علیه دولت انجام خواهند داد، نظرتان در مورد این مسئله چیست؟
,قطعا همینطور است. وقتی جریان سیاسی و فرهنگی قابل حذف شدن نیست، این جریان به حیات خود ادامه می دهد و مطمئنا این جریان بعد از مدتی دوباره به جامعه ترکیه برخواهد گشت.
,همین آک پارتی که ما از آن صحبت می کنیم یکپارچه نیست و آقای عبدالله گل و بولند آرینچ که جزو آک پارتی محسوب می شوند به هیچ عنوان دیدگاهشان به فتح الله گولن ،مانند دیدگاه آقای اردوغان نیست. حتی اگر رجب طیب اردوغان وجود نداشت، امکان اینکه این دو جریان دوباره باهم متحد شوند، وجود داشت.
,آناج: ظاهر قضیه اینطور نشان می دهد که آقای اردوغان برای حفظ قدرت حاضر است با همه چیز معامله کند، از امنیت کشور گرفته تا اسارت دیپلمات های کشورش، نظرتان در این مورد چیست؟ و اینکه آیا در این شرایط منطقه، باز هم به این سیاست های خود ادامه خواهد داد؟
,تصور بنده این است که نمی توان ادعا کرد که این اتفاقاتی که افتاده، هیچ تاثیری بر سیاست ها و تصمیم گیری های اردوغان نداشته است. تصور ترک ها این بود که مسئله سوریه در عرض 3 ماه تمام خواهد شد و هم اکنون قریب به 5 سال است که این موضوع تمام نشده و از داخل دولت آک پارتی انتقادهای شدیدی نسبت به این مسئله وجود دارد. با توجه به سوال شما، این موضوع بخاطر طرز فکر آقای اردوغان، چیز غریبی نیست، به تصور بنده اگر سیستم ریاستی در کشور ترکیه برپا شود، این فرمایش شما ممکن است اتفاق بیافتد. چون آقای اردوغان دوباره به راس تصمیم گیری اجرایی باز می گردد. اما اگر این اتفاق نیافتاد آقای داوود اوغلو به حد کافی عبرت گرفته است.
,یک زمانی تصور می شد که آقای داوود اوغلو به اردوغان مشورت می دهد. ولی بعد ها مشخص شد که این چنین نیست و آقای اردوغان به هر تصمیمی برسد، آن تصمیم را عملی می کند. به نظر بنده با رای آوردن آقای اردوغان، به احتمال زیاد، روند قبلی بازخواهد گشت.
,آناج: می شود گفت آرینچ، عبدالله گل و طیب اردوغان پرورش یافته دو مکتب اربکان و فتح الله گولن هستند، اما امروزه شاهد تنش بین این سه نفر هستیم، که بیش تر آرینچ و عبدالله گل متحد هستند، مدتی است که این حواشی وجود دارد که آنها حفظ ظاهر می کنند و این احتمال وجود دارد که آرینچ و عبدالله گل از آک پارتی جدا بشوند و حزب دیگری را ایجاد کنند، شما مشکلاتی را که ممکن است آن ها برای اردوغان ایجاد کنند را به چه نحوی ارزیابی می کنید؟
,آقای عبدالله گل در فضای ترکیه شخصیتی آرام و منطقی محسوب می شود، ولی آقای آرینچ به عنوان یک شخصیت اجرایی بسیار قوی، در جامعه ترکیه مطرح است. در فضای سیاسی و انتخابات، این چنین نیست که کسی که عاقل تر است و برنامه بهتری دارد رای بیاورد ، بلکه کسی که بتواند بهتر مدیریت افکار کند، می تواند رای بیاورد. فلذا سنگینی رای آقای عبدالله گل و آرینچ چیز عجیبی نیست، ولی این که در رقابت با اردوغان می توانند رای بیاورند مهم است.
,آقای اردوغان با همه ی اشتباهاتی که انجام داده، یک شخصیت کاریزماتیک بین مردم ترکیه دارد و این کاریزما برمی گردد به سلسله اقداماتی که در طی این 13 سال درپست های مختلف داشته است. رای نیاوردن اردوغان و حزب آک پارتی برای آقای اردوغان تلخ خواهد بود. نمی توان مطمئن بود که حزب آک پارتی به ریاست اردوغان رای نخواهد آورد. چون انتخابات در ترکیه پیچیده تر از آن چیزی است که تصور می شود، برای مثال کم تر کسی فکر می کرد پس از شکست حزب آک پارتی در دور اول، بتواند در دور دوم نزدیک به 50% آرا را به خود اختصاص دهد. این را نمی توان به قطعیت گفت که اگر آرینچ و عبدالله گل شرکت کنند، رقیب جدی برای اردوغان خواهند بود یا نه. ولی این دو شخص، وزن سیاسی بسیار بالایی دارند.
,آناج: جمع بندی کلی شما در بحث سیاست خارجی آک پارتی چیست؟
,ما سیاست خارجی ترکیه را به دو بخش قبل و بعد از مسئله سوریه تقسیم می کنیم. قبل از مسئله سوریه، سیاست خارجی ترکیه بر مبنای جذب حداکثری، ایفای نقش میانجیگری بین المللی، ایجاد چهره ی قابل اعتماد برای همه (هم جهان اسلام و هم غرب) بود. اما، بعد از مسئله سوریه، چون خود ترکیه به یک بازیگر تبدیل شد، دیگر این اتفاق صورت نگرفت.
,یکی از نقد های جدی که مخالفان اردوغان مطرح می کنند همین مسئله است و بیان می کنند که شما نقطه اوج خود را رها کردید.
,همان طور که عرض کردم، اگر سیاست خارجی ترکیه را به این دو بخش تقسیم کنیم، می بینیم که قبل از این مسئله میانجیگری می کند و حتی ترکیه وارد مسئله هسته ای ایران می شود و حتی خیلی جدی این موضوع را پیش می برد و از این موضوع برای خود اعتبار بین المللی کسب می کند، حتی وارد مسائل حماس و اسرائیل می شود و این موضوع را نیز تاجایی پیش می برد و پیام های دو طرف را به یکدیگر منتقل می کند. فلذا، یک چهره خوبی هم برای مردم و هم برای روشنفکران لائیک ایجاد می کند.
,اما بعد از قضیه سوریه این قضیه کلا فرو ریخت، چون خود ترکیه به عنوان کشوری است که سلاح وارد می کند، نیرو سازماندهی می کند و از گروه مسلح تروریستی حمایت می کند.
,بعد از سفر داوود اوغلو به ایران باید رصد کنیم که چه اتفاق عملی از سوی دولت ترکیه انجام می گیرد، آیا بازهم به رفتن اسد تاکید دارند و یا از اتفاقات گذشته درس می گیرند و به موقعیت قبلی خود بازمی گردند.
,,
, ,
آناج: اما در مسئله سوریه که خود پرونده ویژه ای است، بفرمایید که چرا وقتی اردوغان و اسد که به غیر از روابط دیپلماتیک دو کشور، خود دارای روابط نزدیک خانوادگی بودند، با آغاز جنگ در سوریه، اردوغان مخالف سرسخت اسد و خواهان برکنار شدن وی می شود؟
,ببینید، ما وقتی می خواهیم مواضع سیاسی ترکیه را بررسی کنیم، باید به این مسئله دقت کنیم که برخلاف گفتار ایدئولوژیکی که دارند، عملا آن ها ایدئولوژیک نیستند و این گفتار ایدئولوژیکی که دارند، برای حفظ منافع خودشان است.
,آنها به عنوان جمهوری ترکیه از کابینه اسد استقبال می کنند، نه خود شخص اسد. در گذشته اتفاق افتاده است، هنگام سفر اسد به ترکیه تمام شهر را پر از پیام تبریک کرده اند، هیئت دولت مشترک تشکیل می دهند ولی به فاصله مدت زمان کوتاهی، بشار اسد توسط اردوغان یک فرد دیکتاتور معرفی می شود و فرصت کمی به بشار اسد داده می شود که حکومت خود را به پایان برساند.
,واکنش دولت سوریه این است که شما از چه موضعی در مورد کشور ما حکم صادر می کنید؟ و آیا تصمیم خودتان در برابر مشکلات داخلی خودتان نیز به این سرعت انجام می گیرد؟ و آیا خودتان با گروه های مسلح چنین رفتار می کنید که برای کشور ما دستور صادر می کنید که حق درگیری با مخالفان مسلح را ندارید؟
,مقام معظم رهبری نیز در این مورد فرمودند شما عده ای از گروه تروریستی را به کشورهای اروپایی بفرستید و ببینید آیا وضعیت سوریه پیش می آید یا نه؟
,اما چرا این اتفاق ها پیش آمد، که پاسخگویی به آن بسیار مهم است. تحلیلی که آمریکایی ها به ترک ها ارائه دادند، این گونه بود که گفتند، شما می توانید قدرت برتر منطقه باشید و به امپراتوری خود بازگردید و اعلام کردند که دروازه ی ورود شما به این امپراتوری، سوریه می باشد. آمریکایی ها گفتند که این جنگ و عمر بشار اسد بیش از 3 ماه طول نمی کشد. فلذا آمریکا توانست ترکیه را فریب دهد و ترکیه بدون اینکه متوجه شود تبدیل به ابزار دست نقشه ی آمریکا شد. پس از این اتفاق، ترکیه در باتلاقی گرفتار شد و مسئله سوریه، تبدیل به مسئله حیثیتی سیاسی برای ترکیه شد. علاوه بر این که ترکیه به اهداف خود در سوریه نرسید ، بلکه اقتصاد و سیاست ترکیه دچار مشکلات بسیاری شد. جامعه علویون 25 میلیونی ترکیه، تبدیل به اپوزیسیونی برای دولت شد.
,به نظر بنده، قضیه سوریه، به خاطر تحلیلی که آمریکایی ها برای آنها ارائه کردند و هوس آقایی منطقه که در سر داشتند اتفاق افتاد. اما به گفته خودشان آن ها از وفاداری مردم و ارتش سوریه نسبت به کشور خود غافل شدند، توان بشار اسد را دست کم گرفتند، از حضور قوی ایران و حزب الله غافل شدند، آنها روسیه را نیز نادیده گرفتند و تصور کردند که می توانند خیلی زود به اهداف خود برسند، ولی ایران خیلی زود سوریه را خط قرمز خود اعلام کرد.
,اما باید دقت کنید که ایران سوریه را خط قرمز خود معرفی کرد نه بشار اسد را، اکنون نیز گاهی بر سر بشار اسد بحث می شود، هدف آن ها این است که از طریق بشار اسد به اهداف خود برسند.
,اکنون ترکیه بجای یک ملت دوست و همسایه، به یک کشور دشمن و کینه ای برای سوریه تبدیل شده است.
,خود ترکیه نیز دچار مشکلات داخلی بسیار شده است . ممنوع اعلام شدن عید نوروز، تبدیل شدن جیزره به حلب دوم. امروز در ترکیه قانون منع رفت و آمد اعلام می شود و بسیاری از اتفاقات دیگر که رخ می دهد، آیا این اتفاقات شبیه اتفاقاتی نیست که در سوریه رخ می دهد؟
,در شهر جیزره بسیاری از مردم کرد به توپ بسته می شوند، آیا همین کردها شهروند ترکیه ای نیستند؟ پس چرا مجرم محسوب نمی شود؟
,بحث سوریه خیلی پیچیده تر از آن چیزی است که آقای اردوغان فکر می کند می تواند با راهکاری چون ایجاد منطقه پرواز ممنوع یا تقسیم سوریه، به این مسئله پایان دهد.
,,
, آناج: ارزیابی شما در مورد ارتباط این که فرمودید، همین مسائل گریبان گیر ترکیه شده است و انفجارهای اخیری که در ترکیه رخ داده است، چیست؟
,وقتی کسی چاهی را برای به تله انداختن کسی حفر می کند، باید این را در نظر داشته باشد که خود او نیز گرفتار همین چاه خواهد شد.
,این اتفاقات، رخدادهای بسیار تلخی هستند، اما وقتی دولت یک کشوری، با اختیار و انتخاب خود، کشورش را درگیر جنگ می کند، چه کسی را باید ملامت کرد؟ تروریست ، تروریست است. ما تروریست خوب و بد نداریم.
,با چه منطقی کشور ترکیه از داعش حمایت کرد؟ باید با همان منطق به مردم خود توضیح دهد که چرا الان در قلب آنکارا که بسیاری از وزارتخانه ها در آن مکان واقع شده اند، مورد حمله تروریستی قرار می گیرد. فلذا، به تصور بنده، این ها همه، نتایج سیاست های غلطی است که آقای اردوغان در 4-5 سال اخیر، به لحاظ بین المللی پیگیری کرده است. این هشدار در سال های اخیر به اردوغان داده می شد که این سیاست دامن ما را نیز خواهد گرفت.
,آناج: آیا تحلیل شما این چنین نیست که این انفجارات شاید بخشی از برنامه های هاکان فیدان باشد؟
,بنده روی این قضیه نمی توانم اظهار نظر دقیقی داشته باشم که حتما این چنین است، اما، در قضیه درگیری های رخ داده در بین دو انتخابات، تحلیل تحلیلگران داخلی ترکیه این است که خود دولت در این درگیری ها نقش داشته است.
,گفت و گو از: سارا ابراهیم نژاد
]
ارسال دیدگاه