آیین تکم گردانی در استان اردبیل+تصاویر
تکمچیها پیکهای شادی آفرین نوروز هستند که در این ایام در خانهها را زده و بلافاصله با باز شدن در منازل با به حرکت در آوردن تکم اشعار خودساخته خود را با آواز و ضرب آهنگ تکم نجوا کرده و شادی را به خانههای مردم هدیه میکنند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا ، به نقل از نیریمیز، هنگامی که برفها در سینه ساوالان آب شده و بصورت رودها در سرزمین پهناور آذربایجان جاری می شود صدای تکم و تکم چی ها نیز در شهر و روستا می پیچید که با زبان شیرین و آهنگین خود به مردم نوید آمدن بهار را می دهند و خلق را برای پاک کردن کینه از دلها و گرد و غبار از خانه هایشان دعوت می کنند ، تکم یک عروسک چوبی سنتی است . واژه تکم Takam از دو بخش "تکه" و "م" تشکیل شده است . تکه در زبان ترکی به معنی بز نر قوی هیکل که همیشه در راس گله حرکت می کند و گله را به چراگاه و محلهای معین هدایت می کند "م" ضمیر ملکی دوم شخص مفرد است و تکم در واقع به معنی " بز نرمن " است .
, شبکه اطلاع رسانی دانا,به کسی که تکم را می رقصاند" تکم چی" می گویند که اشعار مخصوص تکم را با آهنگی خاص می خواند . البته شایان ذکر است که اشعار تکم در چند آهنگ که خاص تکم بوده خوانده می شود .
,,
, ,
تکم عروسکی است چوبین که روی آنرا با مخمل یا پارچه هائی به رنگ قرمز می پوشانند و روی این پارچه را با پولک ، زنگوله ، سکه و نیز پارچه های الوان و حتی ائینه تزیین می کنند. هر یک از تزئینات تکم علت و فلسفه ای داشته است : مثلا زنگوله و سکه برای ایجاد سروصدای بیشتر بوده تا مردم را از داخل خانه ها به کوچه ها و دم در خانه ها بکشاند . از سوی دیگر یک ضرباهنگ برای حرکت تکم بوجود می آورد . اینکه به دو طرف عروسک ( طرفین شکم عروسک ) آئینه نصب می کردند .
,به این دلیل بود که تکم خبر فرا رسیدن سال نو را به مردم می داد و با خود آئینه ای به رسم روشنائی و صفا داشت. اینکه در ساخت تکم همیشه از رنگ قرمز برای پوشاندن بدنه اصلی استفاده می کردند شاید به این دلیل بوده که درآذربایجان قدیم لباس و توری سر و روی عروس به رنگ قرمز بوده و خواسته اند تکم نیز مثل هر عروسی مظهر شادی و خوشی باشد.
,,
, ,
نحوه تکم گردانی :
تکم گردانی جزو حرفه های گوسانی و بصورت هنری بوده که نسل به نسل و از پدر به پسر می رسیده و اشعار تکم نیز سینه به سینه منتقل می شده است . تکم عروسکی بود به شکل بز که بر سر چوب گردی سوار می شد . این بز روی یک صفحه چهارگوش یا گرد که سوراخی در وسط داشت قرار می گرفت که چوب پایه ان از سوراخ وسط صفحه می گذشت . تکمچی چوب را بدست می گرفت و تکم را روی صفحه چوبی به حرکت در می آورد و متناسب با حرکات آن اشعاری را به آواز می خواند . سر و صدای زنگوله و خوردن تکم بر صفحه چوبی نوعی ریتم و آهنگ برای آواز تکمچی بوجود می آورد.
,
,
, ,
نمونه هایی از اشعار تکمچی :
,
*بهار آمد بهار آمد خوش آمد
علی با ذوالفقار آمد خوش آمد
گل و نسرین به باغ آمد خوش امد
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
جناب جبرئیل نامه گتوردی
گتور جگین پیمبره یتوردی
مبارک قوللارین گویه گوتوردی
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
,
,
,
,
,
,
,
,
,
( جناب جبرائیل نامه آورد – محض آوردن به پیامبر رسانید پیغمبر هم دستهایش را بر آسمان برداشت که این عید تازه تان مبارک باشد . ماهتان ، سالتان ، هفته تان ، روزتان مبارک )
,
*امیرالمومنین تخته چخاجاق
یزیدون بوینونا نوخدا وراجاق
شیرین شربت سو یرینه آخاجاق
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
(حضرت امیرالمومنین ، به تخت ولایت خواهد نشست و برگردن یزید افسار خواهد بست و به جای آب در رودها شربتهای شیرین جاری خواهد شد . این عید بر ... )
,
,
,
,
,
در اشعار تکمچی فقط از فرا رسیدن نوروز و تبریک سال نو سخن نرفته بلکه به موارد مذهبی و موارد انتقادی ، اجتماعی نیز اشاره شده است)
,,
اشعار مذهبی
در اشعار تکمچی نام امام علی (ع) و حضرت محمد (ص) به کرات آمده است و این بدان علت است که مردم این ناحیه معتقدند که عید سعید غدیر خم با عید نوروز باستانی مصادف بوده است و ملت مومن با ارادتی خاص که به خاندان جلیل رسول خدا داشته اند ، عید ملی خود نوروز را رنگ و لعابی از مذهب شیعه زده اند تا بتوانند با شکوه هرچه بیشتر برگزار کنند . در این اشعار از دوازده امام هم یاد می شود و پس از مدح امامان باز هم اشاراتی به بزرگواری حضرت علی (ع)، به اماکن متبرکه و زیارت قبر حضرت حسین (ع) و یادی از مختار ثقفی می کنند و روشن کردن آتش در چهارشنبه سوری را به قیام مختار ثقفی برای خونخواهی سید الشهدا نسبت می دهند.
,
,
*حسن دور عسگری اون بیر اماموز
بولاردان غیرییه یوخدور گمانوز
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
(حسن عسگری است یازدهمین امامتان – محمد مهدی صاحب زمانتان – به کسی غیر از اینها عقیده ندارید این عید تازه تان .... )
*مختار اوتی یاندیردی داماآتدی
خبر اهل مدینه شاما چاتدی
جماعت جهد ایدوب مرادا چاتدی
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
(مختار آتش را روشن کرد و بر بام انداخت – خبر به اهل مدینه و شام رسید – جماعت جهد کردند و به مراد رسیدند – این عید تازه تان ... )
در اشعار تکم به مسائل روستائی و شهری و اداب و رسوم مردم نیز اشاراتی می شود . از جمله :
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
*بیزیم یرده یومورتانی یویارلار
انونی دونوب یددی رنگه بویارلار
یددی سینده تحویل اوسته قویارلار
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز گونوز مبارک
( در محل ما تخم مرغ را می شویند و آنرا به هفت رنگ می آرایند و هر هفت تا را در سفره عید می گذارند . این عید تازه تان مبارک ... )
,
,
,
,
,
*بیزیم یرده قوهون قارپوز اکرلر
اونی تامام شهرلره توکرلر
تزه ایلین چوخ حسرتین چکرلر
سیزون بوتازه بایراموز مبارک
آیوز ، ایلوز ، هفتوز ، گونوز مبارک
(در محل ما خربزه و هندوانه می کارند – آنها را به تمام شهرها می فرستند – حسرت فرا رسیدن سال نو را می کشند . این عید تازه ... )
,
,
,
,
,
در اشعار تکم به مسائل خانوادگی، روابط عروس و مادر شوهر و داماد و مادرزن، رفتار اجتماعی زنان و دختران نیز با طنز و شوخی و انتقاد اشاراتی شیرین و بامزه می شود؛مثلا :
تکم گئتدی مرنده تاماشادی گلنده
کول تکمون باشینا قایناناسی بیلنده
(تکم رفته به مرند – برگشتنش تماشایی است – خاک بر سر تکم – اگر مادر زنش آگاه شود )
,
,
,
آغ دَه وَه نین گوزلری یئره گلمز دیزلری
بو ایامین قیزلاری کبینین کسراوزلری
(چشمان شتر سفید – زانوهایشان به زمین نمی آید – دختران امروزی – عقدشان را خودشان می بندند )
پاداش تکم چی
تکمچی به در هر خانه ای که می رفت و شعر می خواند ، صاحب خانه به تناسب وضعیت مالی و امکانات خود چیزی بعنوان شاباش ، خلعت و انعام به او می داد. البته تکمچی نیز لزوم دادن انعام را یاد آور می شد :
,
,
,
,
آی تکمین کندی وار کمندی وار کندی وار
هر قاپودا اویناسا بیر نلبکی قندی وار
( تکم ده دارد – کمند دارد و ده دارد – در هر دری برقصد – یک نعلبکی قند پاداش دارد.)
,
,
تکم اولدی ایپین گتیر آی خانم
چاتدیغجان یوکین گتیر آی خانم
کسمه پائین بوتون گتیر آی خانم
(تکم می میرد طنابش را بیاورید خانم جان – تا زورتان می رسد بارش را بیاورید خانم جان سهمش را کم نکنید و کامل بیاورید خانم جان )
,
,
,
,
, ,
اشعار تکم بسیار متنوع و فراوان است، در اردبیل تکم به عنوان پیشاهنگ عید نوروز شناخته می شود و وقتی صدای تکمچی ها در کوچه و خیابان شنیده می شود مردم ، بخصوص بچه ها ، از اینکه عید دارد می آید خوشحال می شوند در سالهائی که بین آخرین چهارشنبه سال (چهارشنبه سوری ) و عید نوروز فاصله زیاد باشد، این فاصله بحبوحه فعالیت تکمچی هاست.در پژوهش برای تکم دریافتیم که در ناحیه شمالی ایران و کناره های دریای خزر نیز عروسکی بنام تکم وجود دارد که گویا موجود افسانه ای بوده با سه پا و دو شاخ بر سر بشکل یک دیو که با تکم مورد بحث ما تفاوت دارد؛ رگه هایی از این نمایش عروسکی در نواحی مرکزی کشورمان مانند اراک – ملایر و ... دیده شده است که باید اذعان کرد خاستگاه تکم آذربایجان و بخصوص اردبیل بوده و از این منطقه به سایر نقاط رفته است .
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه