یادداشت/عباس عسکری جولندان؛
تاثیرات منفی گردشگری بر روی محیط شهری/ مقتضیات گردشگری و رشد شهرها
گردشگری یکی از نیروهای اقتصادی – اجتماعی بسیار مهم (شهری) به حساب میآید. ضمناً دارای اهمیت بین المللی اقتصادی و ژئوپلتیکی بسیار است .[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از مریان خبر ؛ گردشگری یکی از نیروهای اقتصادی - اجتماعی بسیار مهم (شهری) به حساب میآید. ضمناً دارای اهمیت بین المللی اقتصادی و ژئوپلتیکی بسیار است . گردشگری به طور جهانی فضاهای فرهنگی، اجتماعی و جغرافیایی را می سازد، بازسازی می کند و ساکن می شود. نمیتوان انکار کرد که گردشگری یک نیروی فوق العاده برای تغییر است و در بسیاری از کشورها به عنوان نیرویی برای خوشبختی به حساب می آید. هزاران بازدیدکننده ای که برای گردش می آیند، نه تنها پول همراه خود می آورند ، بلکه ، زندگی محلی را به وضع بهتر یا بدتری تغییر میدهند. شهرها با ارائه کالا و خدمات متنوع دامنه وسیعی از فعالیت های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی را فراهم می آورند، شهرها همچنین با ارائه فعالیت های خدماتی مانند ، امکانات پذیرایی و فراغتی ، زمینه توسعه گردشگری را توسعه میدهند (تیموتی، 2005 ).
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, مریان خبر,شاو و ویلیامز ( 1994 ) نیز تاکید دارند ، نواحی شهری با تمرکز بالایی از امکانات و جاذبه ها، نیازمندی های بازدیدکنندگان و ساکنان خود را فراهم می سازند. شهرها و گردشگری روابط مکملی دارند، چرا که تمامی انواع گردشگری به نوعی به کانون ها و خدمات شهری نیازمند هستند. لذا هرگونه برنامه ریزی برای توسعه گردشگری باید به توانمندی شهرها در ارائه خدمات مستقیم و غیرمستقیم توجه داشته باشند (لطفی، 160:1386 ) این وابستگی و روابط مکمل، تقاضا را برای سفر به شهرها از دهه های گذشته تاکنون به طور روز افزونی افزایش داده است. در حالی که تعداد زیادی از مسافرت ها، شغلی یا با اهداف معمولی است، اما بقیه انواع مسافرت های دیگر که در اوقات فراغت صورت میگیرد با هدف آشنایی با دیگر فرهنگها به منظور توسعه علایق ویژه و برای تفریح و سرگرمی انجام میشود. درباره اینکه دقیقاً چه عناصر ویژه ای از گردشگری شهری است .( گردشگری ) که یک شهر را برای بازدیدکنندگان جذاب میکند کریستوفرلو در کتاب خود با عنوان چهار رابطه بین گردشگری و مناطق شهری را شهری: بازدیدکنندگان، اقتصاد و رشد شهرهای بزرگ بررسی میکند. او میان عوامل اولیه، ثانویه و دیگر عوامل منابع گردشگری شهری تمایز قائل میشود.
,عوامل اولیه، دلایل عمده و اصل دیدار بازدیدکنندگان از شهر را فراهم میآورند. عوامل ثانویه از قبیل :محل سکونت، محل خرید، حمل و نقل یا اطلاعات گردشگری اگر چه در موفقیت گردشگری شهری نقش بسیار مهمی دارند، اما مهمترین عوامل جذب گردشگر به حساب نمی آیند. عناصر کلیدی زیر میتواند علاقه ی بازدیدکننده را به مناطق شهری افزایش دهد، بخشهای تاریخی، سواحل، نمایشگاهها و مراکز گردهمایی، وقایع و جشنوارهها.
,گردشگری شهری
, گردشگری شهری,همانگونه که بیان گردید گردشگری در چارچوب الگوهای فضایی خاصی عمل می کند.یکی از این الگوهای فضایی گردشگری شهری است. نواحی شهری به علت آنکه جاذبههای تاریخی و فرهنگی بسیار زیادی دارند غالباً مقاصد گردشگری مهمی محسوب میگردند. شهرهای معمولاً جاذبههای متنوع و بزرگی شامل موزهها، بناهای یادبود، تئاترها، استادیومهای ورزشی، پارکها، شهربازی، مراکز خرید، مناطقی با معماری تاریخی و مکانهایی مربوط به حوادث مهم با افراد مشهور دارا بوده که این خود گردشگران بسیاری را جذب میکند(Timothy,1995,63). علاوه بر این حتی در صورتی که جاذبههای گردشگری در مناطق غیر شهری واقع باشند از آنجا که شهرها در عینیت یافتگی مکانی، تبلور فضایی را در رابطه با پیرامون خود شکل میدهند .در این فضای شهری کارکرد تنگاتنگ شهر و پیرامون از اهمیت اساسی در برکنش های فضایی برخودار میباشد، باز هم حجم زیادی از گردشگری در شهرها متمرکز میشوند. زیرا محل سکونت، سرویس غذا، ارتباطات، حمل و نقل سایر خدمات گردشگری در شهرها واقعاند که بازدید کنندگان از مناطق اطراف شهر و خود شهر از آنها استفاده میکنند.
,به علاوه دراین بین رشد فزآینده میل به تمایززدایی در پسامدرنیته، مرزهای بین کار و اوقات فراغت را درهم ریخته و کار به جزیی از زندگی معاصر بدل گشته است. با از بین رفتن تمایز میان کار و اوقات فراغت، این دو در کلیتی یکسان ذوب شده و به شکلگیری سبکی از زندگی، که سبک اکسپرسیونیستی نامیده میشود، منتهی گردیده است. در این سبک از زندگی، انسان سعی میکند چیزی را به وجود آورد که زندگیاش را مهیج و لذت بخش نماید. از مشخصههای این سبک زندگی، پویایی و انعطافپذیری زیاد آن است(پاپلی یزدی،72،1382).این سبک زندگی در همپوشی با شهرنشینی گستره وسیعی مییابد و میل به گذران اوقات فراغت را در پیرامون این گونه از سبک مندی زندگی در شهرها افزایش می دهد.از این رو شهر نشینی نیز امر گردشگری را تسهیل نموده است به گونه ای که فشردگی فضا ـ زمان در بستر سازی پسامدرن ، درصد بالایی از شهرنشینی را شکل داده و تبیین علیت انباشت سرمایه را در کلان شهرها سبب گردیده است و همراه با آن برآورد فضاهای گذران اوقات فراغت را در رابطه با مکان گذران اوقات فراغت در شعاع های متفاوت برای پاسخگویی به نیازهای این گونه از سبک زندگی و همچنین تدارک کسب سود را در روندی از سرمایه گذاری در مکان به دنبال دارد.
,همگام با توسعه گردشگری در نواحی شهری، برای برآوردن نیازهای گردشگران، خدمات حمایتی بیشتری نظیر رستوران و محل اقامت ساخته میشود. اگر چه این نکته قابل ذکر است که بازدیدکنندگانی که از خارج شهر میآیند تنها کسانی نیستند که از این امکانات استفاده میکنند.توسعه زیر بناهای گردشگری سهم زیادی در تغییرات شکل و کارکرد نواحی شهر داشته و تصویر شهر تحت تاثیر انواع هتلها و خدمات جنبی ارائه شده، قرار میگیرد.
,چهار ویژگی قابل قبول و متداول شهرها که شامل تراکم زیاد فیزیکی ساختار ، مردم و نقشها و گوناگونی فرهنگی ـ اجتماعی ، چند نقش گرایی اقتصادی و مرکزیت عینی در شبکه داخل شهری و منطقه ای را در برمی گیرد؛ وقتی شهرها به عنوان شهری گردشگر پذیر عمل کرده وتوسعه می یابند ، این پیچیدگی ها با فشردگی بیشتری در ساختار و ماهیت گردشگری حل می شود(Pearce,2001,927 ) و تمایزی را در پردازش فضای شهری پیرامون گردشگری شکل می دهدو آثاری را برجای مینهد که در کنشگری دوسویه گردشگرـ میزبان نماد می یابد.
,در این میان کنشگری گردشگران درفضاهای شهری پیرامون جاذبه ها ،بافت شهر ، خرید ، اسکان و فعالیت های جنبی است که در رویکردبه موزه ها ، تئاترها ، نمایشگاه ها ، مراکز تفریحی و نظیر اینها تبلور می یابد. این گونه از گنشگری گردشگری در فضای شهری در راستای انگیزه های متفاوتی شکل می گیرد که شامل موارد زیر می باشد (Hall,1999,167) :
,- دیدار دوستان و خویشاوندان
- مسافرتهای تجاری
- حضور در نمایشگاهها و کنفرانسها
- بازدید از میراث فرهنگی
- سفرهای مذهبی (زیارت)
- به منظور حضور در حوادث
- خریدهای تفریحی
- سفرهای روزانه
- دلایل شخصی
بر مبنای این انگیزه ها کنشگری در فضای شهری چند بعدی می باشد که برآورد کننده یک رویکرد به درون در پاسخگویی به نیازهای اقتصادی و یک رویکرد به بیرون در کنش متقابل فرهنگی یا در بعضی موارد تضادهای ناشی از آن است.از این رودر راستای پردازش یک الگوی فضایی در شهر ، گردشگری شهری را می توان به صورت زیر تعریف کرد :
,«گردشگری شهری،کنش متقابل گردشگران ـ میزبان و تولید فضای گردشگریپیرامون سفر به مناطق شهری با انگیزههای متفاوت وبازدید از جاذبهها و استفاده از تسهیلات و خدمات مربوط به گردشگری است که آثار متفاوتی را در فضای شهری برجای می نهد».
,این تعریف خود به خوبی پیوستگی بین پارامترهای مختلف جریان گردشگری شهری را بیان می کند که در فراگرد دیگر نقش های شهرها ، کارکردی چند بعدی دارد.از این رو ارائه مدلی مفهومی از گردشگری شهری به عنوان یک الگوی فضایی با در نظر گرفتن رویکردی واسازانه به آن می تواند در زمینه بررسی گردشگری شهری مفید واقع شود.
,مقتضیات گردشگری و رشد شهرها
, مقتضیات گردشگری و رشد شهرها,تقاضا برای سفر به شهرهای مختلف در سراسر دنیا در چند دهه گذشته به طرز چشمگیری افزایش یافته است. در حالیکه عده زیادی تنها به دلیل کسبوکار یا همایشها و نشستها سفر میکنند، گروه دیگری نیز در اوقات فراغت خود برای شناخت دیگر فرهنگها، جستجوی علایق و همچنین تفریح به سفر میپردازند. پرسش اصلی این گفتار، یافتن عوامل اصلی ایجاد جذابیت برای یک شهر بهعنوان یک مقصد گردشگری است.
,بررسی اثرات گردشگری شهری
,اثرات اقتصادی گردشگری شهری
,نتایج مطالعات بیانگر این واقعیت است که به دلیل ضعف بنیه مالی دراکثر موارد برای سرمایه گذاری درساخت هتل ها،فروشگاههای بزرگ وسایرزیر بناهای مورد نیاز گردشگری ساکنان غیر بومی یا خارجی وارد صحنه شده واقوام به سرمایه گذاری می کنندوحتی اجناس مورد نیاز گردشگری رااز سایر مناطق به انجا وارد می کنند(King eta؛1993)
,مک انیتریرنیز(Mc Intryre؛1993)دربخش های مختلف کتاب خود جنبه های ازتاثیرات منفی اقتصادی گردشگری یاد کرده است که دریک جمع بندی می توان به موارد زیر اشاره نمود؛
,-تمرکز پیش ازحد فعالیتهای گردشگری در یک شهر ممکن است منجر به نابودی یا زوال سایر فعالیتهای اقتصادی شود وعدم تعادل را به وجود اورد.
,گردشگری ممکن است شاغلین بخش های دیگر اقتصادی رابه صورت پاره وقت به خود جذب کند.بنابراین گاه دربرخی جوامع نقش کمی درکاهش بیکاری به صورت کلی خواهدداشت.درمیان تاثیرات منفی گردشگری برابعاد اقتصادی بایدتاثیرات مثبت اقتصادی توسعه گردشگری رادرنظر قرارداد.
,اثرات اجتماعی گردشگری شهری
, اثرات اجتماعی گردشگری شهری,تاثیرات منفی اجتماعی گردشگری در دهه های گذشته به ویژه از انتهای دهه 1960بعد ازشکل گیری پدیده گردشگری شکل جدید امپریالیسم محسوب می شودکه منجر به اضمحلال فرهنگی-اجتماعی وارزش ها باورها سنتی جوامع میزبان می شود.وارمغانی جز انواع بحران های اجتماعی وتبلیغ مصرف گرایی ندارد(1994؛Gee)ولی رشدوتوسعه سریع صنعت گردشگری وبه موازات ان شکل گیری سازمان های مختلف بین الملی ،ملی،غیر دولتی وغیر انتفاعی ازیک طرف و توسعه تحقیات گردشگری در قالب پژوهش های علمی ورشته های جدید دانشگاهی از طرف دیگر تمایلات ضد گردشگری رابسیار کم رنگ نموده (Hansen؛2002)
,گی نیز درباره اثرات مثبت اجتماعی توسعه گردشگری شهری چنین می نویسد(1994؛Gee)
,-تشدید علاقه به رونق حیات زبان محلی وکاربرد بیشتر این زبان
,-افزایش درامد وبهبود کیفیت زندگی جامعه میزبان
,مک اینتریرنیز اثرات گردشگری فرهنگی افزایش احترام به جامعه محلی را بسیار مهم بر می شمارد(1993؛MC INTRYER)در گردشگری فرهنگی احترام به جامعه محلی رابیشترنموده وفرصت های لازم برای درک وشناخت بیشتر وبرقراری ارتباطات بامردم محلی رادر زمینه های گوناگون بهبود می بخشد.
,لی باتاکید براثرات منفی اجتماعی توسعه گردشگری شهری به موارد زیر اشاره می کند1998؛Lee)باتوزیع نابرابر درامدهای حاصل ازگردشگری کسانی که دارای توان سرمایه گذاری دراین صنعت هستند نسبت به سایر افراد شهر میزبان در موقعیت بتر قرار می گیرند ومی توانند از فرصتهای پیش امده بهتر یابیشتر بهر برداری کنند(عدم برابری وعالت)
,تاثیرات منفی گردشگری برروی محیط شهری
, تاثیرات منفی گردشگری برروی محیط شهری,کاربری زمین:ازبین رفتن اراضی که برای کشاورزی مورد استفاده بوده است.وتبدیل زمین های با عملکردهای زیست محیطی با ارزش مانند(مرداب ها بادرختان دریائی و تالاب هاو..)به کاربری گردشگری تلاش برای تغییر کاربری اراضی درون شهری و به دنبال آن افزایش کمبود برخی خدمات در شهر
,اثر قابل رویت افزایش نواحی ساخته شده (افزایش ساخت وساز) و طراحی نامناسب معماری ساختمانها به دلیل سرعت درساخت و رشد بی رویه از حد فصلی جمعیت
,زیر سازی های که تاثیر مستقیم در محیط میگذارد: افزایش واستفاده از زیر ساختهای شهری با تاسیسات ووسایل رفاهی وتوسعه های ذیل و به دنبال آن ایجاد بحران در زمینه های زیر:جاده ها- راه آهن –پارگینگ – شبکه توزیع برق – موجود ی پسماند های جامد و ابی وذخیره آب...
,شکل شهر:تغییر کاربری زمین به فضاهای اقامتی ،رشد توسعه هتل ها و مهمانخانه های شبانه روزی (پانسیون) تغییر در بافت شهری از طریق مدیریت ترافیک سواره و پیاده در مکانهای حضور گردشگران تغییر در محیط ساخته شده منجر به مغایرت در کیفیت زمین های شهری مورد استفاده در نواحی گردشگری ومسکونی می شود.
,عوارض طبیعی الودگی اب های سطحی و زیر زمینی ،آلودگی هوا،تغییر کیفی فضاهای سبز در صورت توسعه امکانات گردشگری در ان ها
,الگوی فرهنگی واجتماعی
,- افزایش جرم ،فحشا و استفاده از مواد مخدر
,-مزاحمتهای ایجاد شده توسط گردشگر برای ساکنین شهر
,-کاهش فضا ی قابل استفاده در خانوار در صورت خالی کردن اتاقها برای فراهمسازی محل لقامت گردشگران
,-جا به جایی در فعالیتهای محلی
,هارسل درباره اثرات مثبت محیطی گردشگری در شهر موارد زیر را بیان می کند؛
,-توسعه زیر ساختها
,-افزایش اگاهی ساکنین نسبت به محیط طبیعی و فرهنگی و افزایش حامیان طبیعت و ترویج افکار دوستدار محیط زیست که در نهایت مانع آلودگی و زوال محیط می شود.
,-تشویق اقدامات حفاظتی بر محور متقاعد کردن مسئولان دولتی وعمومی به اهمیت محیط طبیعی به منظور کسب در امد از محل گردشگری وبر انگیختن سرمایه گذاری در امور زیر بنائی و مدیریت موثر نواحی حفاظت شده.
,نتیجه گیری:
,امروزه گردشگری شهری را یکی از عوامل مهم توسعه اقتصادی- اجتماعی و رفاهی شهر و شهرنشینان میدانند به همین دلیل مسؤلان امور گردشگری و شهری در پی ارتقا و گسترش آن برآمده اند. لیکن این ارتقا و گسترش، خود مستلزم ایجاد شرایط ویژه ساختاری، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی است. گردشگری بر اساس وجود جاذبه های دیدارگر شکل میگیرد و یکی از پرجاذبه ترین مکانهای گردشگری شهرها میباشند. با توجه به آثار و فواید بسیار صنعت گردشگری، پرداختن به گردشگری شهری میتواند در کاهش بسیاری از مشکلات نظیر بیکاری، رکود صنایع محلی و ... مؤثر بوده و به نظام مدیریت شهرها برای افزایش توان اقتصادی شهر و به تبع آن افزایش درآمد سازمانهای اداره کننده شهر (شورای شهر و شهرداری ها) منجر شده و آنها را در اجرای درست و به هنگام طرحهای توسعه شهری یاری رساند. ضمن این که از بعد فرهنگی - اجتماعی نیز به احیا یا تقویت هویت ملی، انسجام فرهنگی، تبادل فرهنگی و تعامل فرهنگی و حفاظت از ارزشهای فرهنگی در شهرها کمک کند.
,گردشگری شهری
,عباس عسکری جولندان
,-کارشناس ارشد معماری
,-مدیر گروه معماری دانشگاه علمی کاربردی تالش
,
ارسال دیدگاه