مفهوم شناسی حجاب و عفاف
رضا شاه به خوبی می دانست که برای عملی ساختن نقشه ی شومش، ابتدا باید شهرهای مذهبی را دگرگون سازد پس، فرمان رضاخان از تهران به مشهد رسید: "از این پس، درشکه¬ چی ها و پسوران مشهد باید کلاه شاپو (کلاه تمام فرنگی) بر سر بگذارند".[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از "موج چهارم" : عفت (عفاف)، حالتی نفسانی (درونی) است که از چیرگی شهوت بر افراد جلوگیری می کند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, "موج چهارم",این واژه در قرآن کریم به معنای عفت و خود نگهداری آمده است: (وَ أَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَّهُنَّ) و یا (الذین لا یجدون نکاحا).
, (وَ أَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَّهُنَّ, (الذین لا یجدون نکاحا).,خود نگهداری هم در مورد نُمودهای شهوانی است مانند آنچه در آیات مذکور آمده، هم در مورد مال حرام یا شبهه ناک مانند: (وَ مَن کانَ غنیّا فَلْیَسْتَعْفِفْ) ؛ آن کس که توانگر است از خوردن مال یتیمی که تحت سرپرستی اوست خودداری ورزد.
, (, وَ مَن کانَ غنیّا فَلْیَسْتَعْفِفْ) ,حجاب، در لغت به معنای "المنع من الوصول، ممانعت از رسیدن به چیزی" است.
,گفته شده است که حُجْب و حجاب هر دو مصدر و به معنای پنهان کردن و منع از داخل شدن است و آیه ی شریفه: (وَ مِن بَیْننِا وَ بَیْنِکَ حِجابٌ)، شاهد بر این مدعا است.
, (وَ مِن بَیْننِا وَ بَیْنِکَ حِجابٌ)، ,اگر چه در ادبیات عرب و زبان دین، آیات و روایات برای بحث پوشش زنان از واژه ی "ستر" استفاده شده و کمتر به حجاب اشاره شده است اما، در کتب لغت به واژگان "امرأة محجوبة" به معنای زنی که خود را با نوعی پوشش پوشانده است، بر می خوریم.
,در مجموع می توان گفت حجاب ثمره ی عفاف درونی است که تظاهر و نُمود بیرونی یافته است و به نوع پوشش در ظهور اجتماعی افراد و در رویارویی با نامحرم گفته می شود.
, .,حجاب و عفاف در ادیان الهی
, حجاب و عفاف در ادیان الهی,آنگونه که پژوهش ها نشان می دهد، زنان ایران از زمان مادها که نخستین ساکنان این دیار بودند، حجابی کامل شامل: پیراهن بلندِ چین دار، شلوار، چادر و شنلی بلند بر روی لباس ها داشته اند و این حجاب در دوران سلسله های مختلف پارس ها نیز معمول بوده است، بنابراین در زمان زرتشت و قبل و بعد از آن، زنان ایرانی از حجابی کامل برخوردار بوده اند.
,رواج حجاب در بین زنان قوم یهود، مطلبی نیست که کسی بتواند آن را انکار کند، تاریخ پژوهان نه تنها از مرسوم بودن حجاب در بین زنان یهود سخن گفته اند بلکه، به افراط ها و سخت گیری های بی شمار آن نیز تصریح کرده اند: "گرچه پوشش در بین عرب مرسوم نبود و اسلام آن را به وجود آورد، ولی در ملل غیر عرب به شدیدترین شکل رواج داشت.
,در بین یهود و مللی که از فکر یهود پیروی می کردند حجاب به مراتب شدیدتر از آن چه اسلام می خواست وجود داشت و در بین این ملت ها وجه و کفین (صورت و کف دست ها) هم پوشیده می شد، حتی در بعضی از ملت ها سخن از پوشیدن زن و چهره زن نبود بلکه سخن از قایم کردن زن بود و این فکر را به صورت یک عادت سفت و سخت درآورده بودند".
,در مسیحیت، همانند دین زرتشت و یهود، حجاب زنان امری واجب به شمار می آمده است، مسیحیت نه تنها احکام شریعت یهود در مورد حجاب زنان را تغییر نداده و قوانین شدید آن را استمرار بخشیده است، بلکه در برخی موارد قدم را فراتر نهاده و با تأکید بیشتری وجوب حجاب را مطرح ساخته است ؛ زیرا در شریعت یهود، تشکیل خانواده و ازدواج امری مقدّس محسوب می شد و حتی در کتاب "تاریخ تمدن" آمده است که: "ازدواج در سن بیست سالگی اجباری بود ؛ اما از دیدگاه مسیحیت که تجرّد مقدس شمرده شده است، جای هیچ شبهه ای باقی نخواهد ماند که برای از بین رفتن تحریک و تهییج، این مکتب زنان را به رعایت پوشش کامل و دوری از آرایش و تزیین، به صورت شدیدتری فراخوانده است.
,حجاب و عفاف در اسلام
, حجاب و عفاف در اسلام,واجب بودن حجاب برای زنان از ضروریات دین مبین اسلام است، واجب بودن حجاب از نظر قرآن، گفتار پیامبر (ص) و امامان معصوم (ع) نیز به حکم عقل و اجماع رأی فقها و علمای اسلام امری ثابت است و در قرآن، حدود چهار آیه به واجب بودن حجاب دلالت دارد اما، در مورد حفظ عفت و پاسداری از حریم آن، بیش از ده آیه در قرآن وجود دارد.
,چهار آیه ای که بر وجوب حجاب برای زنان دلالت دارد عبارتند از آیه: 30 سوره نور، 59، 33 و 23 سوره احزاب.
,(وَ قُلْ لِلْمُؤمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ اَبْصارِهِنَّ و یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زِیْنَتَهُنَّ إِلا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ وَ لاَ یُبْدینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ ...) ؛ ای پیامبر! به زنان با ایمان بگو چشم های خود را (از نگاه به نامحرمان) فرو گیرند، و دامان خویش را حفظ کنند، و زینت خود را جز آن مقدار که نمایان است آشکار نسازند، و (اطراف) روسری های خود را بر سینه خود افکنند (تا گردن و سینه با آن پوشیده شود) و زینت خود را آشکار نسازند مگر برای شوهرانشان و سایر افراد محرمشان ...، در این آیه به چهار موضوع اشاره شده است:
, وَ قُلْ لِلْمُؤمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ اَبْصارِهِنَّ و یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زِیْنَتَهُنَّ إِلا ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلی جُیُوبِهِنَّ وَ لاَ یُبْدینَ زِینَتَهُنَّ إِلاّ لِبُعُولَتِهِنَّ ...) ؛,1- زنان باید دیدگان خود را از نگاه به نامحرم فرو بندند.
,2- زنان باید دامن خود را از هر نوع عامل بی عفتی حفظ نمایند.
,3- زنان باید زینت خود را جز آن مقدار که به طور قهری طبیعی است، پنهان سازند.
,4- زنان باید روسری های خود را بر گردن و سینه بیفکنند.
,تاریخچه حجاب در ایران
, تاریخچه حجاب در ایران,با استناد به مدارک به دست آمده از دوره ی هخامنشیان، مانند تندیس ها، سکه ها، نقوش فرش، پارچه و نقش برجسته هایی که تعدادی از آن ها به خارج از ایران منتقل شده اند، و یا نوشته های برخی از تاریخ نگاران، می توان چنین برداشت کرد که پوشاک زنان ایرانی عبارت از لباس های بلند تا قوزک پا و گاهی فراخ، پیراهن های ساده تا پایین ساق پا به صورت ساده یا ریشه دار، و با آستین های بلند یا کوتاه بوده است.
,لباس های زنان ایرانی در دوره ی اشکانی عبارت از پیراهنی بلند تا به روی زمین، گشاد، پُرچین، آستین دار یا بدون آستین و یقه راست بوده است همچنین، پیراهنی دیگر داشته اند که روی اولی می پوشیدند و قد آن نسبت به اولی کوتاه و ضمناً یقه باز بوده است، روی این دو پیراهن چادری سر می کرده اند.
,با مقایسه ی چندین نقش سنگی آناهیتا و نقوش دیگر با هم، به نظر می رسد که بانوان ساسانی، پیراهن بلند بسیار پرچین و گشاد می پوشیده اند و آن را با نواری در زیر سینه ها به مانند بانوان اشکانی جمع کرده و می بستند، زنان عهد ساسانی گاهی چادرِ گشاد پرچین به سر می کردند که تا به وسط ساق پا می رسیده است.
,بحث پوشاک زنان ایرانی را در ارتباط با تمدن و فرهنگ اسلامی، باید از دوران سامانیان آغاز کرد چون سامانیان خود را از نسل ساسانیان می دانستند، باید اذعان کرد که پوشش ایرانیان در این دوران (از اوایل دوره ی اسلامی تا عصر مغول) همان پوشش دوره ی ساسانی است و زنان بالطبع از پوشش های سنتی چادر و رو بندهای ابریشمی برای حجاب و پوشش خود استفاده می کردند، آن هم در رنگ های مختلف زرد، آبی و سیاه.
,کشف حجاب رضاخانی
, کشف حجاب رضاخانی,مقدمات کشف حجاب به طور عملی از زمانی آغاز شد که خانواده ی رضاخان به حالت رفع پوشش در نوروز سال 1306 ش در حرم مطهر حضرت فاطمه ی معصومه (س) حضور یافتند که با مخالفت جدّی آیت الله شیخ محمدتقی بافقی رو به رو گردیدند.
,برخی اقدامات دیگر نیز مؤید این واقعیت بود ولی بعد از سفر ترکیه، شاه با اشاره به پیش رفت سریع ترکیه بعد از رفع حجاب زن ها و آزادی آنان، اطرافیان را به این مسئله تشویق می نمود و یک روز در اوایل خرداد 1314 هیئت دولت را احضار کرد و گفت: "ما باید در صورت و سنت غربی شویم، باید برای رفع حجاب زنان اقدام نمود ؛ و چون برای عموم مردم اجرای این طرح مشکلاتی به وجود می آورد شما وزرا و معاونین باید پیش قدم شوید و هفته ای یک شب با خانم های خود در "کلوپ ایران" اجتماع کنید، او به وزیر فرهنگ وقت (علی اصغر حکمت) دستور داد در مدارس زنانه، معلمان و دختران باید بدون حجاب باشند و اگر زن یا دختری از این برنامه امتناع کرد، او را به مدارس راه ندهند".
,از اوایل سال 1314 برخی زنان بدون داشتن حجاب در معابر حرکت می کردند و رعایت حجاب توسط زنان کاملاً ممنوع گردید، کسبه از فروش اجناس به زنان با حجاب منع شدند و زنانی که می خواستند این اصل شرعی و قرآنی را رعایت کنند اجازه نداشتند سوار وسایل نقلیه ی عمومی گردند.
,قیام مسجد گوهرشاد
, قیام مسجد گوهرشاد,رضا شاه به خوبی می دانست که برای عملی ساختن نقشه ی شومش، ابتدا باید شهرهای مذهبی را دگرگون سازد پس، فرمان رضاخان از تهران به مشهد رسید: "از این پس، درشکه چی ها و پسوران مشهد باید کلاه شاپو (کلاه تمام فرنگی) بر سر بگذارند".
,اجرای این برنامه از ابتدای خرداد 1314 به همراه شایعه های مربوط به کشف حجاب در مشهد آشوبی به پا کرد و نخستین فریاد اعتراض را آیت الله حاج آقا حسین قمی سر داد.
,ایشان پس از مشورت با تعدادی از شخصیت ها و روحانیان تصمیم گرفت برای جلوگیری از کشف حجاب و استفاده از کلاه شاپو در 9 تیر 1314 به تهران سفر کند ولی رضاشاه با بی شرمی تمام محل اقامت ایشان را در شهر ری محاصره کرد ؛ خبر به شیخ محمدتقی بهلول رسید و ایشان به سرعت خود را به مشهد رساند.
,در حرم مأموران شهربانی مانع او شدند و قصد دست گیری وی را داشتند که با دخالت خادمان و زائران حرم وی دست گیر نشد، ولی در صحن کهنه زندانی شد و وقتی خبر در شهر پیچید، کم کم صحن ها از دوستداران بهلول پر شد.
,همهمه ی مبهمی فضای صحن را پر کرده بود ولی کسی برای آزادی بهلول قدم پیش نمی گذاشت، ناگهان فریادی ؛ همهمه ی مردم را به سکوت تبدیل کرد.
,این صدای اعتراض نواب احتشام، یکی از خادمان حرم بود، او کلاه شاپو را از سر برداشت و فریاد زد: "ای مردم! چهار هزار نفر هستید و از چهار پلیس می ترسید؟، حمله کنید و شیخ را آزاد کنید، نابود باد کسی که این کلاه بی غیرتی را به سر ما گذاشت و لعنت بر این کلاه".
,مردم با فریاد یا حسین به حجره ی بهلول حمله ور شدند و وی را بر سر دست، هلهله کنان و تکبیر گویان در مسجد گوهرشاد بر منبر صاحب الزمان (عج) نشاندند.
,بهلول از بالای منبر جمعیت را از نظر گذراند و با لحنی حماسی فریاد برآورد: "مردم! خواسته ی من و شما آزادی آیت الله قمی از زندان تهران است و دولت باید به این خواسته ی ما تن در دهد".
,حافظان غیرت دینی در عصر اختناق رضاخانی
, حافظان غیرت دینی در عصر اختناق رضاخانی,حاج آقا حسین در اوج وحشت و اختناق رضاخانی، علم مبارزه را بر دوش گرفت و در زمانی که نفس ها در سینه ها حبس شده بود علیه برنامه ی "کشف حجاب" و دیگر کارهای خلاف حکومت شورید و شوری حسینی در میان مسلمانان ایران به پا نمود.
,او وقتی در برابر تهاجم فرهنگی غرب که به دست رضاخان قلدر در کشور عملی می شد، احساس تکلیف کرد و بی درنگ حرکتی تاریخی و کم نظیر را آغاز کرد و به آنان که در این راه ایجاد شبهه و تردید داشتند، فرمود: "من قصد اقدام دارم، چنانچه برای جلوگیری از کشف حجاب ده هزار نفر که یکی از آنها من باشم کشته شود، جایز است".
,علما و مجتهدین مشهد همچون حاج آقا حسین قمی، سیدیونس اردبیلی و میرزا محمد آقازاده، جلسات متعددی برگزار کرده و موضوعاتی از قبیل توطئه ی حجاب زدایی و موضوع اجباری شدن کلاه بین المللی و برپایی جشن و مجالسی همچون جشن مدرسه ی شاپور شیراز و جشن میدان جلالیه را مورد بحث و بررسی قرار دادند.
,در یکی از این نشست ها که در منزل حاج آقا حسین قمی برگزار گردید، ایشان به شدت متاثر شده و گریست و گفت: "امروز اسلام فدایی می خواهد و بر مردم است که قیام کنند"، در نهایت جلسه ای در منزل آیت الله سیدیونس اردبیلی برگزار شد و تصمیم گرفتند که حاج آقا حسین قمی در اعتراض به رضاخان به تهران رفته و با او صحبت کند.
,ایشان در آخرین جلسه ی درس خود فرمود: "به عقیده ی من اگر پیشرفت این جلوگیری از خلاف مذهب منوط به کشته شدن ده هزار نفر که راس آنها حاج آقا حسین قمی است باشد، ارزش دارد".
,راهکارهای ترویج فرهنگ حجاب و عفاف
, راهکارهای ترویج فرهنگ حجاب و عفاف,خانواده ها خصوصاً مادران که ارتباط و مسئولیت بیشتری در تربیت دختران دارند:
,اولاً: از حجاب کامل مثل چادر در مواجهه ی با نامحرم استفاده کنند، تا از این طریق فرزندان دختر نیز از همان کودکی با حجاب اسلامی آشنا شوند و از همان کودکی به آن عادت کنند، امروزه همه ی کارشناسان مسائل تربیتی به نقش فراوان و شگرف تمرین و عادت در تربیت فرزندان اذعان دارند.
,ثانیاً: ابعاد مختلف مربوط به حجاب را برای فرزندان خویش تبیین کرده و آنان را در جهت رعایت پوشش کامل اسلامی تشویق و ترغیب کنند.
,ثالثاً: ترتیبی اتّخاذ کنند تا دخترانشان با کسانی دوست شده و ارتباط برقرار کنند که مقید به حفظ ظواهر شرعی در عین آراستگی ظاهری هستند.
,مراکز آموزشی مانند آموزش و پرورش، در دوره های مختلف تحصیلی (ابتدایی، راهنمایی، متوسطه) در قالب کتاب های درسی، به طور سلسله وار مباحث مختلف حجاب را به شکل ترتیب دوره های تحصیلی برای دانش آموزان دختر مطرح کنند تا از همان سنین خردسالی دختران جامعه نسبت به فلسفه ی حجاب، نسبت به آثار مثبت حجاب و آثار منفی بدحجابی آگاه شده و اعتقاد عمیق و راسخ پیدا کنند.
,در مراکز آموزش عالی و دانشگاه ها که مقدار آگاهی افراد نسبت به این مسائل بیشتر است، در مورد شبهاتی که دختران و پسران دانشجو و اساتید، پیرامون اهمیت و ضرورت حجاب، آثار آن، کیفیت حجاب کامل و برتر اسلامی دارند، می توان جلسات پرسش و پاسخ و سخنرانی برگزار کرد.
,مراکز فرهنگی و رسانه های جمعی مثل مطبوعات، با نگارش آثار و مقالات علمی و استدلالی به تبیین مسائل مهم و اساسی حجاب بپردازند و از درج مقالات و آثاری که به نوعی در تضعیف حجاب کامل اسلامی بانوان خدشه وارد می کند و اثر منفی دارد اجتناب کنند.
,صدا و سیما به عنوان گسترده ترین وسیله ی ارتباط جمعی نقش مهمی در تبیین مسائل مختلف مربوط به حجاب دارد لذا، ضمن آنکه رعایت پوشش اسلامی خانم ها در فیلم ها نقش خاصی در ارائه ی الگوی صحیح حجاب به مخاطبین و خصوصاً نسل جوان دارد.
,و در پایان
, و در پایان,لازم به ذکر است که یکی از قیام های خونین مردم ایران به رهبری مراجع تقلید، که نقطه ی عطفی در تاریخ قیام های اسلامی دارد، قیام مسجد گوهرشاد است.
,نقش علما به ویژه شیخ محمدتقی بهلول در این قیام بسیار برجسته بوده است زیرا ایشان در مسجد گوهرشاد طی سخنرانی های پر شور و التهابی به کشف حجاب حمله کرد و این حرکت را تهاجمی علیه دیانت و ارزش های معنوی دانست.
]
ارسال دیدگاه