بررسی جایگاه منابع طبیعی وآبخیزداری استان خراسان شمالی در اقتصاد مقاومتی
بالغ بر 72 درصد از مساحت 28 هزار و 400 کیلومتر مربعی استان خراسان شمالی را منابع طبیعی (جنگلها ، مراتع و بیابان ها) تشکیل می دهد . در این میان سهم مراتع 70 درصد ، جنگل ها 21 درصد و بیابانها (مراتع بیابانی ، پهنه های نمکی وکفه های رسی و ... ) حدود 9 درصد از کل عرصه های منابع طبیعی استان است .[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از اترک نیوز، وجود مراتع مستعد با تولید علوفه بالغ بر 130 هزار تن در سال و با ارزش سالیانه حدود 65 میلیارد تومان از جمله ظرفیت های منابع طبیعی استان است و درصورت اجرای طرح های مرتعداری با مشارکت مرتعداران و حفاظت ، احیاء ،اصلاح و بهره برداری مناسب ، این مراتع قابلیت افزایش تولید علوفه تا چند برابر میزان فعلی را دارند . بعلاوه بخش هایی از اراضی مرتعی و شیبدار استان با بارندگی و اقلیم مناسب، قابلیت های خوبی جهت کشت و بهره برداری از علوفه دیم را دارا می باشند . در حال حاضر مساحت قابل توجهی از این نوع اراضی در ارتفاعات شاه جهان و روستاهای این منطقه و کوهستان گلیل و دهستان های جیرستان و سیوکانلو در شمال شیروان با بازدهی بسیارخوب تحت کشت یونجه دیم قراردارند و می توانیم با توسعه این یونجه زارها در مناطق مستعد استان نسبت به افزایش تولید اقدام نماییم وآنگاه با خودکفایی در تولید علوفه، زمینه جهت افزایش تولیدات دامی و لبنی و درون زایی و مقاوم سازی اقتصاد روستایی و عشایری استان فراهم خواهد شد .
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, اترک نیوز،,
از دیگر قابلیت های بخش منابع طبیعی استان می توان به وجود دو منطقه رویشی شامل جنگل های ایران – توران با گونه غالب ارس (سرو کوهی) و هیرکانی(خزری) با گونه غالب بلوط اشاره نمود . ارزش کربن ترسیب شده توسط این جنگل ها سالانه حدود 227 میلیارد تومان برآورد می شود . با یک مدیریت علمی و تهیه و اجرای طرح های جنگلداری چند منظوره و حفاظت و توسعه این جنگل ها ، ضمن ترسیب کربن و پالایش و تعادل آب و هوا و گسترش صنعت طبیعت گردی و ایجاد اشتغال ، میزان نفوذ نزولات جوی و تغذیه سفره های زیرزمینی افزایش یافته و جریان آب رودخانه ها منظم و دائمی خواهد شد و این موضوع یعنی تأمین آب بیشتر کمک شایان توجهی به توسعه بخش کشاورزی و صنعتی استان خواهد نمود .
,
یکی دیگر از استعدادهای مهم بخش منابع طبیعی استان ، قابلیت اجرای پروژه های آبخیزداری، آبخوانداری و پخش سیلاب در سطح حوزه های آبخیز استان است ، مناطق کوهستانی و تپه ماهوری که حدود 60 درصد از مساحت استان را در برمی گیرند ، مستعد تهیه و اجرای طرح های آبخیزداری می باشند . اجرای این نوع پروژه ها در مناطق مستعد و اولویت دار، نقش مهمی را در کنترل فرسایش و رسوب و کاهش سیلاب ها به عهده داشته و ضمن جلوگیری از خسارات ناشی از سیلاب ها و افزایش عمر مفید سدها ، باعث تقویت آبخوان ها و افزایش آب چشمه سارها ، قنوات و چاهها خواهد شد . همچنین با بهره گیری از این نوع پروژه ها ، می توان شرایط ناشی ازخشکسالی ها را بهترمدیریت نمود وتوأمان با حفاظت از آب وخاک و بهره گیری مطلوب از منابع پایه در جهت توسعه کشاورزی و باغداری استان ، زمینه را جهت کاهش وابستگی غذایی و اقتصادی به بیگانگان فراهم ساخت . همچنین مستعدترین عرصه های استان جهت اجرای پروژه های آبخوانداری و پخش سیلاب، مخروط افکنه ها و دشت سرهای واقع دردامنه جنوبی کوهستان های سالوک و شاه جهان (حوزه آبخیز کال شور )می باشند و اجرای این نوع پروژه ها نقش مهمی در تقویت آبخوان ها و افزایش آبدهی قنوات و چاههای واقع درحاشیه مناطق بیابانی استان و تأمین آب مورد نیاز این مناطق خواهد داشت . به عبارت بهتر اجرای پروژه های آبخیزداری و آبخوانداری در مناطق کوهستانی و حاشیه دشت های بیابانی استان ، موجب تولید هرچه بیشتر آب شیرین و افزایش تغذیه سفره های آب زیرزمینی شده و از افت آبخوان ها ممانعت خواهد کرد و نتیجه نهایی آن جلوگیری از شورشدن منابع آب زیر زمینی و بهبود اوضاع زیست محیطی این مناطق و کنترل پدیده های بیابان زایی و جلوگیری از گسترش بیابان خواهد بود .
,
بیش از 94 درصد از عرصه های بیابانی استان از نقطه نظر فرسایش بادی جزو منطقه برداشت محسوب می شوند و در صورت آبیاری اراضی زراعی موجود در این نوع مناطق با آبهای شور، ضمن خروج تدریجی این اراضی از گردونه تولید و توسعه شوره زارها ، موجبات حمل گرد وغبار و املاح به مناطق مجاور و آلوده شدن این عرصه ها و در نتیجه توسعه هرچه بیشتر بیابان ها خواهد شد و لذا مناسب ترین راهکار، از یک سو تهیه و اجرای پروژه های مدیریت مناطق بیابانی و نیز عملیات آبخیزداری و آبخوانداری در مناطق بالادست به منظور افزایش میزان نفوذپذیری و تغذیه آبخوان ها و از سوی دیگر مدیریت مصرف آب ، افزایش راندمان آبیاری در بخش کشاورزی ، رعایت الگوی کشت و استفاده از محصولات با توقع آبی کم و توسعه کشت های گلخانه ای می باشدتا از افت آبخوانها و شورشدن آنها و در نتیجه بیابانی شدن اراضی جلوگیری شود . بدیهی است تولید هر چه بیشتر آب در مناطق خشک وبیابانی استان به منزله امکان توسعه کشاورزی در این مناطق و در نتیجه افزایش اشتغال و تولید و پایداری اقتصادی این نواحی در راستای اهداف اقتصاد مقاومتی می باشد.
,
وجود رویشگاههای متنوع گیاهان دارویی ، صنعتی و خوراکی مانند باریجه(قسنی)، گون کتیرا ، آویشن ، سریش ، کنگر ، زرشک وحشی (کوهی)، زالزالک، اشنیان و شیرین بیان از دیگر ظرفیت های این بخش محسوب می شوند . به عنوان نمونه مناطقی چون کوه های بیگان ، خطاب و قلعه زوی شیروان ، ارتفاعات قشلاق کاره و شمشیر تیغ و باغچق بجنورد ، کوههای خمبی و باریجستان درق در منطقه گرمه و جاجرم و مناطقی از کوهستان های سالوک و شاه جهان از جمله مناطق مهم باریجه خیز استان محسوب می شوند و با حفاظت ، توسعه و بهره برداری صحیح از این رویشگاهها می توان سالانه نسبت به برداشت دهها تن شیرابه باریجه و صدور آن به خارج از کشور اقدام نمود . شیرابه گیاه باریجه که با ایجاد برش های نازک در ریشه این گیاه حاصل می شود ، از جمله محصولات دارویی وصنعتی خراسان شمالی می باشد و جهت استفاده درصنایع دارویی و عطر و ادکلن سازی به کشورهای اروپایی صادرمی شود . علی ایحال با تهیه و اجرای طرح های بهره برداری از این نوع گیاهان دارویی ، صنعتی و خوراکی و نیز کشت و زراعت این گیاهان در اراضی مستعد و توامان ایجاد صنایع تبدیلی، می توان ضمن ایجاد ارزش افزوده و اشتغال مولد در روستاها و مناطق عشایری نسبت به فرآوری و صدور این نوع محصولات و تأمین ارز مورد نیاز اقدام نمود .
,
با این وصف و در راستای برنامه ها و اهداف اقتصاد مقاومتی می توان به این نتیجه رسید که تقویت بخش منابع طبیعی و آبخیزداری از اولویت های مهم این استان محسوب می شود و با برنامه ریزی و مدیریت بهینه ، افزایش اعتبارات و توجه بیشتر به این بخش مهم و حیاتی ، می توانیم درآینده نزدیک شاهد پویایی و درون زایی اقتصاد در مناطق روستایی و عشایری و کمک به توسعه پایدار استان باشیم .
,
بهمن هوشمند ، کارشناس رسمی دادگستری در رشته مهندسی آب - رئیس اداره مهندسی ومطالعات و دبیر کمیته فنی اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان شمالی و عضو کمیته مشورتی گردشگری استان
]
ارسال دیدگاه