حاشیه ای بر آیین نخل گردانی و دسته بنی اسد روستای فدافن کاشمر در روز دوازدهم محرم
بر اساس سنتی دیرینه، هر ساله در بعد از ظهر روز دوازدهم محرم، آیین نخل گردانی و دسته بنی اسد توسط هیأت های عزاداری روستای فدافن در سطح شهر کاشمر برگزار می شود.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از کاشمربصیر آیین سنتی نخل گردانی و دسته بنی اسد که با استقبال گسترده مردم کاشمر و با جلوه های زیبای خود برگزار می شود در سال 1392 با تصویب شورای عالی سیاست گذاری سازمان میراث فرهنگی کشور به شماره 826 در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسیده است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, کاشمربصیر,تعزیه با نمادهای مختلف، وقایع دینی، مذهبی این ملت را به نمایش میگذارد. از جمله این موارد میتوان به برپایی نخل و حرکت آن، با آیین خاصش اشاره کرد.
,برابر اسناد باقی مانده نخل گردانی در کاشمر حداقل سابقه ای ۲۰۰ساله دارد. در حال حاضر فقط در روستای فدافن از توابع بخش مرکزی کاشمر شاهد برگزاری این آیین هستیم. معمرین می گویند آبادی های بزرگ کاشمر در صد سال گذشته دارای نخل بوده اند. شاید یزدی های مهاجر این آیین را به کاشمر آورده باشند. شاید هم از ویژگی های حاشیه نشینان کویر باشد. در خراسان رضوی ظاهراً فقط در کاشمر و فردوس و شاید گناباد شاهد این آیین باشیم. معروفیت نخل فدافن به حدی است که در باور مردم کاشمر به صورت ضربالمثل نفوذ کرده است . نخل فعلی از نخل قبلی بسیار کوچکتر است . بقایای نخل قبلی تا همین چند سال قبل موجود بود. سال گذشته نخل فدافن تا اولین دوره مسابقات آیین های عاشورایی منعقد در تهران هم رفت و مقام اول را کسب نمود. شهر کاشمر هم حداقل تا ۸۰ سال قبل دارای نخلی بزرگ بوده است.
,وجود مراسم نخلبندی و مراسم مربوط به آن، به حدی سابقه دارد که در افواء فرهنگ مردم کاشمر نیز به صورت ضربالمثل در آمده است.
,به عنوان مثال ، مردم زمانی که شاهد ترس کسی از انجام کاری نه چندان سخت میباشند، این ضربالمثل را به کار میبرند : «مگه میی (می خواهی ) ، نخل فدافن ره حرکت بدی» و یا در نفرینهای محبتآمیز مادران نسبت به فرزندان پسر شاهدیم که میگویند: « الهی ننه، بری که از روی نخل فدافن، بفتی به ته»
,در روستای فدافن، زمانی که دست اندرکاران هیئات سینهزنی روستا تصمیم به آذین نخل میگیرند، این اهالی روستایند که از جان و دل، ساز و برگ کار را فراهم میسازند. اکثر امور مربوط به این مراسم به صورت موروثی میباشند. نخل شبکهایاز چوبهای به هم متصل است که فرمی و شکل شبیه خانهای متحرک با سقف شیروانی دارد. این مجموعه چوب به هم متصل، وزنی قریب پنج تن دارد. برای بلند کردن آن به افراد زیادی احتیاج است و این سوای افراد پیرامون آن میباشد.
,نخل بر دوش چهل مرد قرار میگیرد، مردانی که از سر اخلاص متحمل وزن نخل میگردند این جمعیت جلوداری دارند و بر یمین و یسار و عقبه جمعیت هم ، افرادی معین ناظرند. این افراد مستقر در هر سمت، کار خود را از پدر به ارث بردهاند و سمتش ، موروثی است. گاهی ، اسبی سفید و خون آلود به همراه رکاب داری در پیش جمعیت قرار میگیرد. این اسب اشاره به ذوالجناح امامحسین(ع) دارد.
,در کلیت این آیین نذر و اعتقادات مردم جایگاه خاصی دارد، مردی اسب را میآورد، دیگر شمشیر را و آن دگر رکابدار میگردد و این همان میراث به ارث رسیده از اجداد است.
,جمعیت حاضر با نخل حرکت میکنند، ذکر یاحسین(ع) و بیان مظلومیت او و یارانش در فضا پخش میشود. برای نخل چهار سمت ذکر شده، هر سمت، چهار نفر مهار نخل قرار گرفته بر دوش چهل مرد دیگر را بر عهده دارند. اینان مسیر حرکت را معین میکنند. جمعیت برای این چهار تن مستقر در هر سمت احترام قائلند اینان بزرگان قوم و راهبران تکیه میباشند.
,اهالی فدافن را اعتقاد بر این است که نخل نمادی است از تابوت حسینبنعلی(ع) ، تابوتی که از حجم یک تابوت بیشتر گشته است و به خود شکوه و جلالی خاص گرفته ، شکوهی که بیان عظمت و جلالت شخص حسینبنعلی(ع) آمده است.
,نخل بر دوش مردم در نوسان است. آذین آن بسیار ثواب دارد و آذینی از مهر وصفای مردم و شوق و ذوق آنان با پارچههای کشمیری رنگارنگ و تمثالی از بزرگان دین و آینههای در طرفین و جابجا رنگ سیاه سوار بر سایر رنگها به نشانه عزای شاه دین.
,در قدیم مردی بر فراز نخل میرفته و نوحه سر میداده ولی اکنون فقط آوای جمعیت است و بهم خوردن بیل، بیل زنها دوازده تن میباشند و همگی پا برهنهاند. اهالی را اعتقاد آنست که بیل زنها جاده صاف کن نخلند. اگر جوی آبی، گودالی در مسیر باشد آنان برای سهولت حرکت جمعیت آنرا هموار میکنند و اگر بر آمدگی یا دیواری در پیش روی باشد، آن را از بین میبرند. اینان کارشان موروثی نیست ولی مردم به بیل زنهای سال قبل احترام میگذارند و آنان، بیل زنان سال دیگر هم میشوند مگر به علتی از قبیل لزوم ادای نذر دیگران جای خود را به دیگری بدهند.
,,
در مسیر حرکت، نخل گاهی با هدایت مهار بدستان، مکرر بردور خود میچرخد. منظره حاضر، بسیار دیدنی است دَوَرانی از سرعشق و بیقراری و عظمتی از تلألو رنگها با غلبه سیاهی که نمادی از تعزیه کربلائیان است. شباهت نخل به کجاوه هم قابل توجه است و شاید که اشارتی به اسیران کجاوه نشین باشد. کجاوههای قبل از کربلا که بعد از مصیبت به شترانی بیزین و یراق تبدیل میشدهاند، شاید آن شباهت به کجاوه، طعنه به دنیا طلبی دنیویان دنیا خواه باشد. به هر صورت به تعبیر اهالی، مراسم نخل برداری اشارتی به حضور مردم در میان یک واقعة حماسی و مذهبی است.
,مهارگران هر سمت، سوای هدایت کلیت مراسم، مراقبند که نخل از دوش مردم بر زمین نیفتد و به تعبیر اهالی روستا شِیوِه نگردد. فردی در میانه نخل زنگی را بدست دارد که صدایش، برای افراد پیرامون نخل، بیان حضور واخطار است.
,نخل در عربی به معنای درخت خرما است، درختی با شکوه و جبروت، پس تابوتی به این عظمت و شکوه را، نامی اینگونه سزاست که بیان آن جلال و شکوه باشد. نخل را در روز عاشورا و اکثراً روز یازدهم محرم به حرکت در میآورند.تزئین نخل گاهی تا چهار روز به طول میانجامد. اسباب و ادوات و تدارکات مربوطه، بستگی به نذر و نیازهای مردم دارد.برای جایگزین کردن افرادی به جای حاملین نخل، نیروی ذخیره وجود دارد.
,هر فرد حامل به هنگام نخل ، باید بر روی شانهاش چادر شبی و یا بالشی قرار دهد. حاملین پا برهنهاند که این نمایش اخلاص است در مراسم نخل برداری، افراد زیر هیجده سال را دخالت نمیدهند.به هنگام حرکت نخل، زنجیر زنان پیرامون آن زنجیر میزنند و همراه با دیگران عزاداری میکنند . افراد هر هیأتی طی دو دور بر گرد نخل، بر سر و سینه میزنند و حسن و حسین میگویند.
,ترتیب حرکت گروهها به هنگام نخلگردانی، در راه رسیدن به مکان اجرای تعزیه به شرح ذیل میباشد:
,1ـ ابتدا گروه اشقیاء که با اسب به تاخت میروند.
,2ـ ذوالجناح، اسب سفیدی که آن را با بستن پارچههای رنگی و زرین به گردنش، گوی نقره بر دمش، آینهای برپیشانیاش، شمشیر دو سر به شکل کمان بر روی گردنش، زدن سیبهای سرخ بر دو سر شمشیرتزئین میکنند. به هنگام حرکت، ذوالجناح را هفت نفر مشایعت میکنند. دو نفر رکابدار در دو طرف، دو نفر افسارگیر، یک نفر جلودار، یک نفر عقبه دار و یک نفر راه باز کن بین جمعیت. این افراد، این پستها را از پدرشان به ارث بردهاند.
,3ـ حرکت اهل بیت به دنبال ذوالجناح با کاروانی از اشتران با باری از ظروف مسی.
,4ـ حرکت سینه زنها که دائماً، حسین و حسین میگویند.
,,
5ـ حرکت عماری که وسیلهای چوبی و مخروطی شکل است و به وسیله پارچههای مخملی پوشانیده شده است. روی مخملها را آینه میبندند و بر نوک عماری دستة گل دیده میشود
,6ـ حرکت کتلها
,7ـ حرکت گروه بیل دار
,8ـ حرکت نخل که در مسیر حرکت، دائماً از زیر آن و اطرافش، صدای علی علی به گوش میرسد.
,,
مراسم نخل گردانی ، همه ساله طبق سنتی دیرینه ، عصر روز دوازدهم محرم توسط هیئات عزاداری روستای فدافن با شکوهی خاص به انجام می رسد. بعد از ظهر این روز تمامی هیئات عزاداری روستای فدافن ، همراه با هم ، با عنوان « دسته بنی اسد » به سمت شهر کاشمر حرکت می کنند و با حرکت در سطح شهر به سمت باغمزار به راه می افتند. در این مراسم ، آیین های مختلفی از جمله نخل گردانی به نمایش گذاشته می شود و عده ای بیل به دست ، به نشانه ی مردان قبیله ی بنی اسد که جهت دفن پیکرهای مطهر شهدای کربلا ، به کربلا آمده بودند ، در بین جمعیت دیده می شوند.
,این مراسم جزئی از میراث فرهنگی کاشمر به حساب می آید که حداقل در سطح استان خراسان رضوی کم نظیر است و قابلیت پرداختن به آْن در بحث گردشگری مذهبی کاملاً وجود دارد. امید آنکه مسئولان میراث فرهنگی به حفظ و معرفی این آیین جذاب و پر مفهوم که نسل به نسل به مردمان امروز کاشمر رسیده است اهتمام جدی داشته باشند.
,انتهای پیام/
,]
ارسال دیدگاه