روابط ناصحیح والدین و پدیده هراس اجتماعی در فرزندان/ کودکان قاضی دادگاه خانواده نیستند

یکی از این معضلات هراس اجتماعی است که نوعی ترس و اضطراب شدید در موقعیت‌های اجتماعی شناخته می‌شود و حداقل بخشی از فعالیت‌های روزمره شخص را مختل می‌کند.

اضطراب اجتماعی یک اختلال بسیار ناتوان کننده‌ است که می‌تواند بسیاری از جنبه‌های زندگی فرد را دچار اختلال کند چرا که افراد مبتلا به این بیماری افکار و باورهای غلطی در ذهن خود دارند که باعث بروز استرس در موقعیت‌های مختلف اجتماعی می‌شود.

اضطراب اجتماعی می‌تواند از نوع خاص یا specific (زمانی که فقط برخی موقعیت‌های اجتماعی خاص موجب اضطراب می‌شود. مثل سخنرانی در حضور جمع) یا از نوع فراگیر(Generalized) باشد.

اضطراب اجتماعی فراگیر عموماً شامل نوعی نگرانی شدید و پایدار است که فرد از قضاوت دیگران در مورد ظاهرش یا رفتارش و یا خجالت کشیدن و تحقیر شدن در حضور دیگران دارد، در حالی که شخص مبتلا معمولاً متوجه غیرمنطقی بودن یا زیاده‌روی در این احساس ترس و نگرانی می‌شود، اما غلبه کردن بر این ترس برایش بسیار سخت است.

حداکثر حدود ۱۳٫۳ درصد مردم در مقطعی از زندگی خود معیارهای هراس اجتماعی را دارا هستند که نسبت مردان به زنان مبتلا ۲ به سه است.

در همین راستا استاد حوزه و دانشگاه حجت السلام والمسلمین صادق غریب از کارشناسان مسائل اجتماعی و مذهبی شهرستان آمل در گفت‌وگویی با خبرنگار ما به عوامل پدید آورنده هراس اجتماعی اشاره کرد و گفت: این معضل بیشتر از سنین پایین آغاز می‌شود و اگر از آن جلوگیری نشود در بزرگسالی، زندگی فردی و اجتماعی را دچار اختلال می‌کند.

عوامل پدید آورنده هراس اجتماعی

وی با بیان اینکه بسیاری از نوجوانان از نظر رشدی فاقد کنترلی هستند که بزرگسالان بالغ بر رفتار خود دارند، بنابراین باید با آنها رفتار متفاوتی داشت، گفت: در دوران نوجوانی، تغییرهای ساختاری مشخصی در مغز نوجوانان رخ می‌دهد، برای نمونه از نوجوانی تا اوایل بزرگسالی (بلوغ)، فعالیت‌ها در سیستم‌های مغز که درگیر خودگردانی است تقویت می‌شود و تصویربرداری‌های "اف ام آر آی" نشان داده است که مرکزهای پاداش در مغز نوجوان بسیار فعال‌تر از آن مراکز در کودکان و بزرگسالان است.

حجت الاسلام غریب با اشاره به اینکه افزایش حساسیت به پاداش‌های مورد انتظار، نوجوانان را بر می‌انگیزد تا در رفتارهای مخاطره‌آمیز (ریسکی) درگیر شوند و ادامه داد: برقراری روابط جنسی بدون محافظ، رانندگی با سرعت بالا و یا استفاده از مواد مخدر هنگامی که امکان‌های بالقوه برای لذت بردن بالا باشد، نظیر این رفتارهای پرمخاطره است.

کارشناس مساائل اجتماعی حساسیت بیش از اندازه نسبت به پاداش در بسیاری از نوجوانان، به ویژه آنها که به طور طبیعی کمی خجالتی‌تر از هم سن و سال‌های خود هستند، باعث می‌شود از اینکه در مرکز توجه قرار گیرند احساس ناراحتی کنند و افزود: غالباً برای آنها، درخواست قرار ملاقات، صحبت کردن در مقابل جمع و یا حتی نشستن بر سر میز غذا همراه با عدّه‌ای که آنها را خوب نمی‌شناسند، کاری استرس‌زا و اضطراب آفرین است.

تاثیرات منفی دعواکردن والدین در حضور کودکان

وی با اشاره به اینکه زمانی‌که اختلاف سلیقه‌ها در میان همسران بالا می‌گیرد و رابطه عاشقانه‌ آنها از بین می‌رود تاثیر منفی بر روی فرزندان می‌گذارد و خاطرنشان کرد: هرچند بیشتر وقت‌ها قائله ختم به خیر می‌شود اما برای بچه‌هایی که شاهد ماجرا هستند آسیب‌های جدی به همراه دارد. کاهش رشد مغز، استرس، ویران شدن اعتماد به نفس، و از بین رفتن اعتماد کودک به والدین، ایجاد پرخاشگری و افسردگی گوشه‌ای از این آسیب‌ها است که پژوهشگران به آن پی بردند.

نکات مهم در رابطه با روبط صحیح والدین در خانواده

صادق غریب به نخستین و مهمترین نکته‌ای که والدین باید رعایت کنند اشاره کرد و گفت: والدین مشاجراتشان در مقابل بچه‌ها نباشد؛ البته برای دعوا نمی‌توان برنامه‌ریزی کرد اما می‌توان صدای قدم‌هاایش را از دور شنید. مثلاً هر کسی بعد از سال‌ها زندگی مشترک خوب می‌داند که همسرش از چه موضوعاتی عصبانی می‌شود پس بهتر است این موضوعات را در مقابل بچه‌ها مطرح نکند.

وی با اشاره به اینکه اگر والدین ناگهان در حضور بچه‌ها به مشاجره پرداختند عصبانی نشوند و اوضاع را کنترل کنند و ادامه داد: البته بسیار سخت است که هنگام دعوا انسان بخواهد ملاحظه حضور بچه‌ها را کند. اما اگر بدانیم با هر فریاد چه آسیبی به روح و روان فرزندانمان وارد می‌کنیم کنترل خشم و عصبانیت برای ما آسان‌تر می‌شود.

این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه یادآور شد: اگر کار بالا گرفت و والدین متوجه شدند که دیگر کنترل صحنه ممکن نیست از فرزندشان بخواهند که از اتاق بیرون برود.

حجت الاسلام غریب با عنوان اینکه یادمان باشد این طفل معصوم قاضی دادگاه خانواده نیست که به نفع یک طرف رأی صادر کند، اظهار کرد: والدبن نباید حین دعوا پای بچه را وسط بکشند. پدر و مادر، هر دو برای بچه عزیز هستند و برای فرزند بسیار تلخ است که بخواهد علیه یکی از آنها چیزی بگوید.

وی به کار نبردن کلمات تهدیدآمیز را در حین دعوا و مشاجره‌ها بسیار مهم دانست و افزود: بچه‌ها کلماتی را که والدین در زمان عصبانیت به زبان جاری می‌کنند کاملاً جدی می‌گیرند. پس والدین باید طلاق، متارکه و بسیاری از کلمات تهدید آمیز دیگر را از فرهنگ لغات خود حذف کنند.

این کارشناس مسائل اجتماعی به الگو پذیری فرزندان از والدین اشاره کرد وگفت: فرزندان از رفتارهای والدین هنگام عصبانیت الگو و کلمات ما را یاد می‌گیرند، شاید روزی همان کلمات را به خود ما یا کسانی که برای آنها احترام زیادی قائل هستیم نیز بگویند.

حجت‌الاسلام غریب در ادامه به نکته‌ای مهم برای برقرای آرامش پس از مشاجره در کانون خانواده اشاره کرد و افزود: اگر والدین به هر دلیل در مقابل بچه‌ها با یکدیگر مشاجره کردند بهتر است در مقابل بچه‌ها با یکدیگر آشتی کنند تا شاید آرامش بر باد رفته دوباره به قلب فرزندان بازگردد.

کودکان کم‌رو  و خجالتی

وی در ادامه با عنوان اینکه بچه‌ها معمولاً با قرار گرفتن در جمع کمی خجالت می‌کشند و این مسئله کاملاً طبیعی است که به مرور زمان برطرف می‌شود، یادآور شد: بچه‌هایی هم هستند که به هیچ وجه به جمع روی خوش نشان نمی‌دهند و دائماً خود را از نگاه و توجه دیگران مخفی می‌کنند، استمرار این حالت می‌تواند برای آینده زندگی آنها دردسر ساز باشد.


این استاد حوزه و دانشگاه در این زمینه به چند نکته اشاره کرد و گفت: گاهی خود والدین کم‌رو و خجالتی هستند، نه در جمعی حاضر شده و نه از آداب اجتماعی چیزی می‌دانند که به فرزندشان بیاموزند. در این صورت والدین باید قدم اول را برای خودشان بردارند و یا تلاش کنند که شرایط متفاوتی را برای فرزندشان فراهم کنند.

حجت‌الاسلام غریب برخی رفتارهای غلط والدین در رابطه با فرزندان را عامل کم‌رویی آنها بیان کرد و افزود: تنبیه و سرزنش کودک در جمع، مقایسه کردنش با دیگران، تمسخر و توهین به شخصیت کودک، حمایت افراطی و نظارت شدید بر کارها و ترساندن کودک از اشتباه و خرابکاری و هر عاملی که به اعتماد به نفس و احساس ارزشمندی کودک آسیب برساند باعث کم‌رویی و گوشه گیری کودک می‌شود.

وی در ادامه خاطرنشان کرد: اگر به هر دلیلی فرزند کم‌رو و خجالتی است والدین مراقب باشند وی را خجالتی خطاب نکنند. بهتر است بی سر و صدا با طراحی فرایندی به مرور مشکل او را درمان کنند.

این کارشناس مسائل اجتماعی با بیان اینکه والدین می‌توانند قدم به قدم فرزندشان را با جمع آشتی دهند و از جمع‌های ساده خودمانی این کار را شروع کنند، تصریح کرد: والدین کودک را تشویق به تعریف قصه، خواندن شعر یا بخش‌هایی از کتاب داستانش با صدای بلند و با فرزند خود زیاد صحبت کنند و اجازه دهند کودک هم در مورد مسائل مورد علاقه‌اش با آنها صحبت کند و یا همراه با فرزندشان یک نمایش کوتاه بازی کنند.

حجت‌الاسلام غریب واگذاری برخی مسئولیت‌های کوچک به کودکان و تحسین آنها را از دیگر روش‌های مقابله با کم‌رویی دانست و خاطرنشان کرد: با واگذاری بخشی از خرید خانه به فرزندان و مسئولیت پاسخ دادن به تلفن و یا یاد گرفتن یک مهارت هنری یا ورزشی هم می‌تواند کمک فراوانی به برطرف شدن این مشکل کند.

در ادامه این موضوع، یکی دیگر از روانشانسان با بیان اینکه برخی معتقد هستند که خجالتی بودن ممکن است با اضطراب اجتماعی همراه باشد، ادامه داد: داده‌های اخیر کمیته ملی هم ابتلایی‌ها نشان می‌دهد که فقط 12 درصد از نوجوانان خجالتی معیارهای اضطراب اجتماعی را دارند از طرفی حدود 70 درصد از نوجوانان مبتلا، به اشتباه خود را به صورت خجالتی می‌شناسند.

درمان هراس اجتماعی

سعید واحدی قوی‌ترین راه مبارزه با هراس اجتماعی را رویارویی با ترس‌ها دانست و تصریح کرد: فرد به جای فراز موقعیت‌های اجتماعی به دلیل ترس سعی کند آنها را به چالش بکشد و همچنین پیوستن به گروهایی که برای هراس اجتماعی به وجود آمده از راه‌های موثر برای مبارزه با این بیماری است.

  وی با بیان اینکه میان تمام درمان‌های موجود، درمان شناختی-رفتاری بهترین نتیجه را در میان درمان‌های دیگر در پی دارد و یادآور شد: نحوه تفکر فرد مبتلا به این بیماری در احساسی که دارد تاثیرگذاز است پس اگر فرد طرز فکر خود را نسبت به موقعیت‌های اجتماعی تغییر دهد آنگاه احساس بهتری دارد.

این کارشناس دارو درمانی را نیز برای درمان هراس اجتماعی در برخی نوجوانان مفید دانست و خاطرنشان کرد: هر چند دارو درمانی مساله را به طور کامل حل نمی‌کند اما اگر دارو درمانی با درمان‌های دیگر هم‌زمان استفاده شود تاثیر مناسبی بر روی بیماری دارد و حتی ممکن است بعد از قطع مصرف دارو دیگر علائم بیماری در بیمار مشاهده نشود.

در پایان باید گفت اضطراب اجتماعی معمولا جدی گرفته نشده یا با اختلالات دیگری مثل افسردگی اشتباه گرفته می‌شود، از این رو این نوع اختلال به گونه‌ای خاموش است و تشخیص آن نیازمند کمک بیمار به درمانگر است. البته جهت تعیین شدت اضطراب اجتماعی و رفتارهای اجتنابی در افراد مشکوک پرسشنامه‌هایی طراحی شده‌ که در این زمینه کارساز است.

 

انتهای پیام/