منطقه گرایی در آسیا
در هزاره سوم سیر جهانی شدن در مسیر ادغام سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به سرعت در حرکت است و دولت ها برای تقویت قدرت چانه زنی سیاسی و رقابت پذیری اقتصادهای ملی خود در فرایند جهانی شدن، به گروه بندی های منطقه ای پناه آورده اند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از تبریزبیدار؛
, شبکه اطلاع رسانی دانا,,
بخصوص کشورهای جهان در حال توسعه برای اثبات خود و رسانیدن کشور به پیشرفت در خور توجه و استقلال ملی در برابر قدرت های جهانی و فرا منطقه ای، نیازمند همگرایی و تحکیم مشترکات خود میباشند.
,,
از آنجایی که کشورهای جهان به تنهایی همه عوامل و عناصر تولید را در اختیار ندارند، به منظور دستیابی به آرمان هایی بدون مساعدت جمعی امکان پذیر نیست، تلاش می کنند با تشکیل سازمان های اقتصادی، سیاسی و منطقه ای، موجب رونق زیرساخت های اقتصادی خود و تکمیل چرخه تولید در یک منطقه جغرافیایی شوند. این سازمان ها علاوه بر تحکیم روابط سیاسی در برابر دیگر ملت ها و مقابله با تروریسیم و تحکیم اقتصادی، از بُعد فرهنگی هم مطرح میباشد که در طول تاریخ بر هم دیگر تاثیر گذار بوده اند؛ مثلا سازمان اکو و شورای همکاری خلیج فارس از کشورهای اسلامی تشکیل شده است کهقرن ها تحت لوای حکومت واحد بسر می بردند.
,,
بایستی توجه داشت نظام جهانی در عصر حاضر چنان در هم تنیده که متمایز کردن مسائل سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از یکدیگر مقدور نیست؛ لذا حتی همکاری های صرفا اقتصادی به مسائل سیاسی و اجتماعی تسری می یابد و بالعکس و نظام مبتنی بر ملت و دولت را به چالش می کشاند. همکاری منطقه ای فرایندی است که دولت های یک منطقه با تشکیل و عضویت در ترتیبات منطقه ای بر همکاری های متقابل می افزاید و از تنش های منطقه ای میکاهد. قطعا چنین فرایندی منجر به کاهش اختیارات و قدرت دولت ها و تقویت نهادهای فرا ملی می شود. بدون شک یکی از مهم ترین آثار تحول ساختاری از ربع قرن آخر قرن بیستم پدیده جهانی شدن اقتصاد، ایجاد وابستگی متقابل اقتصادی است. با توجه به رو به رشد بودن این پدیده و لزوم حضور گسترده تر کشورها در صحنه بین المللی، همکاری منطقه ای ضروری می نماید.
,,
جهانی شدن ضمن بین المللی کردن بازارهای جهانی، محیط کاملا رقابتی ایجاد می کند که در آن تنها واحد های اقتصادی قدرتمند و کارا مجال بقا خواهند یافت. از این رو کشورها به منطقه گرایی روی آورده اند تا از طریق آن به فرصت های موجود در بازار های جهانی دسترسی آسان داشته باشند و هم هزینه های سیاسی و اقتصادی ناشی از آن را کاهش دهند.
,,
از سال 1980 تلاش های گوناگون در گوشه کنار جهان، از قاره آمریکا گرفته تا آفریقا و آسیا و اروپا در جهت همگرایی منطقه ای به چشم می خورد. سازمان همکاری اقتصادی آسیا اقیانوسیهAPEC)، اتحادیه اروپا EU ؛سازمان همکاری شانگهای و.. .در نهایت هدف دستیابی به بازار مشترک آزاد اقتصادی منطقه ای را دنبال می کنند که نقل و انتقال نیروی کار و سرمایه را یرای دستیابی به بالاترین سطح کارایی اقتصادی محقق سازند. از سوی دیگر این سازمان ها غیر از موفقیت اقتصادی در پیشبرد اهداف سیاسی اعضا و همکاری های منطقه ای نیز بوده است. در این میان برای برخی سازمان ها مانند شورای همکاری خلیج فارس و سازمان همکاری شانگهای، بعد سیاسی آن بر بعد اقتصادی سنگینی می کند. سازمان اکو جنبه اقتصادی را بیشتر مد نظر دارد تا جنبه سیاسی. در برخی دیگر مانند اتحادیه اروپا، نوعی توازن بین ابعاد سیاسی و اقتصادی وجود دارد.
,,
در حال حاضر؛ در قاره بزرگ آسیا، پنج تشکل بزرگ منطقه ای شامل سارک، اکو، سازمان همکاری شانگهای، آس آن و شورای همکاری خلیج فارس به همگرایی منطقه ای مبادرت کرده اند.
,,
یکی از منابع علمی که در کشور به سازمان های منطقه ای پرداخته است، کتاب منطقه گرایی در آسیا نوشته دکتر علی امیدی است که توسط دفتر مطالعات سیاسی و بین الملل منتشر گردیده است و برای علاقه مندان به مباحث روابط بین المل مفید ثمر خواهد بود.کتاب به سه سازمان بزرگ آسیایی (اکو؛سارک و آسه آن) در سه فصل پرداخته است.
,,
یکی از ویژگی های کتاب این است که در آخر هر فصل به رابطه؛ چالش ها و اهمیت سازمان های فوق برای ایران پراخته است.این در حالی است که ایران عضو دو سازمان سارک و آسه آن نمی باشد.
,,
فصل اول کتاب تعریفی از منطقه و سازمان ها می دهد و علت پیدایش و رشد قطب های اقتصادی در جهان را برسی می کند و به تعبیری مقدمه است برای تجزیه و تحلیل سازمان های مذکور می باشد.
,در اول هر فصل کتاب ؛بخشی را به تاریخ و علل پیدایش آن در منطقه زیربط پرداخته و بخش های دیگر به الگوها و منشورهای سازمان و ضعف ها و قوت های آن اشاره دارد.
,چند بخش از هر فصل نیز عملکرد سازمان در ابعاد مختلف اقتصادی، سیاسی و اجتماعی را برسی کرده است.
,,
آسه آن
,این سازمان یک اتحادیه در جنوب شرق آسیا است که در سال 1967به دنبال خروج نیروهای نظامی انگلستان از پایگاه های خود در این منطقه و بحبوحه جنگ ویتنام با حمایت آمریکا و بخاطر نگرانی شدید از سقوط کشورهای آسیایی در دامان کمونیسم تاسیس گردید. ده کشور اندونزی، مالزی، سنگاپور، فیلیپین، تایلند، بروئی، ویتنام، لائوس، کامبوج و میانمار اعضای آسه آن را تشکیل می دهند. کشورهای ثروتمند شرق؛ چین، ژاپن و کره جنوبی در آن شرکت فعالی دارند(آسه آن+3).
,با امضای موافقت نامه تجاری و خدمات (2007) میان چین و آسه آن، مشعل بزرگترین منطقه آزاد تجاری در جهان با در برگیری حدود دو میلیارد نفر جمعیت و حجم مبادلات تجاری یک هزار و دویست میلیارد دلار روشن شد. مهمترین اهداف این اتحادیه، تقویت رشد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، افزایش صلح و ثبات منطقه ای، همکاری در تهیه وسائل آموزشی، تحقیقاتی و فنی حرفه ای و...می باشد.
,سران عضو سندی تحت عنوان «چشم انداز آسه آن برای 2020» را به امضا رسانده اند که نقشه راه آن را تا 2020 نشان می دهد و قرار است آسه آن تبدیل به یک جامعه واحد امنیتی، اقتصادی و اجتماعی گردد.
,,
سارک
,موجودیت سازمان سارک در سال 1985 در داکا پایتخت بنگلادش با امضای موافقت نامه ای رسما اعلام شد. سارک دارای دو نوع عضو رسمی و ناظر می باشد. اعضای رسمی شامل هند، بنگلادش، پاکستان، افغانستان، سریلاکا، مالدیو، بوتان و نپال می شوند و اعضای ناظر نیز عبارتند از: آمریکا، ژاپن، چین، کره جنوبی، ایران و اتحادیه اروپا.
,,
اساسا فلسفه ایجاد سارک، بیشتر اقتصادی بوده است و اهداف سیاسی در اولویت های بعدی سازمان قرار دارند مهمترین اهداف سازمان به صورت زیر خلاصه می شود: ارتقای سطح مصالح اجتماعی؛سرعت بخشیدن به رشد اقتصادی؛ ارتقای همکاری موثرو تحکیم همکاری ببین کشورهای عضو در رابطه با مسائل بین المللی و...
,تصمیمات در سارک به اتفاق آرا و با توجه به حقوق مساوی کشورها با قطع نظر از کوچکی و بزگی اتخاذ می شود. البته از آنجا که دستیابی به اتفاق آرا به دلیل وجود برخی اختلافات بین کشورها همیشه امکان پذیر نیست؛ کارایی سارک تحت شعاع این فرایند تصمیم گیری قرار گرفته است. سارک اگر چه در حوزه های وسیعی دست به اقدام زده است اما به نظر می رسد گستردگی این فعالیت های از کیفیت آن کاسته و در برخی موارد مثل فقر زدایی آن را به یک سلسله شعار تقلیل داده است. در حال حاضر می توان بیشتر از بستر سازی سارک برای همکاری منطقه ای صحبت کرد تا همگرایی.
,,
اکو
,سازمان اکو در 1964 با عضویت ایران، ترکیه و پاکستان به نام سازمان (R.C.D) تشکیل شد و فعالیت خود را با همکاری های اقتصادی شروع نمود. پس از پیروزی انقلاب اسلامی به علت عدم اعلان نظر قاطع از طرف جمهوری اسلامی ایران نسبت به ابقا در سازمان یا خروج از آن، فعالیت آر سی دی به حالت تغلیق در آمد تا جایی که در سال 1359تصمیم به انحلال آن گرفته شد.
,,
اولین اجلاس سران کشورهای سازمان همکاری اکو پس از انقلاب اسلامی در فوریه 1992 در تهران تشکیل شد؛ تعدادی از کشورهای تازه استقلال یافته آسیای مرکزی و قفقاز پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی تمایل خود را به برای پیوستن به این اتحادیه اعلام کردند؛ بنابراین علاوه بر سه کشور ترکیه، ایران و پاکستان، آذربایجان، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستا؛و همچنین افقانستان به عضویت سازمان در آمدند. زبان رسمی سازمان انگلیسی و مقر اصلی آن در تهران است.
,,
هر سازمان بین المللی دارای اساسنامه و منشوری است که اهداف و اصول بنیادی حاکم بر آن را مشخص می کند و بر اساس آن می توان ظرفیت ها و چشم انداز آن را ترسیم نمود. اکو نیز دارای چنین ویژگی است؛ بر اساس ماده 2عهدنامه اصلاح شده ازمیر(1996) همکاری کشورهای عضو سازمان را در زمینه های زیر می توان خلاصه نمود: ارتقای شرایط برای توسعه اقتصادی پایدار؛ گشترش تجارت درون منطقه ای و بین المللی؛ فراهم آوردن شرایط ادغام تدریجی و آرام اقتصاد کشورهای عضو با اقتصاد جهانی؛ تسریع در توسعه زیربناهای حمل و نقل و ارتباطات؛ تحکیم پیوندهای تاریخی، فرهنگی در میان مردم منطقه اکو و گسترش ارتباطات توریستی.
,چالش هایی که اکو با آن روبرو است بیشتر به اختلافات قومی، مذهبی مربوط می باشد. فارس و ترک قومیت غالب اکو را تشکیل می دهد؛ این امر متغیر با آنکه روند مثبتی ارزیابی می شود، گاها به تنازعات و کشمکش ها منجر می گردد. مسئله ناسیونالیسم آذری بین ایران و آذربایجان، موضوع اقوام کرد میان ترکیه و ایران، مسئله بلوچستان در بین ایران و پاکستان و اختلاف تاجیکستان و افغانستان با ادعای تاجیکستان بزرگ و اختلافاتی که ازبکستان و قرقیزستان بر سر برخی مناطق دارند از جمله این تنش هاست.
,وجود چنین تنش هایی در منطقه همراه با سیاست های مختلف کشورهای عضو و بعضا معارض هم، عدم انسجام سیاسی را به همراه داشته است. به همین خاطر اکو هیچ گرایشی به فعالیت های سیاسی نشان نمی دهد.
]
ارسال دیدگاه