"فال مهره" و "شب‌چلگی"، سنت‌های دیار مادستان در شب یلدا

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از نافع؛ یلدا یا شب چله از دیرباز در بین ایرانیان با آداب و رسوم ویژه‌ای همراه بوده که کهن شهر همدان نیز از آن بی‌نصیب نمانده است.

کارشناس مردم‌شناسی استان همدان دراین‌باره به "نافع" می‌گوید: گرامیداشت شب یلدا از آیین‌های کهن ایرانی است که قدمت آن به بیش از 3 هزار سال می‌رسد.

فریبا نعمتی درباره دلیل اهمیت یلدا برای ایرانیان می‌افزاید: خورشید به رستنی‌ها و گیاهان حیات می‌بخشید و در پاییز، شب ها بلند و روزها کوتاه شده و نور و گرمایش کم می‌شد، اما از نخستین روز زمستان برعکس شده و روزها آهسته‌آهسته بلندتر می‌شد و نوید بهار را می‌داد.

وی بیان می‌کند: ایرانیان از دیرباز در نخستین زمستان که به آن شب چله می‌گفتند دور هم جمع شده و به‌تناسب اقلیم کشاورزی، تنقلاتی را مصرف می کردند.

نعمتی ادامه می دهد: کدو حلوایی، کشمش، سنجد، مویز و اگر یافت می شد؛ انار و سیب سرخ از خوراکی هایی بود که در این شب مصرف می شد.

وی بیان می کند: هنداونه نیز از خوراکی های این شب بود و مردم اعتقاد داشتند اگر در شب یلدا هندوانه بخورند در تابستان کمتر احساس تشنگی می کنند؛ هرچند امروزه می گویند خوردن هندوانه در زمستان مضر است.  

نعمتی می گوید: آن زمان مردم برای نگهداری هندوانه یا سایر میوه های تابستان تا شب یلدا، آن ها را در خاک یا "سیزان" که محل خنکی بود قرار می دادند.

وی می افزاید: آن زمان عمدتا پسرها با خانواده پدری و در یک منزل زندگی کرده و شب یلدا که می شد همه افراد خانواده و فامیل دور کرسی  می نشستند و خوراکی ها در مجمعی روی کرسی گذاشته می شد.

نعمتی با اشاره به آیین ها فراموش شده یلدا نیز اظهار می کند: خواندن اشعار مانند شاهنامه، گفتن قصه و متل و خاطره گویی بزرگترها از رسوم این شب بود که امروزه به دست فراموشی سپرده شده است.

وی بیان می کند: از دیگر رسوم این شب، فرستادن "شب چلگی" برای نوعروس ها از طرف خانواده پسر بود و نان خانگی، میوه، شیرینی و در صورت داشتن وسع، قطعه ای طلا یا پارچه در مجمعی ذاشته و به خانه عروس برده می شد.

کارشناس مردم شناسی استان همدان، فال گرفتن را از دیگر رسوم ویژه شب چله دانسته و می گوید: در همدان رسم بود که یک خانم مومنه، ظرفی آب از قنات پر کرده و رو به قبله می گذاشت و سپس هریک از اهالی خانه شیئی مانند مهره، سنگ، دکمه و ... داخل آن می انداخت؛ سپس ظرف را به دست دختر نابالغی داده و تور قرمز رنگی روی سرش می انداختند و از او می خواستند تا تصادفی شیئی را بیرون آورد و یک نفر از خانم های باسواد نیز شروع به خواندن ابیات کوتاهی از شاعران مانند باباطاهر می کرد و سپس صاحب شیئی، آن شعر را با نیت خود تطبیق می داد که به این کار "فال مهره" می گفتند.

نعمتی بیان می کند: برخی نیز از "فال سوزن" استفاده کرده و پارچه آب نزده ای ر به دست دختر نابالغی می دادند و وقتی شعرخوانی انجام می شد؛ او کوک می زد و هرکس که نوبت او بود در دل نیت می کرد که هرجای شعر که کوک تمام شود؛ معنای نیت اوست.

وی می افزاید: از آداب و رسوم که بگذریم؛ مهمترین کارکرد شب یلدا و برنامه هایی نظیر آن، ایجاد روحیه همدلی بین افراد خانواده و با خبر شدن از مشکلات یکدیگر بود که متأسفانه امروز کمرنگ شده است.

سمیه مظاهری

انتهای پیام/