به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع‌رسانی راه دانا؛ دارو برای بسیاری از بیماران مبتلا به اختلالات اعصاب و روان، بخشی ضروری از روند درمان است؛ با این حال، کمبود برخی داروهای روان‌پزشکی در ماه‌های اخیر، دسترسی بیماران به اقلام مورد نیاز را دشوار کرده و نگرانی‌ها درباره پایداری زنجیره تأمین این گروه از داروها را افزایش داده است.
مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که اختلال در واردات مواد اولیه، افزایش هزینه‌های تولید و رشد تقاضا هم‌زمان بر صنعت داروسازی فشار وارد کنند. در چنین شرایطی، حتی کارخانه‌هایی که همچنان فعال هستند، ممکن است نتوانند تمام اقلام تولیدی خود را با ظرفیت پیشین عرضه کنند؛ موضوعی که پیامد آن در نهایت در داروخانه‌ها و روند درمان بیماران نمایان می‌شود.
بررسی اظهارات مسئولان حوزه سلامت، نمایندگان صنفی و تولیدکنندگان نشان می‌دهد که کمبود داروهای اعصاب و روان را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد؛ بلکه مجموعه‌ای از مشکلات در واردات، تأمین مواد اولیه، هزینه‌های تولید و صرفه اقتصادی تولید برخی داروها در شکل‌گیری وضعیت کنونی نقش دارند.
اختلال در مسیر واردات؛ حلقه آسیب‌پذیر تأمین دارو
محمد هاشمی، سخنگوی سازمان غذا و دارو، با اشاره به مشکلات تأمین برخی داروهای اعصاب و روان از هند، از اختلال در انتقال محموله‌های دارویی خبر داده است.
به گفته وی، توقف پروازهای مستقیم میان ایران و هند و خودداری طرف هندی از ارسال برخی محموله‌ها با هواپیماهای ایرانی، روند انتقال بخشی از داروهای مورد نیاز کشور را دشوار کرده است. هند یکی از تأمین‌کنندگان مهم این گروه از داروها در بازار جهانی محسوب می‌شود و اختلال در مسیرهای انتقال، تأمین برخی اقلام، به‌ویژه داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای، را تحت تأثیر قرار داده است.
هاشمی تأکید کرده است که این مشکلات به معنای توقف کامل واردات دارو از هند نیست. به گفته او، واردات فوریتی و استفاده از مسیرهای غیرمستقیم توانسته بخشی از نیاز کشور را پوشش دهد، اما این اقدامات برای تأمین کامل تمام اقلام کافی نبوده است.
این توضیحات نشان می‌دهد که باید میان توقف کامل واردات و اختلال در انتقال برخی محموله‌ها تفاوت قائل شد. با این حال، در زنجیره تأمین دارو، حتی تأخیر در ورود یک ماده مؤثره یا محموله مشخص نیز می‌تواند برنامه تولید برخی اقلام را مختل کند؛ به‌ویژه زمانی که جایگزینی سریع منبع تأمین به دلیل محدودیت‌های فنی، کیفی یا تجاری امکان‌پذیر نباشد.
کاهش تولید؛ وقتی مواد اولیه به گلوگاه کارخانه‌ها تبدیل می‌شود
در کنار مشکلات واردات، اظهارات منتشرشده از سوی تولیدکنندگان دارو از محدودیت‌هایی حکایت دارد که در مرحله تولید ایجاد شده است.
یکی از مدیران فروش شرکت‌های تولیدکننده داروهای اعصاب و روان، با اشاره به افزایش مصرف این گروه از داروها در یک سال اخیر، اعلام کرده است که کمبود مواد اولیه، تولید برخی داروهای تخصصی را با مشکل مواجه کرده و در مواردی به توقف خط تولید یک قلم دارویی انجامیده است.
به گفته این مدیر، شرکت محل فعالیت او حدود ۲۲۰ قلم دارو تولید می‌کند و با وجود ادامه فعالیت کارخانه، محدودیت مواد اولیه باعث شده است تولید اقلام مختلف بر اساس میزان موجودی و نیاز بازار اولویت‌بندی شود.
این تولیدکننده همچنین توضیح داده است که یکی از داروهای مورد استفاده برای مشکلات مرتبط با التهاب عصبی معده، به دلیل اختلال در تأمین ماده اولیه از زمستان سال گذشته کمیاب شده بود. پس از ورود ماده اولیه و ازسرگیری تولید در فروردین امسال، امکان فعال‌کردن دوباره خط تولید فراهم شد؛ نمونه‌ای که نشان می‌دهد استمرار تولید تا چه اندازه به دسترسی به مواد اولیه وابسته است.
از سوی دیگر، افزایش تقاضا برای برخی داروهای عمومی‌تر اعصاب و روان نیز فشار بیشتری بر تولیدکنندگان وارد کرده است. در شرایطی که ظرفیت تولید محدود باشد، افزایش تولید یک قلم دارویی ممکن است به کاهش سهم سایر اقلام از ظرفیت کارخانه منجر شود؛ وضعیتی که می‌تواند کمبود برخی داروهای تخصصی را تشدید کند.
کمبود داروهای پرمصرف و نگرانی روان‌پزشکان
سیدوحید شریعت، رئیس انجمن علمی روان‌پزشکان ایران، وضعیت تأمین داروهای اعصاب و روان را نامطلوب توصیف کرده و از تشدید کمبودها در ماه‌های اخیر سخن گفته است.
در گزارش‌های منتشرشده درباره این موضوع، به محدودیت دسترسی به برخی داروهای ضدافسردگی از جمله سرترالین، ونلافاکسین، دولوکستین و میرتازاپین اشاره شده است. با این حال، میزان کمبود و وضعیت موجودی هر یک از این اقلام ممکن است متفاوت باشد و نمی‌توان بدون اطلاعات به‌روز سامانه‌های رسمی، همه آن‌ها را در سراسر کشور به یک اندازه کمیاب دانست.
شریعت همچنین به مسئله صرفه اقتصادی تولید برخی داروهای روان‌پزشکی اشاره کرده است؛ موضوعی که در کنار مشکلات تأمین مواد اولیه، می‌تواند تمایل تولیدکنندگان به ادامه تولید بعضی اقلام را تحت تأثیر قرار دهد.
اهمیت این مسئله فراتر از دشواری تهیه دارو از داروخانه است. برخی بیماران برای کنترل علائم بیماری به درمان مستمر نیاز دارند و وقفه در دسترسی به دارو می‌تواند روند درمان آن‌ها را مختل کند. در چنین شرایطی، تغییر دارو یا جایگزین‌کردن یک قلم با داروی دیگر باید با نظر پزشک انجام شود و نباید صرفاً بر اساس موجودی داروخانه یا توصیه‌های غیرتخصصی صورت گیرد.
افزایش ۱۲۰ درصدی قیمت؛ چرا مشکل تولید همچنان باقی است؟
یکی از نکات قابل‌توجه در وضعیت کنونی، فاصله میان افزایش قیمت برخی داروها و حل مشکلات اقتصادی تولیدکنندگان است.
مدیر فروش یکی از شرکت‌های داروسازی در اظهارات منتشرشده، از صدور مجوز افزایش ۱۰۰ تا ۱۲۰ درصدی قیمت برخی اقلام دارویی خبر داده و گفته است این افزایش با هدف جبران رشد هزینه‌های تولید، تورم، تغییرات نرخ ارز و افزایش دستمزدها انجام شده است.
به گفته وی، با وجود این افزایش قیمت، هزینه‌های جانبی تولید همچنان بالا است و بخش قابل‌توجهی از درآمد شرکت صرف پرداخت حقوق و دستمزد کارکنان می‌شود. این تولیدکننده با اشاره به اشتغال حدود ۵۵۰ نفر در شرکت محل فعالیت خود، ادامه فعالیت خطوط تولید را در شرایط افزایش هزینه‌ها نیازمند مدیریت دقیق منابع مالی و مواد اولیه دانسته است.
البته این رقم به اظهارات یک تولیدکننده درباره برخی اقلام مربوط است و نباید آن را به معنای افزایش یکسان قیمت تمام داروهای کشور تلقی کرد.
از سوی دیگر، افزایش قیمت محصول نهایی لزوماً به معنای رفع مشکل تولید نیست. اگر ماده مؤثره در دسترس نباشد، انتقال آن با تأخیر انجام شود یا منابع مالی لازم برای خرید مواد اولیه تأمین نشود، اصلاح قیمت به‌تنهایی نمی‌تواند تولید را به ظرفیت مطلوب بازگرداند.
در مقابل، افزایش قیمت دارو می‌تواند فشار بیشتری بر بیمارانی وارد کند که ناچارند داروی خود را به‌صورت مستمر تهیه کنند. ازاین‌رو، سیاست‌گذاری در این حوزه باید هم‌زمان به پایداری تولید و توان مالی بیماران توجه داشته باشد.
پاسخ سازمان غذا و دارو به چالش تأمین
در سوی دیگر، سازمان غذا و دارو از برنامه‌ریزی برای پایش مواد اولیه داروهای ضروری و حیاتی خبر داده است.
محمد هاشمی پیش‌تر اعلام کرده بود که مواد اولیه مرتبط با حدود ۷۰۰ قلم داروی ضروری و حیاتی در اولویت پایش قرار گرفته‌اند. به گفته او، مشکلات تأمین دارو تنها به توان فنی کارخانه‌ها مربوط نیست و عواملی مانند تأمین ارز، نقل‌وانتقال منابع مالی، حمل‌ونقل، ترخیص گمرکی و دسترسی به مواد اولیه نیز بر روند عرضه اثر می‌گذارند.
این مقام مسئول همچنین تأکید کرده است که سهم بالای تولید داخلی از نظر تعداد اقلام دارویی، به معنای بی‌نیازی کشور از واردات مواد اولیه و برخی داروهای تخصصی نیست.
با توجه به این توضیحات، حل مشکل کمبود داروهای اعصاب و روان نیازمند اقداماتی فراتر از افزایش قیمت یا واردات مقطعی است. شناسایی اقلام در معرض کمبود، تسریع در تأمین مواد اولیه، متنوع‌سازی مسیرهای انتقال، حمایت مالی هدفمند از تولیدکنندگان و پایش موجودی داروخانه‌ها می‌تواند از گسترش کمبودها جلوگیری کند.
ضرورت پیشگیری از تکرار کمبودها
کمبود داروهای اعصاب و روان بار دیگر اهمیت مدیریت یکپارچه زنجیره تأمین دارو را آشکار کرده است. اختلال در واردات مواد اولیه، افزایش هزینه‌های تولید و محدودیت صرفه اقتصادی برخی اقلام می‌تواند هم‌زمان بر عرضه دارو اثر بگذارد؛ به همین دلیل، واکنش مقطعی پس از خالی‌شدن قفسه داروخانه‌ها برای حل این مسئله کافی نیست.
در این میان، ضروری است وضعیت تأمین هر قلم دارویی به‌صورت مستمر بررسی شود و در صورت احتمال بروز کمبود، پیش از توقف تولید یا کاهش عرضه، اقدامات جایگزین در دستور کار قرار گیرد. همچنین اطلاع‌رسانی شفاف درباره وضعیت موجودی داروها می‌تواند از سردرگمی بیماران و مراجعه مکرر آن‌ها به داروخانه‌های مختلف بکاهد.
در نهایت؛ آنچه از اظهارات تولیدکنندگان و مسئولان حوزه سلامت برمی‌آید، این است که کمبود برخی داروهای اعصاب و روان حاصل تلاقی چند مشکل در زنجیره تأمین است؛ از اختلال در انتقال مواد اولیه و افزایش هزینه‌های تولید تا محدودیت صرفه اقتصادی تولید بعضی اقلام. افزایش قیمت نیز به‌تنهایی نتوانسته همه این موانع را برطرف کند.
در نهایت، معیار موفقیت سیاست‌های دارویی نه صرفاً میزان افزایش قیمت یا تعداد محموله‌های واردشده، بلکه دسترسی پایدار بیمار به داروی مورد نیاز است. تأمین به‌موقع مواد اولیه، حمایت هدفمند از تولید، نظارت بر توزیع و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های سنگین به بیماران باید در مرکز برنامه‌های مدیریت بازار دارو قرار گیرد؛ چراکه وقفه در تأمین داروهای ضروری، پیش از هر چیز، روند درمان بیمارانی را تحت تأثیر قرار می‌دهد که امکان به‌تعویق‌انداختن نیاز درمانی خود را ندارند.
ارسال دیدگاه