مسکن مهر نه، ساختمان سازی در ایران مردود شد/ وقت بیداری نظام مهندسی است!

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از بجستان‌نیوز، با وجود زلزله استان کرمانشاه تعدادی از خبرنگاران و عامه مردم شروع به انتقاد از مسکن مهر کردند و این پروژه را زیر سوال بردند و جالب آنجاست که با رخ داد تلخ زلزله در کرمانشاه و کل مسکن مهر های ایران را  غیر مقاوم دانستند و آنها را حرکت اشتباهی از دولت قبل قلم داد کردند.

در  متن این یادداشت نیت بر آگاهی بخشی است و قصد دفاع و یا محکوم کردن شخص خاصی ندارم، اکثر متخصصان نیز بر این بارورند که مسکن مهربا وجود الزامی بودن برای کشور در شرایط خودش نواقصی هم داشت و نمیشود بخاطر نواقصی که داشت از محاسن آن چشم پوشید.

 در ابتدا به تاریخچه مسکن مهر می پردازیم

بند «د» ذیل تبصره ۶ بودجه سال ۱۳۸۶ کل کشور بر تأمین مسکن مناسب برای آحاد ملت به خصوص اقشار کم درآمد تأکید جدی  داشته و جهت نیل به اهداف تعیین شده راهکارهای متعددی من‌جمله اجاره  بلند مدت زمین در چاچوب حق بهره‌برداری از زمینهای  دولتی به منظور کاهش قیمت واحدهای مسکونی و حذف قیمت زمین از قیمت تمام شده واحد مسکونی را پیشنهاد نمود.

دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه اجرای بند د تبصره ۶ قانون بودجه سال ۸۶ توسط وزارت مسکن و شهرسازی در جهت اجرایی شدن   اهداف طرح مذکور تهیه و در تاریخ 13/04/86 توسط وزیر محترم مسکن و شهرسازی ابلاغ گردید که طی تبصره ۴ ذیل بند «ب» آن  کلیه وظایف وزارت مذکور در خصوص اجرای طرح مسکن مهر در شهرهای زیر 12 هزار نفر اعم از تهیه زمین، دریافت لیست متقاضیان پالایش شده از وزارت تعاون و معرفی متقاضیان به بانک‌های عامل جهت اخذ تسهیلات و نظارت بر تهیه طرح‌های آماده‌سازی تفکیکی و عملیات آماده‌سازی و عملیات ساخت واحدها به بنیاد مسکن انقلاب اسلامی واگذار گردید.

مسکن مهر طرحی بود در دولت محمود احمدی نژاد رییس جمهور وقت ایران، برای خانه‌دار کردن قشرها کم درآمد که طبق آن دولت با واگذاری زمین رایگان سعی داشت خانه سازی را تشویق کند. این طرح پس از افزایش شدید قیمت مسکن در ایران شروع شد. دولت برای تأمین مالی این طرح از بانک مرکزی قرض کرد، که منجر به چاپ پول بی پشتوانه و افزایش تورم شد به طوری که نصف کل پول‌های چاپ شده در تاریخ ایران صرف ساختن مسکن مهر شد. خانه‌های ساخته شده در این طرح عموماً در حاشیه شهرها بودند و فکری برای امکانات گوناگون نظیر آب و برق آنها نشده بود.

دولت محترم در جهت پیشبرد اهداف یادشده در زمینه تولید و عرضه مسکن، قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن را تهیه و به عنوان لایحه یک فوریتی در تاریخ 01/03/86 جهت تصویب به مجلس شورای اسلامی تقدیم کرد و متعاقباً مجلس  شورای اسلامی نیز در تاریخ 25/02/87 قانون مذکور را با تأیید شورای محترم نگهبان مصوب نمود.

در تاریخ 18/09/87 طی مصوبه هیأت محترم دولت و با امضای معاون اول محترم رئیس جمهور در شهرهای زیر 25 هزار نفر جمعیت اقدامات مربوط به مسکن مهر به قائم مقامی وزارت مسکن و شهرسازی به عهده بنیاد مسکن انقلاب اسلامی قرار داده شد.

شیوه نامه اجرایی طرح مذکور در شهرهای زیر 25 هزار نفر جمعیت با مبنای واگذاری مسئولیت کلیه امور مسکن مهر به بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در تاریخ 07/02/88 از سوی وزیر محترم مسکن ابلاغ گردید که به همراه فرمها و دستورالعملهای اجرایی  پیوست آن مهمترین منبع و مرجع طرح مذکور در شهرهای زیر25 هزار  نفر جمعیت می‌باشد.

پیش بینی راهکارهای مختلف برای تأمین اراضی اجاره بلند مدت به روشهای ذیل:

1. استفاده از زمینهای دولتی در اختیار وزارت مسکن و شهرسازی
2. استفاده از زمینهای ملی در اختیار سازمانهای دولتی غیر از وزارت مسکن و شهرسازی مانند منابع طبیعی و …

3. زمینهای توافقی به صورت توافق با مالکین حقیقی و حقوقی
4. اراضی در اختیار بنیاد مسکن به عنوان نهاد عمومی غیردولتی

در ادامه مبنای شکل‌گیری طرح مسکن مهر هم بدانیم بد نیست

مبنای اصلی مسکن مهر بر این امر مبتنی است که ارزش زمین، بخش قابل توجهی از هزینه تمام شده مسکن را به خود اختصاص می‌دهد. این سهم در کل کشور در دوره ۳۵ ساله برابر ۴۰ درصد و در دهه اخیر برابر ۴۵ درصد بوده است. همچنین در استان تهران این سهم به حدود ۶۰ درصد بالغ می‌شود. بنابراین با حذف یا کاهش ارزش زمین از هزینه تمام شده مسکن، می‌توان تا حدود زیادی هزینه مسکن را کاهش داد. بنابراین طرح مسکن مهر بر اجاره بلند مدت زمین جهت احداث مسکن مبتنی است.

در واقع دولت در راستای پاسخگویی به نیاز مردم به تامین مسکن، طرح مسکن مهر را مطرح کرد و متعهد شد با اجرای این طرح سالانه یک و نیم میلیون واحد مسکونی در سطح کشور بسازد ، کارشناسان معتقدند رسیدن به اهداف تعیین شده در این طرح با ساخت سنتی محقق نمی شود و به همین منظور باید اقدامات موثری در امر صنعتی سازی مسکن مهر صورت گیرد. طبق آمار در کشور همسایه ما ترکیه در حدود ۴۰ درصد از ساخت و سازها با روش صنعتی و در ایران کمتر از ۳ درصد انجام می شود . این در حالی است که روش ساخت صنعتی حدود ۵۰ سال پیش وارد ایران شد و مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن کشور نیز در سال ۱۳۵۳ با هدف توسعه صنعتی ساختمان بنا نهاده شد که با اجرای برنامه پنجم توسعه ساخت و ساز صنعتی از ۳ درصد به ۲۰ درصد افزایش می یابد.

مطالب فوق به گوشه‌ای از تاریخچه مسکن مهر پرداخت،  مسکن مهر با ایده ای خوب پایه گذاری شد هر چند در برخی شهرها کمی انحراف پیدا کرد  چون نظارت متولیان امر کمتر بود ولی چیزی که من در شهر خودم دیدیم حکایت از مردمی بودن این طرح دارد طرحی که دولت وقت، زیرساختهای آن را آماده و واگذار مردم کرد تا خودشان بصورت انبوه سازی بسازند و هزینه ها را با خرید‌های کلی  و از بین بردن واسطه ها پایین بیاورند، همه هدف دولت در اجرای این برنامه بر مبنای پایین اوردن هزینه های ساخت در مسکن و خانه دار کردن مردم کم درآمد بود.

و اما مسکن مهر بجستان، با ابلاغ طرح اجرای مسکن مهر بجستان تعدادی از کسانی که متقاضی مسکن بودن  اسم نوشتند و  بعد از اولویت بندی هایی که شده بود تعدادی از متقاضیان در قالب چند شرکت تعاونی زمینها واگذار شد. این شرکت ها بعد از و برگزاری مجمع عمومی هئیت مدیره و هئیت مدیره، مدیر عامل را انتخاب کردند تا امورات ساخت این ساختمانها را عهده دارد شود، این روند اجرای مسکن مهر در شهر من نشانگر آن بود که مسکن مهر کاملا مردمی اجرا می‌شود.

اگر ضعفی در اجرا بود که بود برخواسته از مجریان، نظارت متولیان،  مهندسی ناظر و محاسب  است چیزی که در بجستان نمایان بود این بود دولت با این دید که کار را باید به خود مردم واگذار کرد این حرکت را انجام داد هر چند  متقاضیان مسکن مهر در بجستان ضمن رضایت از طرح مسکن مهر هیچ گاه از اجرای این ساختمانها راضی نبودند ولی در کلیات و طرح روی کاغذ بسیار مقبول بود.

 در اواخر اجرای مسکن مهر و واگذاری زمین های جدید، با وجود مشکلات شرکت های مسکن مهر در بجستان بنیاد مسکن اقدام به واگذاری زمین ها به صورت انفرادی کرد و هر زمین را به دو نفر واگذار کرد تا با اجرای پلکانی ساختمان توسط خود متقاضی اقساط وام آزاد شود و به مرحله پایانی برسد که خوشبختانه اجرای طرح انفردای به مراتب قابل قبول تر و رضایت مردم را در پی داشت. و سرعت ساختمان سازی نیز بالا رفت تا جایی که بعد از گذشت چندین سال از آغاز به کار ساختمان‌های شرکتی مسکن مهر بجستان، اولین ساختمان‌هایی که به بهره برداری رسید انفردای ها بود.

حال با وجود این سیستم ساخت و ساز باز هم فکر میکنید مقصر دولت است و خود مردم در اجرای ساخت و ساز نقشی ندارند هر چند ضعف نظارت ها نیز میتواند ادله‌ای قانع کنند برای مشکلات مسکن مهر باشد، نقش چهار ناظر بر هر ساختمان را نباید کم رنگ دید و این ناظران اگر کار خود را خوب انجام دهند به طبع خسارات ناشی از زلزله کم میشود.

و اما نکته دیگر هر ساختمان از سال 85 به بعد چه در قالب مسکن مهر و چه هر ساختمان دیگر  باید پروانه و دفترچه محاسبات داشته باشد و ساختماهای ما باید ضد زلزله ساخته شودند و این یک الزام است و اگر شهری   و یا استانی ساختمانهای آن در برابر زلزله توان نداشت باید نظام مهندسی آن منطقه پاسخ گو باشد که چه اقداماتی انجام نداده که امروز این تلفات به بار نشسته است.

مشاور معاون مسکن وزارت راه و شهرسازی مهر ماه سال جاری در گفت و گو با  تسنیم گفت: در سازمان های نظام مهندسی ۹۰ درصد امضاها فروخته می شود و این اتفاق در حال روی دادن است. این خبر هم دردی دیگر است که منبع آن مهندسین ما هستند و از آن بیشتر نظام مهندسی که در خواب به سر میبرد و باید یک روزی بیدار شود، فکر میکنم امروز روز بیداری نظام مهندسی باشد.

کاظم محمدبیگی

کارشناس ارشد عمران-ترابری

انتهای پیام/